Bản án 18/2026/DS-STTranh chấp quyền sử dụng đất

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên toà, ý kiến trình bày của nguyên đơn, bị đơn, đại diện theo ủy quyền của bị đơn, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn, Kiểm sát viên, Hội đồng xét xử xét thấy:

[1]. Về tố tụng [1.1.]. Về thẩm quyền, quan hệ pháp luật tranh chấp: 24 Tại đơn khởi kiện nguyên đơn yêu cầu bị đơn trả lại diện tích đất thuộc thửa đất số 149, tờ bản đồ số 29, địa chỉ xóm Đ (nay là xóm Đ), xã Q, tỉnh Cao Bằng; yêu cầu di dời cây trồng trên đất. Đây là vụ án tranh chấp về quyền sử dụng đất được quy định tại khoản 9 Điều 26 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) nên thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 2 – Cao Bằng theo quy định tại Điều 35; điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025). [1.2]. Về yêu cầu của bị đơn yêu cầu hủy GCNQSDĐ của nguyên đơn Bà Nguyễn Thị Đ có đơn phản tố đề ngày 02/6/2026 với nội dung không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất đối với phần đất tranh chấp và yêu cầu hủy GCNQSDĐ số AH 638583 do UBND huyện Q cấp ngày 11/9/2007 cho hộ ông Hoàng Văn L1, bà Đàm Thị Í . Việc bà Đ yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích đất tranh chấp chỉ là ý kiến đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Yêu cầu hủy GCNQSDĐ số AH 638583 có liên quan trực tiếp đến việc xác định quyền sử dụng đối với đất tranh chấp nên được xem xét đồng thời trong vụ án. Do vậy, yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất và hủy GCNQSDĐ của bà Đ không phải yêu cầu phản tố trong vụ án này và Toà án không tiến hành thụ lý. [1.3]. Về tư cách tham gia tố tụng, sự vắng mặt của đương sự Tư cách tham gia tố tụng của ông Hoàng Văn L1, bà Hoàng Thúy L2, ông Hoàng Văn L3: Thửa đất số 149, tờ bản đồ số 29 được UBND huyện Q cấp GCNQSDĐ số AH 638583 ngày 11/9/2007 cho hộ ông Hoàng Văn L1, bà Đàm Thị Í . Trong quá trình giải quyết vụ án nguyên đơn trình bày tại thời điểm cấp GCNQSDĐ hộ gia đình nguyên đơn gồm ông Hoàng Văn L1, bà Đàm Thị Í, bà Hoàng Thúy L2, ông Hoàng Văn L3. Do vậy, trong vụ án này ông L1, bà L2, ông L3 tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Tư cách tham gia tố tụng của ông Hoàng Thanh P, bà Nguyễn Thị Đ, bà Hoàng Thị H, ông Hoàng Văn H1, bà Hoàng Thị U: Quá trình giải quyết vụ án, bị đơn bà Đ cho rằng thửa đất tranh chấp 149 ông N3, bà D chia cho ông P năm 1978 để ra ở riêng, không có giấy tờ gì, anh em trong gia đình không ai có ý kiến.

Do đó, ông P tham gia tố tụng trong vụ án với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Bà H, ông H1, bà U là con chung của ông P và bà Đ. Ông P chết năm 2020 nên trong vụ án này bà Đ, bà H, ông H1, bà U tham gia tố tụng với tư cách là người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của ông P. Ngoài ra, bà Đ còn là bị đơn trong vụ án do bà Í khởi kiện bà Đ. Tư cách tham gia tố tụng của Chủ tịch UBND xã Q, tỉnh Cao Bằng: Bà Nguyễn Thị Đ yêu cầu huỷ GCNQSDĐ số AH 638583 do UBND huyện Q cấp ngày 11/9/2007 cho hộ ông Hoàng Văn L1, bà Đàm Thị Í nên Tòa án xác định cần phải đưa UBND huyện Q vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan. Theo Nghị quyết số: 897/NQ-UBTVQH14 ngày 11/02/2020 của Uỷ ban thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện và đổi tên đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Cao Bằng 25 từ ngày 01/3/2020 huyện Q và huyện P sáp nhập thành lập huyện Q. Theo Điều 2 của Nghị quyết số: 203/2025/QH15 ngày 16/6/2025 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước kết thúc từ ngày 01/7/2025. Theo Nghị quyết này, UBND huyện Q hoạt động từ ngày 01/7/2025. Theo hướng dẫn tại công văn số: 285/TANDTC-PC ngày 31/7/2025 của Toà án nhân dân Tối cao hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ, thẩm quyền của các Tòa án nhân dân, Chủ tịch UBND xã Q được xác định là người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan UBND huyện Q. Bà Hoàng Thúy L2, ông Hoàng Văn L3 và Chủ tịch UBND xã Q có yêu cầu giải quyết vắng mặt.

Căn cứ vào khoản 1 Điều 228 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) Hội đồng xét xử tiến hành xét xét vắng mặt họ.

[2]. Về nội dung vụ án [2.1]. Về thửa đất tranh chấp Theo kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 12/6/2026, phần đất các bên xác định tranh chấp nằm trong thửa đất số 149, tờ bản đồ số 29 gồm diện tích nguyên đơn xác định là 480,9m2; diện tích bị đơn xác định là 433,1m2. Qua xem xét, thẩm định tại chỗ cũng xác định được đất tranh chấp các đương sự chỉ lấn ra bờ mương 7,7m2 + 0,2m2. Qua xác minh với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xác định được bờ mương này hiện nay do Nhà nước quản lý, yêu cầu người được quyền quản lý sử dụng đất tranh chấp giữ nguyên hiện trạng, khi có thông báo thu hồi đất để thực hiện công trình dự án sẽ tiến hành xem xét các điều kiện để hỗ trợ, bồi thường. Tại phiên toà, nguyên đơn bà Đàm Thị Í xác định phần diện tích yêu cầu Tòa án giải quyết là 461,9m2 (52,9m2 + 404,7m2 + 4,3m2).

Do đó, Hội đồng xét xử chỉ xem xét, giải quyết trong phạm vi yêu cầu của nguyên đơn là 461,9m2 thuộc thửa đất số 149, tờ bản đồ số

29. Hiện trạng phần đất tranh chấp: có các cây cỏ voi, cây chuối, cây rau ngót; 01 cây bưởi, 01 cây xoài, 01 cây đu đủ và các cây cỏ dại. [2.2]. Về yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn yêu cầu bị đơn trả lại đất thuộc thửa đất số 149, tờ bản đồ số 29 [2.2.1]. Về nguồn gốc đất tranh chấp Ông Hoàng Văn N3 (chết ngày 15/01/2007) và bà Đinh Thị D (chết ngày 24/02/2001) có 09 người con gồm: ông Hoàng Văn P1 (đã chết năm 2020 – chồng bị đơn bà Đ), ông Hoàng Văn C, ông Hoàng Văn Đ1 (đã chết), ông Hoàng Văn D1 (đã chết), bà Hoàng Thị T1, ông Hoàng Văn C2 (đã chết), bà Hoàng Thị H3, ông Hoàng Văn L1 (chồng nguyên đơn bà Í), ông Hoàng Văn T2. Về nguồn gốc thửa đất tranh chấp, nguyên đơn và bị đơn đều xác nhận do ông N3 và bà D để lại. Đây là tình tiết các bên không có tranh chấp, phù hợp tài liệu, lời khai có trong hồ sơ vụ án nên Hội đồng xét xử xác định đây là tình tiết 26 không phải chứng minh theo quy định tại Điều 92 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025). Bà Í, ông L1 cho rằng phần đất tranh chấp được ông N3, bà D chia cho ông L1 năm 1982. Sau khi được chia, ông L1 cùng bố mẹ quản lý, sử dụng đất. Lần lượt vào năm 1997, 2012 bà Í, ông L1 cho bà Đ mượn đất thuộc thửa đất số 149 để canh tác do điều kiện hoàn cảnh gia đình bà Í, ông L1 không thể canh tác được nhưng gia đình vẫn canh tác một phần diện tích đất nhỏ thuộc thửa đất số 149. Việc cho mượn đất này chỉ bằng lời nói, không lập giấy tờ gì do là anh em trong gia đình. Trong khi đó, bà Đ cho rằng năm 1978 ông N3, bà D đã chia phần đất này cho chồng bà - ông P1 để dựng nhà ở ra ở riêng; thời điểm đó các em của ông P1 còn nhỏ. Sau khi được chia, bà và ông P1 đã dựng nhà ba gian để gia đình sinh sống. Sau khi chuyển nhà đến nơi ở mới năm 2004, gia đình bà tiếp tục quản lý, sử dụng đất để trồng cây, trồng rau cho đến khi phát sinh tranh chấp vào năm 2025. Ông Hoàng Văn C xác nhận thửa đất số 149 do ông N3, bà D để lại và được ông N3, bà D chia cho ông L1 vào khoảng năm 1982 bằng lời nói, khi chia đất có ông P1 và bà Đ chứng kiến nhưng không có ý kiến phản đối. Đồng thời xác nhận ông L1 là người sử dụng thửa đất số 149 và được cấp GCNQSDĐ năm 2007 cùng thời điểm ông và ông P1 được cấp giấy chứng nhận đối với phần đất được chia. Lời khai này của ông C phù hợp với lời khai của bà Hoàng Thị H3. Bà H3 xác nhận bà không được chia đất do đã đi lấy chồng nhưng được mẹ nói lại rằng phần đất tranh chấp được chia cho ông L1. Bà không có ý kiến phản đối việc bố mẹ chia thửa đất số 149 cho ông L1; ông L1 là con út, ở cùng và chăm sóc bố mẹ nên được bố mẹ chia phần đất nhiều hơn. Ông Hoàng Văn T2 tuy không trực tiếp biết cụ thể vị trí, thời điểm chia đất nhưng cũng xác nhận bố mẹ có chia đất cho ông P1, ông L1 và ông C; ông L1 là người ở cùng chăm sóc bố mẹ.

Do đó, lời khai của ông T2 không phủ nhận việc ông L1 được bố mẹ chia đất. Như vậy, có nhiều lời khai của các thành viên cùng hàng thừa kế với ông L1, ông P1 xác nhận việc ông N3, bà D phân chia đất cho các con và thửa đất số 149 là phần đất được chia cho ông L1. Tại phiên toà, bà Đ trình bày năm 2007 sau khi ông N3, bà D chết thì mới chia đất cho ông C, ông L1 và ông P1 là người đứng ra chia đất. Việc chia đất tại nhà bà và chỉ có 03 anh em, không có giấy tờ chia. Ông C được chia thửa đất số 148 cạnh đất nhà bà, ông L1 được chia đất ở vị trí trên mỏ nước cách xa vị trí đất tranh chấp. Trong tất cả những người con của ông N3, bà D chỉ có ông L1, ông P1, ông C được chia đất, ông T2, ông Đ1 và ông C2 đã thoát ly khỏi địa phương không được chia đất, ông D1 chết khi còn nhỏ (13 tuổi). Ông Hoàng Văn H1 – con chung của ông P1 và bà Đ tại phiên toà cũng khẳng định nhiều lần ông P1, ông L1, ông C tự chia nhau đất năm 2007 và khi đó ông N3 bà D đã chết. Việc chia đất giữa 03 anh em chỉ diễn ra thời điểm này, không có mặt những anh em khác. Ông P1 được chia thửa đất số 72, ông C thửa đất số 148, ông L1 được chia 200m2 trong thửa đất số 149. Thời điểm chia, đất tranh chấp 27 chưa có GCNQSDĐ.

Tuy nhiên, cũng tại phiên toà ông H1 lại khẳng định thửa đất số 149 ông P1 được chia năm 1978. Sau khi được chia, gia đình ông dựng nhà trên thửa đất số 149, dựng chuồng trâu trên thửa đất số 72 và sử dụng liên tục. Như vậy, qua lời trình bày của bà Đ và ông H1 nhận thấy đã có sự mâu thuẫn về nguồn gốc đất giữa các thành viên trong gia đình bị đơn đối với thửa đất tranh chấp. [2.2.2]. Về quá trình quản lý, sử dụng đất Trong quá trình giải quyết vụ án, bà Đ đã giao nộp cho Toà án văn bản của những người làm chứng Lục Thị N, Vương Thị Q1, Lý Thị H4, Nông Thị Q, Hà Văn T3, Vương Thị N1 thể hiện quá trình quản lý, sử dụng diện tích đất tranh chấp của gia đình ông P1, bà Đ, cụ thể gia đình ông P1, bà Đ đã sử dụng đất từ năm 1978, dựng nhà gỗ ba gian trên đất và sau khi chuyển nhà đến nơi ở mới năm 2004 vẫn tiếp tục canh tác, sử dụng đất.

Tuy nhiên, qua biên bản lấy lời khai được Tòa án tiến hành lại trong quá trình giải quyết vụ án, một số người làm chứng đã giải thích và xác định nội dung trong các giấy xác nhận ngày 25/5/2026 mà gia đình bị đơn (con dâu bị đơn) cho họ ký không phản ánh đúng nội dung họ xác nhận đối với nội dung vụ án. Cụ thể, bà Lục Thị N xác định vị trí ông P1, bà Đ dựng nhà gỗ ba gian là trên thửa đất số 72 theo bản đồ địa chính hiện nay, không phải trên thửa đất số 149 đang tranh chấp; thửa đất số 149 trước đây là đất vườn, không có nhà gỗ ba gian. Bà Vương Thị N1 cũng xác định sau khi được Tòa án cho xem sơ đồ trích đo, bà chỉ xác nhận việc có đất giáp ranh với thửa đất số 72 và thửa đất số 149; vị trí nhà gỗ ba gian của ông P1, bà Đ là trên thửa đất số 72, còn thửa đất số 149 từ trước đến nay là đất vườn, trồng rau, trồng chuối. Ông Hà Văn T3 cũng xác nhận giấy xác nhận ngày 25/5/2026 có nội dung không đúng với những gì ông biết và ông P1, bà Đ dựng nhà gỗ ba gian là trên thửa đất số 72, không phải vị trí thửa đất số 149 đang tranh chấp.

Do đó, việc gia đình bà Đ quản lý, sử dụng thửa đất số 149 từ năm 1978 thông qua việc dựng nhà trên đất là không có cơ sở. Quá trình giải quyết vụ án, bà Í trình bày gia đình bà cho gia đình bà Đ lần lượt mượn đất vào năm 1997, 2012 để canh tác sử dụng do điều kiện gia đình không canh tác được. Việc cho mượn đất chỉ bằng lời nói, không có giấy tờ. Ngoài lời trình bày này, bà Í không có tài liệu chứng cứ cung cấp cho Toà án liên quan đến việc mượn đất.

Tuy nhiên, qua việc lấy lời khai của Toà án đối với ông Hoàng Văn C xác định được có việc mượn đất giữa gia đình bà Í và bà Đ nhưng không nhớ thời gian nào. Tại phiên toà, đại diện theo uỷ quyền của nguyên đơn cho rằng việc bà Đ có quá trình quản lý sử dụng đất phù hợp với lời khai, lời xác nhận của những người làm chứng là những người đã sống lâu năm tại địa phương gần với thửa đất tranh chấp như bà Lý Thị H4, ông Hoàng Văn Q2, bà Vương Thị Q1 và của những người có đất giáp ranh như ông Hà Văn T3, bà Vương Thị N1. Và đây là lời khai của những người làm chứng không có quan hệ họ hàng, không có mâu thuẫn đảm bảo sự khách quan, vô tư. Theo Báo cáo sơ bộ kết quả xác minh số: 01/BC-TTXM ngày 20/11/2025 của Tổ thẩm tra xác minh thuộc phòng Kinh tế - UBND xã Q kết luận: thửa đất 28 đang tranh chấp là thửa đất số 149, tờ bản đồ số 39 (29 cũ) nằm trong bản đồ địa chính thị trấn Q năm 2012, có nguồn gốc do ông Hoàng Văn N3 và bà Đinh Thị D. Quá trình sử dụng cả hai gia đình vẫn đang sử dụng thửa đất, phần diện tích lớn hơn gia đình bà Đ canh tác, sử dụng, phần diện tích còn lại gia đình bà Í canh tác, sử dụng, trên thực địa không có bờ ngăn cách. Như vậy, đối với thửa đất số 149, gia đình bà Í cũng canh tác, sử dụng. [2.2.3] Về tính hợp pháp của GCNQSDĐ số AH 638583 do UBND huyện Q cấp ngày 11/9/2007 cho hộ ông Hoàng Văn L1, bà Đàm Thị Í T đất số 149, tờ bản đồ số 29, diện tích 519m2 được UBND huyện Q cấp GCNQSDĐ số AH 638583 ngày 11/9/2007 cho hộ ông Hoàng Văn L1, bà Đàm Thị Í . Bà Đ yêu cầu hủy GCNQSDĐ số AH 638583 với lý do cho rằng phần đất tranh chấp có nguồn gốc do bố mẹ chồng chia cho vợ chồng bà năm 1978.

Tuy nhiên, như đã phân tích ở trên không có tài liệu chứng cứ nào thể hiện về việc ông N3, bà D chia thửa đất số 149 cho ông P1, bà Đ. Theo các tài liệu thu thập được trong quá trình giải quyết vụ án, thửa đất số 72, tờ bản đồ số 39, diện tích 467m2 được UBND huyện Q cấp GCNQSDĐ số AH 638912, số vào sổ cấp giấy chứng nhận CH 01708 ngày 22/9/2006 cho hộ ông Hoàng Văn P1, bà Nguyễn Thị Đ cũng được cấp giấy chứng nhận cùng thời điểm với thửa đất số 149 đang tranh chấp. Mặt khác, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xác định GCNQSDĐ số AH 638583 được cấp đúng trình tự, thủ tục tại thời điểm cấp. Trong quá trình xét duyệt cấp giấy chứng nhận năm 2007 cho hộ ông L1, bà Í đối với thửa đất số 149 không phát sinh khiếu nại, tranh chấp hoặc ý kiến phản đối của cá nhân, hộ gia đình nào. Thửa đất cũng không thuộc đất công. Hơn nữa, bà Đ cũng thừa nhận đến năm 2025 khi xảy ra tranh chấp mới biết thửa đất tranh chấp đã được cấp GCNQSDĐ cho ông L1, bà Í. Như vậy, trong khoảng thời gian từ năm 2007 đến trước năm 2025, bà Đ và ông P1 không có khiếu nại, phản đối đối với việc Nhà nước cấp GCNQSDĐ cho ông L1, bà Í. Việc giấy chứng nhận được cấp từ năm 2007, trong khi tranh chấp chỉ phát sinh vào năm 2025 là căn cứ quan trọng để đánh giá quá trình quản lý, sử dụng đất và sự ổn định của quyền sử dụng đất đã được Nhà nước công nhận.

Do đó, không có căn cứ xác định UBND huyện Q cấp GCNQSDĐ số AH 638583 cho hộ ông Hoàng Văn L1, bà Đàm Thị Í là trái pháp luật.

[3]. Về cây trồng trên đất tranh chấp: Nguyên đơn và bị đơn đều xác định các cây hiện có trên phần đất tranh chấp do bị đơn trồng. Hội đồng xét xử xét thấy, phần đất tranh chấp được xác định thuộc quyền quản lý, sử dụng của nguyên đơn. Do vậy, bà Đ có trách nhiệm di dời toàn bộ cây đã trồng trên diện tích đất tranh chấp để trả lại đất cho bà Í.

[4].

Từ những phân tích nêu trên, Hội đồng xét xử xét thấy yêu cầu khởi kiện của bà Í về việc buộc bà Đ trả lại phần diện tích đất tranh chấp và di dời cây trồng trên đất là có căn cứ chấp nhận. 29

[5]. Về chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ: Chi phí xem xét thẩm định tại chỗ là 3.587.902 đồng (trong đó tiền chi hội đồng xem xét thẩm định tại chỗ là 750.000 đồng; chi đo đạc là 2.837.902 đồng). Do yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn được chấp nhận nên căn cứ Điều 157 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) bị đơn phải chịu chi phí xem xét thẩm định tại chỗ.

[6]. Về án phí dân sự sơ thẩm: Do yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn được chấp nhận nên bị đơn phải chịu án phí dân sự sơ thẩm theo quy định pháp luật. Bị đơn là người cao tuổi và có đơn xin miễn nộp tiền án phí dân sự sơ thẩm.

Do đó, bị đơn được miễn án phí dân sự sơ thẩm. Nguyên đơn được hoàn lại tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm đã nộp.

[7]. Quan điểm giải quyết vụ án của Kiểm sát viên, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận.