Bản án 949/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Về tố tụng: Đơn kháng cáo của nguyên đơn ông Lê Văn B và bị đơn bà Trần Thị Hồng L được nộp trong thời hạn luật định nên được xem xét theo thủ tục phúc thẩm theo quy định của pháp luật.

[2] Xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, kháng cáo của nguyên đơn ông Lê Văn B và kháng cáo của bị đơn bà Trần Thị Hồng L, Hội đồng xét xử nhận thấy cấp sơ thẩm có vi phạm về tố tụng và áp dụng pháp luật như sau: 7 [2.1] Nguyên đơn ông Lê Văn B khởi kiện yêu cầu Tòa án công nhận toàn bộ quyền sử dụng đất diện tích 7.274,1m2; Bị đơn không có yêu cầu phản tố, người liên quan không có yêu cầu độc lập. [2.2] Phần nhận định của bản án, Mục 2.2 cấp sơ thẩm nêu: Đối với diện tích đất 7.912m2 thuộc thửa đất số 467 tờ bản đồ số 35 được Ủy ban nhân dân huyện B cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BK 736594 ngày 01/6/2012 đứng tên ông K, bà L và được tách ra từ thửa đất số

21. Theo biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 11/5/2021 của Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng và Văn bản số 646/PCCTT-CNBLA ngày 22/5/2025 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện B, thửa đất số 467 đã được tách thành ba thửa đất mới nhưng chưa được cấp lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất bao gồm thửa đất số 167, 170 và một phần thửa đất số 173 tờ bản đồ số

42. Trong đó, thửa đất số 167 có diện tích 4.144m2 sổ mục kê đăng ký đứng tên ông K và hiện ông K, bà L đang quản lý, sử dụng. Thửa đất số 170 có diện tích 1.427,9m2 do ông N1, bà T3 đang quản lý, sử dụng. Một phần thửa đất số 173 có diện tích 6.887,6m2 do ông X, bà T4 đang quản lý, sử dụng. Theo phiếu cung cấp thông tin địa chính số 6119/CN-BLA ngày 06/8/2021 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện B, thửa đất số 467 tờ bản đồ số 35 tại xã L, huyện B được Ủy ban nhân dân huyện B cấp đổi giấy chứng nhận cho ông Lê Văn K tại Quyết định số 2577/QĐ-UB ngày 01/6/2012, từ đó đến nay chưa có biến động về tách thửa, quyền sử dụng đất và chưa có đăng ký biến động. Đối với phần diện tích đất thuộc một phần thửa đất số 467 nay là thửa đất số 170, 173 hiện ông N1, bà T3, ông X, bà T4 đang quản lý, sử dụng nên nguyên đơn rút phần yêu cầu khởi kiện liên quan đến thửa đất số 467 nay là thửa đất số 170, 173 hiện do ông N1, bà T3, ông X, bà T4 đang quản lý, sử dụng. Việc rút yêu cầu khởi kiện của ông B là tự nguyện, không trái pháp luật, không ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự khác. Căn cứ khoản 2 Điều 244 Bộ luật tố tụng dân sự đình chỉ giải quyết đối với các yêu cầu khởi kiện này của ông B, nhưng phần quyết định của bản án không đình chỉ yêu cầu này là bỏ sót nội dung quyết định. [2.3] Phần nhận định của bản án, Mục 2.3 cấp sơ thẩm nêu: Theo họa đồ đo đạc hiện trạng sử dụng đất ngày 03/7/2023 của Công ty TNHH An Thịnh Lâm Đồng, ông K, bà L đang quản lý sử dụng diện tích 7.274,1m2. Trong đó, diện tích 1331,1m2 thuộc thửa đất số 17 và diện tích 133,8m2 thuộc thửa đất số 20 chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ai; diện tích 1996,7m2 thuộc thửa đất số 19 và diện tích 2.962,1m2 thuộc thửa đất số 22 đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Nguyễn Văn T vào năm 1999; diện tích 831,4m2 thuộc thửa đất số 23 và diện tích 10,1m2 thuộc thửa đất số 15 đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Nguyễn Văn S1 vào năm 1998, sau đó ông S1 chuyển nhượng cho ông Nguyễn Văn V, bà Phạm Thị Mai L2 vào tháng 8/2016; diện tích 8,0m2 thuộc thửa đất số 288; diện tích 0,9m2 thuộc thửa đất số

16. Như vậy, cùng diện tích đất của ông K và bà L được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng diễn giải quá trình biến động thì mục 2.2 và 2.3 là 8 khác nhau về diện tích, người sử dụng các thửa tách từ thửa số 467, nhưng cấp sơ thẩm chưa làm rõ được mâu thuẫn này để xác định chính xác thửa đất 467 ông K và bà L được cấp thì bản đồ được cấp với hiện tại bị chồng lấn thế nào, ai đang sử dụng, có tranh chấp hay không thì mới có căn cứ xác định phần diện tích sử dụng liên tục và hợp pháp của ông K và bà L, ông B (nếu có), đồng thời mới có căn cứ xác định yêu cầu khởi kiện bổ sung của ông B đối với toàn bộ diện tích đất tranh chấp đều cùng một thửa 467 đã được cấp giấy chứng nhận thì nên giải quyết trong cùng một vụ án, không cần thiết phải hòa giải cơ sở về phần phát sinh sau khi kiểm tra đo đạc hiện trạng vì khi khởi kiện ông B không biết thửa đất đã được cấp giấy chứng nhận so với thực tế có biến động, có phần người khác đang sử dụng (cấp sơ thẩm đã đưa những người này tham gia tố tụng), có phần chưa có ai sử dụng, cần làm rõ ông B cho vợ chồng ông K toàn bộ khuôn viên hay chỉ nhà và một phần diện tích đất như đang sử dụng, những phần diện tích đất có trong giấy chứng nhận nhưng người khác sử dụng thì ông B có biết không, từ thời gian nào, có phải diện tích đất ông B khai hoang không? [2.4] Nguồn gốc đất các bên thừa nhận là ông B khai phá; năm 1996 ông K là con trai ông B lấy vợ là bà L và chung sống trên nhà đất này, đến năm 1997 ông B chuyển đi sinh sống với con trai ở nơi khác và giao cho vợ chồng ông K và bà L quản lý sử dụng nhưng chưa xác định được ranh. Đến năm 2012 Ủy ban nhân dân huyện B cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thửa 467 tờ bản đồ số 35 cho ông K và bà L. Năm 2019 vợ chồng ông K và bà L có mâu thuẫn, ông K đi ở nơi khác, còn bà L và các con vẫn ở và quản lý nhà đất này, thì ông B mới phát sinh tranh chấp đòi lại quyền sử dụng đất. Cấp sơ thẩm xác định ông K và bà L đã quản lý sử dụng, kê khai cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất… nên xác định phần đất bà L đang quản lý sử dụng là quyền về tài sản chung của ông K và bà L là có căn cứ.

Tuy nhiên, cấp sơ thẩm lại lấy ý kiến của ông K tự nguyện trả lại đất cho ông B nên đã chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của ông B đối với ½ diện tích đất 4.064,2m2 để buộc ông K và bà L phải trả cho ông B phần diện tích đất 2.023,9m2 và giao bà L tiếp tục quản lý, sử dụng diện tích còn lại 2.040,3m2; đồng thời xác định căn nhà cấp 4 trên phần đất giao bà L quản lý là tài sản chung của ông K, bà L chưa chia. Như vậy, là sai lầm về áp dụng pháp luật. Bởi lẽ, nếu đã xác định toàn bộ 4.064,2m2 quyền sử dụng đất là quyền về tài sản chung của vợ chồng ông K và bà L (hiện chưa ly hôn và chưa chia tài sản chung) thì phải giải quyết bằng quan hệ chia tài sản chung giữa ông K và bà L, phần của ông K được chia ông K cho ai là quyền của ông K. Trong vụ án này bà L không đồng ý chia hoặc trả cho ông B ½ diện tích đất, nhưng cấp sơ thẩm đã mặc nhiên công nhận chia ½ là phần của ông K để buộc cả ông K và bà L phải thi hành trả cho ông B là không đúng, vi phạm quyền về tài sản chung của vợ chồng ông K và bà L, nếu chia tài sản chung còn phải tính công sức đóng góp, tạo lập, duy trì…công trình kiến trúc và cây trên đất. Mặt khác, 02 con của ông K và bà L đang sinh sống, trồng trọt trên đất tranh chấp, nhưng cấp sơ thẩm không đưa tham gia tố tụng. Bản vẽ họa đồ thể hiện có 02 căn nhà (01 nhà gỗ 75,2m2, 01 nhà gạch 82,5m2) thì cấp sơ thẩm xác định có 01 căn nhà cấp 4 là của vợ chồng ông K, bà L chưa chia, còn 01 căn thì 9 của ai xây dựng, cây trồng trên đất tranh chấp ai trồng, trị giá, để xác định quyền lợi của các đương sự. (án sơ thẩm nhận định trang 10: khi ông B cho mượn đất toàn bộ là cây chè, hiện nay là cây cà phê do ông K và bà L đầu tư, nhưng phần quyết định lại tuyên: ông K, bà L phải trả cho ông B 2.023,9m2 đất và toàn bộ cây trồng trên đất). [2.5] Đối với việc bà L vay tiền của bà K1 và giao bản gốc giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để vay tiền, các đương sự không yêu cầu giải quyết về việc vay tài sản giữa bà L và bà K1; bà L không yêu cầu bà K1 trả giấy chứng nhận; bà K1 có ý kiến sẽ trả giấy chứng nhận khi bà L trả tiền. Đây là quan hệ dân sự giữa bà L và bà K1, nhưng cấp sơ thẩm đã tuyên buộc bà K1 phải trả lại cho bà L giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là giải quyết cả nội dung không có đương sự yêu cầu.

[3] Từ những nhận định trên, cấp phúc thẩm nhận thấy có căn cứ chấp nhận một phần kháng cáo của bà L, ông B; hủy bản án sơ thẩm để giải quyết lại theo quy định của pháp luật.

[4] Quan điểm của đại diện Viện công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm không phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử.

[5] Về án phí dân sự phúc thẩm: ông Lê Văn B, bà Trần Thị Hồng L không phải chịu. Vì các lẽ trên: