Bản án 998/2026/HC-PTBản án 998/2026/HC-PT

Căn cứ vào tài liệu, chứng cứ đã được kiểm tra, xem xét tại phiên tòa, kết quả tranh tụng tại phiên tòa và các quy định của pháp luật, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định:

[1] Về tố tụng: Đơn kháng cáo của người bị kiện được thực hiện trong thời hạn, đúng thủ tục theo quy định của Luật Tố tụng hành chính nên được xem xét theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Xét kháng cáo của người bị kiện, Hội đồng xét xử thấy rằng: [2.1] Phần đất diện tích 26,94m2 thuộc một phần thửa đất số 8, tờ bản đồ số 84 có nguồn gốc do Hợp tác xã C quản lý, giao khoán cho bà Ung Thị T1 sử dụng. Sau khi bà T1 chết, ông Lê Văn H tiếp tục quản lý, sử dụng và tự ý chuyển nhượng bằng giấy tay cho nhiều hộ dân. Bà X trình bày từ năm 2005 cùng gia đình về phần đất nhận chuyển nhượng từ ông H để cất nhà, sinh sống và hiện đang quản lý, sử dụng phần đất 26,94m2. Ông H không có quyền định đoạt đối với đất do Hợp tác xã Chiến Thắng quản lý nên việc chuyển nhượng bằng giấy tay không làm phát sinh quyền sử dụng đất hợp pháp cho bà X.

Vì vậy, có căn cứ xác định việc bà X sử dụng phần đất này khi không được cơ quan quản lý nhà nước về đất đai cho phép thuộc trường hợp chiếm đất theo điểm a khoản 2 Điều 3 Nghị định số 91/2019/NĐ-CP. 7 Mặt khác, từ năm 2017, Ủy ban nhân dân Quận H1 đã kiểm tra, phát hiện tình trạng sử dụng đất, xây dựng không phép tại khu vực này và ban hành Kết luận số 2810/KL-UBND ngày 08/11/2017, giao Ủy ban nhân dân Phường F xử lý, khắc phục hậu quả. Như vậy, chậm nhất từ thời điểm năm 2017 cơ quan quản lý nhà nước đã phát hiện và có điều kiện xử lý vi phạm, nhưng đến ngày 12/9/2023 mới lập biên bản vi phạm hành chính và ngày 22/9/2023 mới ban hành Quyết định số 394/QĐ-XPHC. Theo Điều 4 Nghị định số 91/2019/NĐ-CP, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai là 02 năm; do đó, tại thời điểm ban hành Quyết định số 394/QĐ-XPHC đã hết thời hiệu xử phạt. Theo điểm c khoản 1 Điều 65 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, được sửa đổi, bổ sung năm 2020, khi hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính thì không ra quyết định xử phạt.

Vì vậy, việc Chủ tịch Ủy ban nhân dân Quận H1 quyết định phạt tiền 8.000.000 đồng đối với bà X là không đúng pháp luật; phần này cần được hủy. [2.2]

Tuy nhiên, về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính đã hết nhưng vẫn được áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả. Khoản 2 Điều 65 Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định trường hợp hết thời hiệu xử phạt thì người có thẩm quyền không ra quyết định xử phạt nhưng vẫn áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả được quy định đối với hành vi vi phạm hành chính đó. Điểm a và điểm d khoản 7 Điều 14 Nghị định số 91/2019/NĐ-CP quy định đối với hành vi lấn, chiếm đất áp dụng biện pháp buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm, buộc trả lại đất đã lấn, chiếm và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm. Trong vụ án này, bà X đang quản lý, sử dụng phần đất 26,94m2 không có quyền sử dụng đất hợp pháp, nên việc buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm và buộc trả lại đất đã chiếm là có căn cứ. Đối với số lợi bất hợp pháp, cơ quan có thẩm quyền đã xác định trên cơ sở diện tích đất 26,94m2, giá đất theo quy định và thời gian tính từ ngày 05/01/2020 đến ngày 12/9/2023; số tiền phải nộp là 5.472.188 đồng. Đây là biện pháp khắc phục hậu quả theo điểm d khoản 7 Điều 14 Nghị định số 91/2019/NĐ-CP, không phải hình thức xử phạt, nên vẫn được áp dụng khi đã hết thời hiệu xử phạt. Tòa án cấp sơ thẩm tuyên hủy toàn bộ Quyết định số 394/QĐ-XPHC, trong đó hủy cả các biện pháp khắc phục hậu quả nêu trên, là chưa phân biệt giữa hình thức xử phạt vi phạm hành chính với biện pháp khắc phục hậu quả, chưa phù hợp với khoản 2 Điều 65 Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Vì vậy, có căn cứ chấp nhận một phần kháng cáo của người bị kiện, sửa một phần bản án sơ thẩm theo hướng chỉ hủy phần quyết định phạt tiền đối với bà Trần Thị Kim X; giữ nguyên phần buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm, buộc trả lại đất đã chiếm và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do hành vi vi phạm.

[3] Quan điểm của Đại diện Viện công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử.

[4] Về án phí: Do bản án sơ thẩm bị sửa và yêu cầu khởi kiện của bà Trần Thị Kim X được chấp nhận một phần nên người bị kiện phải chịu án phí hành 8 chính sơ thẩm; người kháng cáo không phải chịu án phí hành chính phúc thẩm theo quy định của pháp luật.