Thông tư 59/2026 mở rộng quyền kiểm soát chi tiêu: Cơ quan xét duyệt được phép từ chối khoản chi sai chế độ

Thông tư 59/2026/TT-BTC sắp có hiệu lực từ ngày 29 tháng 5 năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quy trình quản lý quyết toán năm của các cơ quan nhà nước. Văn bản này tập trung vào việc cải cách quy định xét duyệt và tổng hợp quyết toán, với sự thay đổi đáng chú ý nhất là mở rộng quyền hạn của cơ quan xét duyệt. Thay vì chỉ xét duyệt một cách hình thức, các cơ quan này được trao quyền can thiệp vào các khoản chi sai chế độ và chi không tuân theo dự toán được phê duyệt, tạo ra lớp kiểm soát tài chính chặt chẽ hơn.

Nâng cao quyền hạn xét duyệt khoản chi sai chế độ

Một trong những thay đổi cốt lõi của Thông tư 59/2026/TT-BTC là cấp cho cơ quan xét duyệt quyết toán quyền kiểm soát các khoản chi sai chế độ. Điều này có ý nghĩa rất lớn vì nó tạo ra một cơ chế phòng chống các chi tiêu không đúng quy định, không tuân thủ quy chế tài chính công. Khoản chi sai chế độ có thể là các khoản chi vượt quá tiêu chuẩn qui định, hoặc chi cho mục đích không được phép theo quy định pháp luật. Bằng cách trao quyền xét duyệt cho các cơ quan chuyên trách, nhà nước tạo ra cơ hội để ngăn chặn những sai phạm tài chính ngay tại khâu quyết toán, thay vì để chúng lọt qua các lần kiểm toán sau đó.

Kiểm soát chi tiêu vượt dự toán được phê duyệt

Bên cạnh quyền kiểm soát khoản chi sai chế độ, Thông tư 59/2026/TT-BTC cũng trao cho cơ quan xét duyệt quyền xét duyệt khoản chi không đúng dự toán. Dự toán năm là một công cụ quản lý tài chính quan trọng, dùng để kế hoạch và kiểm soát chi tiêu của các cơ quan. Khi một cơ quan chi tiêu vượt quá dự toán được phê duyệt hoặc sử dụng tiền cho mục đích khác với dự toán, đó là vi phạm nguyên tắc quản lý tài chính công. Thông tư này cho phép cơ quan xét duyệt có quyền từ chối hoặc yêu cầu điều chỉnh các khoản chi như vậy, bảo đảm rằng tất cả chi tiêu đều nằm trong khuôn khổ được phê duyệt trước.

Ý nghĩa tăng cường kỷ luật tài chính công

Những quyền lực mới này của cơ quan xét duyệt phản ánh xu hướng tăng cường kỷ luật tài chính công và minh bạch ngân sách nhà nước. Thay vì chỉ là khâu hành chính hình thức, xét duyệt quyết toán trở thành một công cụ kiểm soát chính trị chiến lược. Việc mở rộng quyền hạn xét duyệt giúp ngăn chặn các khoản chi tiêu sai lệch hoặc lãng phí, từ đó bảo vệ tài sản công. Điều này cũng tạo áp lực trên các cơ quan chi tiêu phải tuân thủ chặt chẽ quy định, nâng cao tính chuyên nghiệp và trách nhiệm của họ trong quản lý ngân sách.

Ví dụ thực tế

Giả sử một cơ quan chính phủ có dự toán được phê duyệt là 1 tỷ đồng cho chi tiêu hoạt động năm 2026. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, cơ quan này chi 1,2 tỷ đồng, vượt quá 200 triệu đồng so với dự toán. Đồng thời, một phần chi tiêu được sử dụng cho mục đích không được quy định. Theo Thông tư 59/2026/TT-BTC, cơ quan xét duyệt quyết toán có quyền phát hiện và từ chối xét duyệt những khoản chi vượt dự toán và sai chế độ này, buộc cơ quan chủ quản phải điều chỉnh hoặc giải trình chi tiêu của mình.

Lưu ý quan trọng

Từ ngày 29/5/2026, tất cả cơ quan nhà nước cần rà soát lại quy trình chi tiêu để đảm bảo tuân thủ dự toán được phê duyệt và các quy định về chế độ chi tiêu. Chuẩn bị tài liệu, hóa đơn chứng thực đầy đủ cho quá trình xét duyệt quyết toán để tránh bị từ chối hoặc yêu cầu điều chỉnh.