54 Thông tư và 2 Quy định Bộ Tài chính sắp bị bãi bỏ hoàn toàn — Cơ sở pháp lý nào thay thế?

Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư 158/2026/TT-BTC vào ngày 28/10/2026, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong việc cải cách, sắp xếp lại khung pháp lý thuộc thẩm quyền của bộ này. Văn bản này sẽ có hiệu lực từ ngày 15/12/2026 và bãi bỏ hoàn toàn 54 Thông tư cùng 2 Quy định. Đây là một cuộc loại bỏ quy phạm pháp luật trên quy mô lớn, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực quản lý tài chính, ngân sách, thuế và các chế độ tài chính khác mà các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân đang phụ thuộc vào.

Quy mô bãi bỏ và đối tượng chịu ảnh hưởng

Thông tư 158/2026/TT-BTC bãi bỏ 54 Thông tư và 2 Quy định, tất cả đều là các văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền Bộ trưởng Bộ Tài chính. Những văn bản này liên quan đến nhiều lĩnh vực: từ hướng dẫn lập và quản lý ngân sách Nhà nước, quản lý tài chính dự án, xác định giá trị tài sản từ nhiệm vụ khoa học công nghệ, đến các chế độ tài chính hỗ trợ chuyên biệt. Ngoài ra, các quy định về xử phạt vi phạm hành chính, kiểm tra thanh tra, và quản lý các tài khoản của Kho bạc Nhà nước cũng trong danh sách bãi bỏ. Sự thay đổi này tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp, tổ chức sự nghiệp, và các cá nhân hoạt động liên quan đến quản lý tài chính công.

Những lĩnh vực pháp lý chính bị ảnh hưởng

Trong số các văn bản bãi bỏ, có nhiều Thông tư hướng dẫn quan trọng về xây dựng dự toán ngân sách Nhà nước hàng năm (như Thông tư 38/2019/TT-BTC, 61/2021/TT-BTC, 47/2022/TT-BTC). Các Thông tư về quản lý tài chính thực hiện các chương trình phát triển, hỗ trợ đặc thù (từ chế độ dinh dưỡng VĐV, đào tạo bồi dưỡng nhân lực khoa học, đến chính sách vùng dân tộc thiểu số) cũng sẽ không còn hiệu lực. Bên cạnh đó, các hướng dẫn chi tiết về xử lý ngân sách cuối năm, thanh toán tiền nghỉ phép, kiểm soát chất lượng dịch vụ kiểm toán cũng trong số bãi bỏ. Điều này đòi hỏi các cơ quan tài chính phải chuẩn bị cơ sở pháp lý thay thế hoặc áp dụng các chế độ mới từ ngày 15/12/2026.

Tác động đến các hoạt động quản lý tài chính

Sự bãi bỏ này có thể gây gián đoạn trong các hoạt động quản lý tài chính nếu không có hướng dẫn hoặc văn bản thay thế kịp thời. Các cơ quan tài chính, kiểm toán, và các đơn vị sử dụng ngân sách sẽ cần làm rõ cơ sở pháp lý áp dụng sau ngày 15/12/2026. Những Thông tư về quản lý kinh phí các chương trình cụ thể, chế độ tính toán chi phí, hay xác định giá trị tài sản hình thành từ thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ sẽ không còn giá trị. Điều này yêu cầu Bộ Tài chính phải ban hành các văn bản hướng dẫn mới hoặc rõ ràng hóa cơ chế áp dụng để tránh sự nhập nhằng trong thực thi.

Ví dụ thực tế

Một đơn vị sự nghiệp công lập đang thực hiện dự toán năm 2026 dựa trên Thông tư 47/2022/TT-BTC về hướng dẫn xây dựng dự toán NSNN năm 2023. Khi Thông tư 158/2026/TT-BTC có hiệu lực vào 15/12/2026, văn bản hướng dẫn này bãi bỏ. Nếu không có Thông tư mới thay thế, cơ quan tài chính sẽ gặp khó khăn trong việc hướng dẫn lập dự toán năm 2027. Tương tự, các chương trình vay ODA, dự án phát triển khoa học công nghệ sử dụng hướng dẫn từ Thông tư 111/2016/TT-BTC sẽ mất cơ sở pháp lý khi văn bản bãi bỏ.

Lưu ý quan trọng

Các cơ quan tài chính, đơn vị sử dụng ngân sách, tổ chức, doanh nghiệp cần theo dõi sát các văn bản hướng dẫn hoặc thay thế từ Bộ Tài chính trước ngày 15/12/2026. Rà soát ngay các quy trình, thủ tục đang dựa trên 54 Thông tư và 2 Quy định bị bãi bỏ để chuẩn bị chuyển đổi. Liên hệ với cơ quan tài chính địa phương để xác nhận cơ sở pháp lý thay thế.