Bản án 302/2026/HS-PTBản án 302/2026/HS-PT

Trên cơ sở nội dung vụ án, căn cứ vào các tài liệu có trong hồ sơ vụ án và kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về thủ tục tố tụng: Hành vi, quyết định tố tụng của Cơ quan điều tra, Cơ quan truy tố và Toà án cấp sơ thẩm đã thực hiện là đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

[2]. Về hành vi phạm tội của bị cáo: Bị cáo Lê Thị Ánh N lợi dụng mối quan hệ bạn bè với các bị hại, để có tiền thanh toán các khoản nợ và tiêu xài cá nhân. Từ tháng 9/2022 đến tháng 12/2022, bị cáo đã đưa ra thông tin gian dối cần vay tiền đáo hạn ngân hàng để các bị hại tin tưởng chuyển tiền cho bị cáo và chiếm đoạt của ông P1 số tiền 1.000.000.000 đồng, chiếm đoạt của vợ chồng ông B bà H1 số tiền 400.000.000 đồng. Tổng số tiền bị cáo Lê Thị Ánh N đã chiếm đoạt của hai bị hại là 1.400.000.000 đồng. Bản án sơ thẩm của Toà án nhân dân tỉnh Quảng Ngãi đã quyết định bị cáo Lê Thị Ánh N phạm tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” theo quy định tại điểm a khoản 4 Điều 174 Bộ luật Hình sự là có căn cứ, đúng pháp luật.

[3]. Xem xét về hình phạt: Bị cáo Lê Thị Ánh N là người có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự, bị cáo đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội với lỗi cố ý, xâm phạm trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản của người khác được pháp luật bảo vệ. Bị cáo N đã có tiền án về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” vào năm 2012, chưa được xoá án tích; trong vụ án này, bị cáo có hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản 02 lần trở lên nên đây là các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự được quy định tại điểm g, h khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự.

Do đó, cần xử phạt bị cáo một mức án nghiêm minh để răn đe, giáo dục riêng và phòng ngừa chung. Về các tình tiết giảm nhẹ: trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử bị cáo Lê Thị Ánh N thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải và đã khắc phục một phần hậu quả cho 02 bị hại, số tiền 400.000.000 đồng. Đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quy định tại điểm b, s khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự, áp dụng cho bị cáo được hưởng. 5 Bản án sơ thẩm đã áp dụng đầy đủ các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và quyết định hình phạt đúng quy định pháp luật. Tại giai đoạn phúc thẩm bị cáo cung cấp biên lai tạm thu tiền án phí sơ thẩm 1.000.000 đồng không phải là tình tiết giảm nhẹ mới nên không có cơ sở chấp nhận kháng cáo giảm nhẹ hình phạt. Số tiền tạm thu án phí này được khấu trừ khi thi hành án dân sự bản án sơ thẩm.

[4]. Xem xét kháng cáo về biện pháp tư pháp: [4.1] Quá trình điều tra có căn cứ xác định, sau khi chiếm đoạt của bị hại, Bị cáo đã chuyển khoản cho những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, cụ thể: - Đối với số tiền 1.000.000.000 chiếm đoạt của bị hại ông Nguyễn Văn P1: Sau khi chiếm đoạt, bị cáo chuyển trả nợ cho ông Lê L2 số tiền 121.030.000 đồng; chuyển trả nợ cho bà Bùi Thị H1 số tiền 335.200.000 đồng; chuyển trả nợ cho bà Nguyễn Thị H số tiền 221.000.000 đồng; trả cho ông Võ Thành L số tiền 90.000.000 đồng; thanh toán 100.000.000 đồng mua đồ điện dân dụng tại cửa hàng ông Bùi Quang L1; chuyển khoản cho ông Phạm Ngọc T2 số tiền 60.000.000 đồng để nhận tiền mặt 60.000.000 đồng và trả tiền công thợ xây nhà, số tiền còn lại N sử dụng tiêu xài cá nhân. Tổng số tiền bị cáo trả nợ có căn cứ chứng minh dòng tiền chuyển khoản đi là 867.230.000 đồng và tiêu xài cá nhân là 132.770.000 đồng. - Đối với số tiền 400.000.000 đồng chiếm đoạt của ông Trần Trị B và bà Ông Thị Bích H3: Sau khi chiếm đoạt, bị cáo trả nợ cho bà Bùi Thị H1 số tiền 10.000.000 đồng; trả nợ cho bà Nguyễn Thị H số tiền 270.000.000 đồng; trả nợ cho bà Hồ Thị L3 số tiền 40.000.000 đồng; trả tiền mua đồ điện dân dụng tại cửa hàng điện của ông Bùi Quang L1 với số tiền 65.000.000 đồng. Đây là dòng tiền bị cáo có được từ việc chiếm đoạt của bị hại, trả cho những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan mà bị cáo đã vay, mượn từ trước; dòng tiền chuyển khoản này là vật chứng cần được thu giữ để hoàn trả lại cho chủ sở hữu.

Vì vậy, có căn cứ buộc những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan phải nộp lại để đảm bảo nghĩa vụ hoàn trả của bị cáo cho các bị hại là chủ sở hữu của các nguồn tiền đó, theo đúng quy định tại khoản 2 Điều 47, khoản 1 Điều 48 Bộ luật hình sự và khoản 3 Điều 106 BLTTHS. Cụ thể: - Đối với số tiền 1.000.000.000 chiếm đoạt của bị hại ông Nguyễn Văn P1, bị cáo đã trả số tiền 200.000.000 đồng.

Vì vậy, cần buộc người liên quan nộp lại để bảo đảm nghĩa vụ bồi thường của bị cáo cho bị hại, cụ thể: buộc bà Bùi Thị H1 nộp lại để trả số tiền 310.000.000 đồng cho ông P1; buộc bà Nguyễn Thị H nộp lại để trả số tiền 210.000.000 đồng cho ông P1; buộc ông Võ Thành L nộp lại để trả số tiền 80.000.000 đồng cho ông P1; buộc ông Bùi Quang L1 nộp lại để trả số tiền 90.000.000 đồng cho ông P1. - Đối với số tiền 400.000.000 đồng chiếm đoạt của ông Trần Trị B và bà Ông Thị Bích H3. Xác định bị cáo trả nợ tổng số tiền 385.000.000 đồng, còn lại 15.000.000 đồng tiêu xài cá nhân. Quá trình điều tra bị cáo đã trả lại 200.000.000 cho bị hại.

Vì vậy, cần buộc những người liên quan nộp lại để trả cho bị hại ông Trần Trị B và bà Ông Thị Bích H3 số tiền 200.000.000 đồng là phù hợp, cụ thể sau: bà Bùi Thị H1 phải nộp lại để trả số tiền 5.000.000 đồng, bà Nguyễn Thị H phải nộp 6 để trả lại số tiền 140.000.000 đồng, bà Hồ Thị L3 số tiền 20.000.000 đồng; ông Bùi Quang L1 phải nộp để trả lại với số tiền 35.000.000 đồng. Như vậy, kháng cáo của những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đề nghị xem xét lại phần quyết định của bản án sơ thẩm buộc H4 phải nộp lại các số tiền mà bị cáo đã chuyển khoản từ các nguồn tiền chiếm đoạt không được chấp nhận.

Tuy nhiên, tại phần quyết định của bản án sơ thẩm áp dụng các điều của Bộ luật Dân sự để xử lý về biện pháp tư pháp là chưa đầy đủ, cần điều chỉnh bổ sung các quy định tại Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng Hình sự như nêu trên. [4.2] Tại phiên tòa sơ thẩm ông P1 yêu cầu bị cáo bồi thường thiệt hại số tiền chiếm đoạt 800.000.000đồng và tiền lãi 300.000.000 đồng; bị hại B yêu cầu bồi thường số tiền chiếm đoạt 200.000.000 đồng và 88.397.808 đồng tiền lãi. Bị cáo đồng ý bồi thường tiền lãi cho các bị hại, vì vậy HĐXX công nhận đối với số tiền lãi suất. Còn đối với tiền chiếm đoạt, bị cáo đề nghị giải quyết theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, Toà án cấp sơ thẩm chỉ công nhận sự thỏa thuận của bị cáo và bị hại tại phiên tòa đối với số tiền lãi suất như sau: Bị cáo phải trả cho bị hại ông P1 số tiền 300.000.000 đồng tiền lãi và trả cho bị hại ông Trần Trị B và bà Ông Thị Bích H3 88.397.808 đồng tiền lãi; còn bồi thường số tiền chiếm đoạt không quyết định bị cáo chịu trách nhiệm là chưa đúng. Trong trường hợp này, cần phải buộc bị cáo chịu trách nhiệm dân sự, bồi thường lại toàn bộ số tiền bị cáo đã chiếm đoạt đến thời điểm xét xử còn lại chưa trả được cho bị hại; việc buộc những người người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan nộp lại số tiền mà bị cáo đã chuyển là xử lý vật chứng theo biện pháp tư pháp, buộc nộp lại để bảo đảm nghĩa vụ bồi thường của bị cáo cho chính các bị hại là chủ sở hữu số tiền mà bị cáo chiếm đoạt. Việc không buộc bị cáo chịu trách nhiệm bồi thường tổng số tiền chiếm đoạt đến thời điểm xét xử chưa trả sẽ gây bất lợi cho bị hại, bởi bị cáo là người phải chịu trả lãi suất chậm trả của tổng số tiền bồi thường trách nhiệm dân sự tại giai đoạn thi hành án dân sự cho các bị hại, đồng thời phải chịu án phí dân sự. Vụ án này ở giai đoạn phúc thẩm không có kháng cáo của bị hại, không có kháng nghị về nội dung này nên Hội đồng xét xử phúc thẩm không thể buộc bị cáo chịu trách nhiệm dân sự, bởi phạm vi xét xử phúc thẩm và làm bất lợi cho bị cáo; do đó Hội đồng xét xử phúc thẩm kiến nghị Chánh án Toà án nhân dân tối cao xem xét theo thủ tục Giám đốc thẩm về phần trách nhiệm dân sự của bị cáo.

[5] Các quyết định khác của bản án hình sự sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị nên Hội đồng xét xử phúc thẩm không xem xét; việc thi hành án được thực hiện theo quyết định của bản án hình sự sơ thẩm. Về án phí hình sự phúc thẩm bị cáo N phải chịu là 200.000 đồng.