Bản án 96/2026/DS-STTranh chấp quyền sử dụng đất

[1]. Về thủ tục tố tụng: [1.1] Về quan hệ tranh chấp: Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu bị đơn trả đất bị chiếm giữ, yêu cầu tuyên bộ G chuyển nhượng đất diện tích 75m2 (03m x 25m) giữa ông Q với ông Đ vô hiệu và giải quyết hậu quả của hợp đồng vô hiệu; bị đơn cư trú tại xã H, tỉnh Thanh Hóa, là tại địa bàn thuộc thẩm quyền theo lãnh thổ của Toà án nhân dân khu vực 4 - Thanh Hoá. Bị đơn khẳng định diện tích đất trên do nhận chuyển nhượng hợp pháp nên thuộc quyền sử dụng của bị đơn, nếu phải trả lại 13 yêu cầu trả bằng giá thị trường tại thời điểm hiện tại. Căn cứ khoản 3 và khoản 9 Điều 26, Điều 35, khoản 1 Điều 39 của Bộ luật tố tụng dân sự, xác định quan hệ pháp luật tranh chấp là “Tranh chấp quyền sử dụng đất và yêu cầu tuyên bố giao dịch chuyển nhượng đất vô hiệu”; vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 4 - Thanh Hóa [1.2] Quá trình giải quyết vụ án, ông Lê Quang Đ có quan điểm yêu cầu xác định diện tích đất đã được chuyển nhượng thuộc quyền sử dụng của ông và vợ là bà Lê Thị D. Tòa án đã thụ lý giải quyết theo quy định. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đề nghị xét xử vắng mặt.

Do đó, Hội đồng xét xử xét xử vắng mặt đương sự theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 227, Điều 228 của Bộ luật tố tụng dân sự. Tại phiên tòa có mặt đầy đủ bị đơn là ông Lê Quang Đ và bà Lê Thị D, ông Đ có quan điểm ông đã tham gia phiên tòa nên không yêu cầu có mặt người đại diện theo ủy quyền.

Vì vậy, Hội đồng xét xử giải quyết vụ án theo quy định.

[2]. Về nội dung: Xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn: [2.1] Về nguồn gốc của việc giao đất: Qua xác minh cơ quan có thẩm quyền xác định: Năm 2000 – 2001, trên cơ sở chủ trương của Đảng ủy và UBND xã, UBND xã H bán đất cho dân, gồm: các thửa đất từ thửa số 188 đến số 195, tờ bản đồ số 32, bản đồ đo đạc năm 2015 tại khu vực xứ đồng khu cầu đá thuộc xã H; vị trí các thửa đất này xã quy hoạch là đất ở, san cư, tách hộ, bán cấp; mỗi thửa đất bán và giao có diện tích 200m2 (8m x 25m). Đất giao cho ông Q3, ông T và bà L thuộc 03 thửa đất số 192, 193 và 194, tờ bản đồ số 32, bản đồ đo đạc 2015 của UBND xã H, hiện nay theo quy hoạch là đất thổ cư; việc giao đất cho ông Q3, ông T và bà L có lập biên bản, có phiếu thu tiền. Theo lời khai của ông V, ông Q3, ông T và bà L đều thống nhất việc nguồn gốc các thửa đất được giao trên cơ sở nguồn tiền của ông V 03 thửa đất số 192, 193 và 194, tờ bản đồ số

32.

Xét thấy, thửa đất số 192, 193 và 194, tờ bản đồ số 32 do UBND xã H giao năm 2001 là không đúng thẩm quyền theo quy định tại Điều 37 Luật Đất đai năm 2003; tuy nhiên, các thửa đất đã được giao và được sử dụng ổn định, liên tục từ năm 2001 đến nay, không tranh chấp, không bị nhà nước thu hồi, phù hợp với quy hoạch. Như vậy, các thửa đất đủ điều kiện được cấp GCN QSD đất theo quy định tại Điều 140 Luật đất đai năm 2024, khi người sử dụng đất thực hiện nghĩa vụ tài chính đầy đủ theo quy định. [2.2] Về thửa đất đang tranh chấp: 14 [2.2.1] Qua xem xét, thẩm định tại chỗ, đất ông V tranh chấp có diện tích 75m2 (ngang 03m x dài 25m) thuộc thửa đất số 193, tờ bản đồ số 32, bản đồ đo đạc 2015 của UBND xã H. Theo lời khai của ông V, ông Q3, ông T và bà L đều thống nhất việc ông T đứng tên hộ thửa đất số 193, tờ bản đồ số 32 do UBND xã H giao năm 2001 và đủ điều kiện được cấp GCN QSD đất (như nhận định tại Mục [2.1]), thửa đất được giao trên cơ sở nguồn tiền của ông V. UBND xã không còn hồ sơ tại thời điểm giao đất thể hiện vị trí các thửa đất theo tên người được giao. Theo hồ sơ địa chính đo vẽ năm 2015 thể hiện: Thửa 192, tên chủ sử dụng Bùi Trí Q, thửa 193 tên chủ sử dụng Bùi Trí T, thửa 194 tên chủ sử dụng Bùi Thị L. Đối với ý kiến ông Q cho rằng ông V đã cho ông Q vay khoản tiền ông V đang cho UBND xã vay để ông Q tự đi thu hồi: Xét thấy ông Q không cung cấp được tài liệu, chứng cứ để chứng minh ông V cho ông vay số tiền này. Mặt khác, UBND xã H không thể tự ý giao cấp đất và để ông Q đứng tên từ nguồn tiền nghĩa vụ nợ đối với ông V nếu không có sự đồng ý của ông V. Đồng thời, các lời khai của ông T, bà L dù còn có điểm không thống nhất về việc ông V hay ông Q là người nhờ đứng tên, nhưng xuyên suốt quá trình giải quyết vụ án, các đương sự này đều thừa nhận là biết các thửa đất trên được giao cấp từ nguồn tiền của ông Bùi Trí V. Thực tế, khi ông V yêu cầu trả lại đất, ông Q và L đã tự nguyện lập văn bản “chuyển nhượng” lại các thửa đất đang đứng tên cho ông V mà không yêu cầu thanh toán tiền. Dù hình thức văn bản ghi là “chuyển nhượng”, nhưng các bên đều thừa nhận bản chất giao dịch và hành vi của ông Q, bà L chính là việc tự nguyên giao trả lại quyền sử dụng đất cho chủ sử dụng thực tế là ông V. Ông Bùi Trí T, ông Bùi Trí Q và bà Bùi Thị L là những người được ghi tên trong biên bản bàn giao đất, nhưng có căn cứ xác định việc đứng tên chỉ nhằm thực hiện việc giao nhận đất từ khoản tiền mà UBND xã H còn nợ ông V; những người này không phải là người bỏ tiền để nhận đất và không có quyền sử dụng đất thực tế đối với các thửa đất nêu trên. Do đó quyền sử dụng đối đất đối với các thửa đất được xác định thuộc ông Bùi Trí V (và vợ là bà Nguyễn Thị T1). Vợ ông Q, chồng bà L và vợ ông T không có quyền, lợi ích đối với các thửa đất này. Năm 2001, UBND xã H, huyện H, tỉnh Thanh Hóa đã giao các thửa đất số 192, 193 và 194 cho ông Bùi Trí Q, ông Bùi Trí T và bà Bùi Thị L. Việc UBND xã giao đất là không đúng thẩm quyền theo quy định của Luật Đất đai.

Tuy nhiên, căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án thể hiện: Việc giao đất xuất phát từ khoản tiền mà UBND xã H còn nợ ông Bùi Trí V, các bên đương sự đều thừa 15 nhận. Dù ông T, ông Q và bà L được ghi tên trong Biên bản giao đất và phiếu thu tiền đất nhưng thực tế các ông bà chỉ đứng tên trong biên bản giao đất mà đều không phải trả tiền để đất. Ông Bùi Trí T, ông Bùi Trí Q và bà Bùi Thị L là những người được ghi tên trong biên bản bàn giao đất, nhưng có căn cứ xác định việc đứng tên chỉ nhằm thực hiện việc giao nhận đất từ khoản tiền mà UBND xã H còn nợ ông V; những người này không phải là người bỏ tiền để nhận đất và không có quyền sử dụng đất thực tế đối với các thửa đất nêu trên, theo đó vợ ông Q, chồng bà L và vợ ông T không có quyền, lợi ích đối với các thửa đất này. Do đó quyền sử dụng đối đất đối với các thửa đất được xác định thuộc ông Bùi Trí V (và vợ là bà Nguyễn Thị T1). Như vậy, có cơ sở xác định thửa đất số 192, 193, 194 tờ bản đồ số 32, bản đồ đo đạc 2015 của UBND xã H thuộc quyền sử dụng hợp pháp của ông V. [2.2.2] Xét về hiệu lực của giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông Q (ông T) với ông Đ (ông M): Năm 2001, ông Q chuyển nhượng đất cho ông Đ diện tích ngang 11m x dài 25m = 275m2, với số tiền là 12.000.000đ, ông Q đã nhận 12.000.000đ của ông Đ ; ông Q bàn giao cho ông Đ giấy tờ về đất có diện tích ngang 8m x dài 25m = 200m2 do ông T đứng tên. Như đã nhận định trên, diện tích ngang 8m x dài 25m = 200m2 (là thửa đất số 193 do ông T đứng tên hộ cho ông V) là đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của ông V. Tại thời điểm khởi kiện, ông V có quan điểm yêu cầu ông Đ di dời sang thửa đất 192 của ông V (theo đúng tên vị trí thửa đất người chuyển nhượng là ông T), để hai thửa đất còn lại của ông V có vị trí liền kề nhau nhưng trong quá trình giải quyết vụ án cũng như tại phiên tòa, ông V thống nhất do ông Đ đã làm nhà kiên cố nên không buộc phải di dời nên không yêu cầu.

Vì vậy, Hội đồng xét xử không xem xét. Căn cứ hướng dẫn tại tiểu mục 2.3 mục 2 phần II Nghị quyết số 02/2004/NQ-HĐTP ngày 10/8/2004 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, giao dịch chuyển nhượng sử dụng đất đối với diện tích 8m x 25m đã được các bên thừa nhận trên thực tế, không có tranh chấp nên có đủ cơ sở công nhận hiệu lực. Về giao dịch chuyển nhượng đất giữa ông Q và ông Đ đối với diện tích 75m2 (ngang 03m x dài 25m) thuộc thửa đất số 192, tờ bản đồ số 32, bản đồ đo đạc 2015 của UBND xã H (cùng nằm trong giao dịch chuyển nhượng 8m x 25m, cụ thể là giao dịch chuyển nhượng 11m x 25m) : Ông V yêu cầu buộc ông Đ phải trả lại diện tích 75m2 (3m x 25m), là diện tích nằm ngoài biên bản giao đất và giấy nhận tiền mà ông Q đã giao cho ông Đ : 16

Xét thấy, ông Q biết thửa số 193 được UBND xã giao/cấp từ tiền của ông V nên quyền sử dụng đất hợp pháp của ông V; Đối với ông Đ: khi nhận chuyển nhượng đất và nhận giấy tờ đất từ ông Q, ông T thì ông Đ biết không có giấy tờ về phần đất diện tích 03m x 25m = 75m2 thuộc quyền sử dụng hợp pháp của ông Q, ông T.

Tuy nhiên, năm 2001, ông Q và ông Đ vẫn tiến hành giao nhận tiền và nhận đất diện tích 03m x 25m = 75m2. Cả ông Q và ông Đ đều nhận thức phần diện tích đất 75m2 không thuộc quyền sử dụng của ông Q, khi chuyển nhượng không giao cho nhau giấy tờ chứng minh quyền sử dụng phần diện tích này của ông Q. Sau đó ông Q thừa nhận đã giao lại 02 thửa đất (mỗi thửa 8m x25m cho ông V với ý thức là giao trả lại). Như nhận định mục [2.2.1] đã xác định thửa đất thuộc quyền sử dụng của ông V. Do ông Q không phải là chủ sử dụng diện tích 75m2 nên giao dịch chuyển nhượng giữa ông Q và ông Đ đối với diện tích đất 75m2 (03m x 25m) là vi phạm điều cấm của pháp luật nên giao dịch bị vô hiệu ngay thời điểm xác lập theo quy định tại khoản 2 Điều 131, Điều 136, khoản 1 Điều 137 Bộ luật dân sự năm 1995. Về hậu quả của giao dịch bị vô hiệu:

Căn cứ vào khoản 1 và khoản 2 Điều 146 Bộ luật dân sự năm 1995, giao dịch vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ của các bên kể từ thời điểm xác lập; các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Diện tích 275m2 (11m x 25m) số tiền là 12.000.000đ. Vậy, 75m2 đất có giá trị là 43.636đ/m2 x 75m2 (3m x 25m) = 3.273.000đ (làm tròn số). Ông Q đã nhận của ông Đ số tiền 3.273.000 đồng về việc chuyển nhượng diện tích 75m2 (3m x 25m) nên buộc ông Q có nghĩa vụ hoàn trả cho vợ chồng ông Đ và bà D số tiền 3.273.000 đồng (Ba triệu, hai trăm bảy mươi ba nghìn đồng). Xét về lỗi: Trong trường hợp này, ông Q và ông Đ đều có lỗi dẫn đến giao dịch bị vô hiệu. Tại khoản 2 Điều 137 Bộ luật dân sự năm 1995 quy định: “Trong trường hợp có thiệt hại mà các bên đều có lỗi, thì mỗi bên tự chịu phần thiệt hại của mình; nếu chỉ một bên có lỗi, thì bên đó phải bồi thường thiệt hại cho bên kia”.

Do đó, các bên tự chịu phần thiệt hại của mình.

Vì vậy, không có căn cứ để buộc ông Q (hoặc ông V) phải bồi thường cho ông Đ khoản chênh lệch giữa số tiền giao dịch và giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm hiện nay. [2.3] Từ phân tích trên, đề nghị của đại diện Viện kiểm sát là có cơ sở.

Căn cứ vào khoản 2 Điều 131, Điều 136, khoản 1 Điều 137 Bộ luật dân sự năm 1995; khoản 2 Điều 146, Điều 166 Bộ luật Dân sự năm 2015; khoản 1, khoản 2 và khoản 4 Điều 91, điểm a khoản 1 và khoản 2 Điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự, chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông V: Tuyên giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất diện tích 75m2 (03m x 25m) thuộc thửa 192 giữa ông Q với ông Đ lập năm 2001 là 17 vô hiệu; ông Đ và bà D có nghĩa vụ di dời công trình trên đất và có nghĩa vụ trả cho ông V diện tích 75m2 đất.

[3] Về chi phí tố tụng: Ông Bùi Trí V đã nộp tạm ứng chi phí tố tụng và ông Lê Quang Đ đã nộp chi phí tố tụng định giá tài sản lại nhưng các đương sự tự nguyện chịu và không yêu cầu giải quyết về chi phí tố tụng nên không xem xét.

[4] Về án phí: Do yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn được chấp nhận nên nguyên đơn không phải chịu án phí. Bị đơn là người cao tuổi, tại phiên tòa xin được miễn án phí nên miễn án phí cho bị đơn theo quy định của pháp luật. Buộc người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là ông Bùi Trí Q phải chịu án phí không có giá ngạch là 300.000 đồng tương ứng với số tiền phải trả cho ông Đ. Vì các lẽ trên: Căn cứ: