Luật sư công phải từ chối vụ việc khi mất tính độc lập: Nghĩa vụ mới theo Nghị định 364/2026

Nghị định 364/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 24/2026/QH16 về thí điểm chế định luật sư công đã đưa ra những quy định quan trọng nhằm nâng cao tiêu chuẩn đạo đức và trách nhiệm pháp lý của đội ngũ luật sư công. Trong đó, yêu cầu từ chối vụ việc khi mất tính độc lập, trung thực hoặc khách quan trở thành điểm nhấn chính, phản ánh xu hướng tăng cường quản lý chất lượng dịch vụ pháp lý công.

Xung đột lợi ích: Lý do từ chối vụ việc đầu tiên

Luật sư công phải từ chối tham gia giải quyết vụ, việc nếu có xung đột lợi ích. Điều này có nghĩa luật sư công không thể cùng lúc đại diện nhiều bên có mục đích đối lập, hoặc tham gia vụ việc nếu có quyền lợi cá nhân liên quan. Quy định này bảo vệ sự công bằng trong quá trình giải quyết tranh chấp, đảm bảo mỗi bên được đại diện bởi luật sư có quyền lợi hoàn toàn trùng khớp với quyền lợi của mình, chứ không bị chia sẻ hay trăn trở bởi những lợi ích khác.

Tính độc lập, trung thực, khách quan: Nền tảng của chuyên môn

Ngoài xung đột lợi ích, luật sư công có nghĩa vụ từ chối vụ việc nếu không thể bảo đảm tính độc lập, trung thực và khách quan. Tính độc lập yêu cầu luật sư không bị ảnh hưởng bởi áp lực ngoài, có quyền tự do đưa ra ý kiến chuyên môn. Tính trung thực đòi hỏi phải khai báo đầy đủ, không bỏ sót thông tin quan trọng. Tính khách quan bảo đảm luật sư xem xét sự việc một cách công bằng, không bị định kiến sẵn có.

Quyền bảo lưu ý kiến chuyên môn bằng văn bản

Bên cạnh nghĩa vụ từ chối, luật sư công được trao thêm quyền bảo lưu ý kiến chuyên môn bằng văn bản. Điều này cho phép luật sư ghi chép, lưu giữ ý kiến riêng của mình về vấn đề pháp lý, ngay cả khi ý kiến đó khác với quyết định cuối cùng được đưa ra. Quyền này giúp bảo vệ tính độc lập chuyên môn và tạo ra bộ hồ sơ rõ ràng về quá trình tư vấn, giải quyết vụ việc.

Ví dụ thực tế

Giả sử luật sư công A được giao giải quyết vụ tranh chấp hợp đồng giữa hai công ty. Trong quá trình xem xét, luật sư A phát hiện ra công ty thứ nhất là khách hàng cá nhân của mình từ năm ngoái. Theo quy định mới, luật sư A phải từ chối vụ việc vì có xung đột lợi ích, và phải báo cáo bằng văn bản. Ngoài ra, nếu luật sư A nhận thấy không thể bảo đảm tính khách quan do đã có quan hệ thân quen với một bên, cũng phải từ chối ngay.

Lưu ý quan trọng

Luật sư công có nghĩa vụ từ chối vụ việc và báo cáo bằng văn bản ngay khi phát hiện xung đột lợi ích hoặc không bảo đảm tính độc lập, trung thực, khách quan. Hành động này phải được thực hiện kịp thời, trước khi bắt đầu giải quyết vụ việc, để tránh ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ pháp lý.