Bản án 44Tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất
Tóm tắt nhanh
Trích nguyên văn đoạn đầu phần Quyết định
1. Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Văn C: 1.1. Tuyên bố Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa bên chuyển nhượng là ông Nguyễn Văn B và bà Võ Thị H1 với bên nhận chuyển nhượng là ông Nguyễn Quang T và bà Lê Thị Thùy L về việc ông T, bà L nhận chuyển nhượng của ông B, bà H1 diện tích đất 494,0m2 tại thửa đất số 263, tờ bản đồ số 14 theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản…
Nhận định của Tòa án
Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa và căn cứ kết quả tranh luận tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:
[1]. Về thủ tục tố tụng: [1.1]. Về xem xét việc vắng mặt của đương sự tại phiên tòa: Bị đơn ông Nguyễn Văn B; Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Văn phòng C2 và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Q đã được triệu tập hợp lệ và có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Bị đơn bà Lê Thị Thùy L vắng mặt tại phiên tòa, nhưng đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai. Căn cứ khoản 2 Điều 227 và khoản 1 Điều 228 Bộ luật tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử tiến hành xét xử vắng mặt đương sự theo quy định. [1.2]. Về quan hệ pháp luật và thẩm quyền giải quyết: Nguyên đơn ông Nguyễn Văn C khởi kiện yêu cầu tuyên bố Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 23/8/2022 giữa ông Nguyễn Văn B, bà Võ Thị H1 với ông Nguyễn Quang T, bà Lê Thị Thùy L vô hiệu; đồng thời yêu cầu 5 hủy văn bản công chứng và Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số DE 395872 ngày 26/8/2022. Đây là tranh chấp về hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự. Do yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có liên quan trực tiếp đến việc giải quyết quan hệ dân sự đang tranh chấp nên Tòa án xem xét trong cùng vụ án theo Điều 34 Bộ luật Tố tụng dân sự. Theo khoản 3 Điều 34 Bộ luật Tố tụng dân sự, cơ quan, người có thẩm quyền đã ban hành quyết định cá biệt phải tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Căn cứ khoản 3 Điều 26; Điều 34; điểm a khoản 1 Điều 35; điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự, khoản 2 Điều 1 Luật số 85/2025/QH15 ngày 25/6/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 8, tỉnh Quảng Trị.
[2]. Về nội dung: [2.1]. Về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất: Các tài liệu trong hồ sơ thể hiện thửa đất có nguồn gốc do gia đình ông Nguyễn Văn B (bố ông C) khai hoang, phục hóa, sử dụng ổn định từ trước năm 1975. Đến năm 2002, Nhà nước cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số W 617039 ngày 17/12/2002 cho hộ gia đình ông Nguyễn Văn B, bà Võ Thị H1 tại thửa đất số 486, tờ bản đồ số 18, diện tích 2.031m2, trong đó có 200m² đất ở và 1.831m² đất vườn. Tại thời điểm cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2002, hộ gia đình có 09 thành viên. Đến năm 2016, hộ gia đình được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số BU 394708 ngày 11/4/2016, với diện tích được công nhận là 2.174m², trong đó có 200m² đất ở và 1.974m² đất trồng cây hằng năm khác. Năm 2021, sau khi đo đạc, chỉnh lý bản đồ địa chính, thửa đất được xác định lại thành thửa đất số 263, tờ bản đồ số 14, diện tích 2.072m², gồm 200m² đất ở tại đô thị và 1.872m² đất trồng cây hằng năm khác; sau đó hộ gia đình được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CI 721931 ngày 29/11/2021. Từ các tài liệu, chứng cứ nêu trên, có cơ sở xác định thửa đất đang tranh chấp có nguồn gốc do gia đình ông Nguyễn Văn C khai hoang, tạo lập và sử dụng từ trước năm 1975; quyền sử dụng đất đã được Nhà nước công nhận bằng việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ gia đình vào năm 2002. Các Giấy chứng nhận được cấp sau đó thể hiện quá trình đăng ký, công nhận và chỉnh lý thông tin về thửa đất trong quá trình sử dụng. Mặc dù diện tích và số thửa đất có thay đổi qua các lần cấp Giấy chứng nhận, nhưng quyền sử dụng đất vẫn cấp cho hộ gia đình ông Nguyễn Văn B và bà Võ Thị H1. [2.2]. Về hiệu lực Hợp đồng chuyển nhượng ngày 23/8/2022: Theo Điều 167 Luật Đất đai năm 2013, người sử dụng đất được thực hiện quyền chuyển nhượng quyền sử dụng đất theo quy định pháp luật. Trường hợp nhóm người sử dụng đất có chung quyền sử dụng đất thì việc thực hiện quyền phải tuân thủ quy định đối với nhóm người có chung quyền sử dụng đất. Theo khoản 2 Điều 212 Bộ luật Dân sự năm 2015, việc định đoạt tài sản chung của các thành viên gia đình được thực hiện theo phương thức thỏa thuận; trường hợp định đoạt bất động sản phải có sự thỏa thuận của tất cả thành viên gia đình là người thành niên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, trừ trường hợp pháp 6 luật có quy định khác. Trong vụ án này, tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ thể hiện phần đất 494,0m2 được chuyển nhượng cho ông Nguyễn Quang T và bà Lê Thị Thùy L là một phần quyền sử dụng đất thuộc quyền sử dụng chung của hộ gia đình ông Nguyễn Văn B và bà Võ Thị H1. Việc ông Nguyễn Văn B và bà Võ Thị H1 tự mình xác lập hợp đồng chuyển nhượng đối với phần đất này mà không có sự tham gia, đồng ý của đầy đủ các thành viên khác có quyền sử dụng đất chung là chưa bảo đảm điều kiện về chủ thể có quyền định đoạt tài sản chung. Việc hợp đồng đã được công chứng không làm phát sinh quyền định đoạt đối với phần quyền sử dụng đất mà người ký hợp đồng không có quyền tự mình định đoạt. Công chứng chỉ xác nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch trong phạm vi hồ sơ và ý chí của những người tham gia công chứng, không thay thế sự đồng ý của những người có chung quyền sử dụng đất. Việc xác lập giao dịch đối với quyền sử dụng đất chung của hộ gia đình khi chưa có sự đồng ý của đầy đủ các thành viên có quyền sử dụng đất là nguyên nhân dẫn đến hợp đồng vô hiệu. Mặt khác, ông Nguyễn Quang T là bên nhận chuyển nhượng tại hợp đồng cũng xác nhận tại phiên tòa ngày 25/9/2026 rằng ông đồng ý tuyên bố hợp đồng chuyển nhượng nêu trên vô hiệu và đồng ý hủy Giấy chứng nhận số DE 395872. Do hợp đồng không đáp ứng điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự theo Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015 nên vô hiệu theo Điều 122 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Vì vậy, có căn cứ chấp nhận yêu cầu của ông Nguyễn Văn C, tuyên bố Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 23/8/2022 giữa ông Nguyễn Văn B, bà Võ Thị H2 với ông Nguyễn Quang T, bà Lê Thị Thùy L vô hiệu. [2.3]. Về Văn bản công chứng ngày 23/8/2022: Do Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất là giao dịch không có hiệu lực pháp luật nên Văn bản công chứng được lập để ghi nhận giao dịch này cũng không thể làm phát sinh quyền sử dụng đất hợp pháp cho bên nhận chuyển nhượng. Theo Điều 52 Luật Công chứng năm 2014, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và các chủ thể có quyền theo luật định có quyền đề nghị Tòa án tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu khi có căn cứ cho rằng việc công chứng vi phạm pháp luật. Trong vụ án này, căn cứ kết quả xem xét hợp đồng chuyển nhượng, có cơ sở xác định việc công chứng hợp đồng không làm thay đổi bản chất là ông B, bà H1 không có quyền tự mình định đoạt toàn bộ phần đất thuộc quyền sử dụng chung của các thành viên hộ gia đình.
Do đó, có căn cứ tuyên bố Văn bản công chứng ngày 23/8/2022 của Văn phòng C2 vô hiệu. [2.4]. Về Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số DE 395872: Sau khi Hợp đồng chuyển nhượng ngày 23/8/2022 được công chứng, ông Nguyễn Quang T và bà Lê Thị Thùy L được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số DE 395872 ngày 26/8/2022.
Tuy nhiên, do giao dịch chuyển nhượng là vô hiệu nên việc đăng ký biến động và cấp Giấy chứng nhận cho ông T, bà L trên cơ sở giao dịch đó không còn căn cứ pháp lý. Theo Điều 34 Bộ luật Tố tụng dân sự, khi giải quyết vụ án dân sự, Tòa án có quyền hủy quyết định cá biệt trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền nếu quyết định đó xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự. Trong trường hợp này, Giấy chứng nhận số DE 395872 được cấp trên cơ sở giao dịch chuyển nhượng vô hiệu, làm ảnh hưởng đến quyền sử dụng đất của 7 các thành viên hộ gia đình.
Vì vậy, có căn cứ hủy Giấy chứng nhận số DE 395872. Sau khi bản án có hiệu lực pháp luật, cơ quan đăng ký đất đai có trách nhiệm thực hiện việc chỉnh lý, thu hồi Giấy chứng nhận và đăng ký biến động theo nội dung bản án. Quy định về thu hồi Giấy chứng nhận cũng ghi nhận trường hợp việc thu hồi được thực hiện theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực thi hành. [2.5]. Về hậu quả của hợp đồng vô hiệu: Theo khoản 1, 2 Điều 131 Bộ luật dân sự thì giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập và các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Điều 131 Bộ luật Dân sự năm 2015, khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Theo tài liệu trong hồ sơ, giá chuyển nhượng ghi trong hợp đồng là 200.000.000 đồng. Nay Ông B xác nhận đã nhận đủ 200.000.000 đồng tiền chuyển nhượng đất và ông đang cất giữ, ông sẽ trả lại cho ông T, bà L khi giải quyết hậu quả pháp lý của giao dịch vô hiệu. Ông T trình bày tại phiên tòa rằng do giao dịch đã xảy ra từ lâu nên ông không nhớ rõ việc thanh toán thực tế, đồng thời ông có ý kiến sẽ nhận lại số tiền 200.000.000 đồng. Vì vậy khi giải quyết hậu quả pháp lý của giao dịch vô hiệu, ông B phải hoàn trả cho ông T và bà L số tiền 200.000.000 đồng
[3]. Về án phí dân sự sơ thẩm: Nguyên đơn ông Nguyễn Văn C thuận chịu án phí dân sự sơ thẩm theo quy định của pháp luật. Bị đơn ông Nguyễn Văn B là người cao tuổi được miễn án phí dân sự sơ thẩm theo quy định của pháp luật.
Quyết định
Căn cứ các Điều 116, 117, 122, khoản 1, 2 Điều 131, khoản 2 Điều 212 của Bộ luật Dân sự năm 2015; Điều 34; điểm a khoản 1 Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015; khoản 2 Điều 1 Luật số 85/2025/QH15 ngày 25/6/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự; Khoản 2 Điều 167 Luật Đất đai năm 2013; Điều 52 Luật Công chứng năm 2014; Điểm đ khoản 1 Điều 12; điểm a, khoản 3 Điều 27 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Tuyên xử:
1. Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Văn C: 1.1. Tuyên bố Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa bên chuyển nhượng là ông Nguyễn Văn B và bà Võ Thị H1 với bên nhận chuyển nhượng là ông Nguyễn Quang T và bà Lê Thị Thùy L về việc ông T, bà L nhận chuyển nhượng của ông B, bà H1 diện tích đất 494,0m2 tại thửa đất số 263, tờ bản đồ số 14 theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CI 721931 do Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Q cấp ngày 29/11/2021 mang tên hộ ông Nguyễn Văn B và bà Võ Thị H1 được Văn phòng C2 công chứng ngày 23 tháng 8 năm 2022, vô hiệu. 8 1.2. Tuyên bố Văn bản công chứng và lời chứng của Công chứng viên ngày 23 tháng 8 năm 2022 của Văn phòng C2 tại số sổ công chứng 7416, quyển số 02/2022TP/CC-SCC/HĐGD đối với Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 23/8/2022 giữa bên chuyển nhượng là ông Nguyễn Văn B và bà Võ Thị H1 với bên nhận chuyển nhượng là ông Nguyễn Quang T và bà Lê Thị Thùy L vô hiệu. 1.3. Hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số DE 395872 do Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Q cấp ngày 26 tháng 8 năm 2022 mang tên ông Nguyễn Quang T và bà Lê Thị Thùy L. 1.4. Về hậu quả của hợp đồng vô hiệu: Buộc ông Nguyễn Văn B có trách nhiệm hoàn trả cho ông Nguyễn Quang T và bà Lê Thị Thùy L số tiền 200.000.000 đồng (Hai trăm triệu đồng). Kể từ ngày có đơn yêu cầu thi hành án của người được thi hành án cho đến khi thi hành xong tất cả các khoản tiền, hàng tháng bên phải thi hành án còn phải chịu khoản tiền lãi của số tiền phải thi hành án tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm thanh toán theo mức lãi suất quy định tại khoản 2 Điều 468 của Bộ luật dân sự. Quyết định này được thi hành theo quy định tại Điều 2 của Luật Thi hành án dân sự thì người được thi hành án dân sự, người phải thi hành án dân sự có quyền thỏa thuận thi hành án, quyền yêu cầu thi hành án, tự nguyện thi hành án hoặc bị cưỡng chế thi hành án theo quy định tại các Điều 6, 7 và 9 của Luật Thi hành án dân sự; thời hiệu thi hành án được thực hiện theo quy định tại Điều 30 của Luật thi hành án dân sự.
2. Về án phí dân sự sơ thẩm: Nguyên đơn ông Nguyễn Văn C thuận chịu 300.000 (Ba trăm nghìn) đồng án phí dân sự sơ thẩm nhưng được trừ vào số tiền tạm ứng án phí đã nộp theo Biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số 0003250 ngày 25/6/2026 của Thi hành án dân sự tỉnh Quảng Trị, ông C đã nộp đủ án phí. Bị đơn ông Nguyễn Văn B là người cao tuổi được miễ