Bản án 427/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

13

[1] Về thủ tục tố tụng: Bị đơn ông Huỳnh Tấn P làm đơn kháng cáo và nộp tạm ứng án phí phúc thẩm trong thời hạn luật định nên được Hội đồng xét xử chấp nhận và xét xử theo thủ tục phúc thẩm là đúng quy định tại Điều 285 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Bùi Thị Hồng N, ông Huỳnh Tấn T2, bà Nguyễn Thị T3 và ông Trương Quốc T4 đại diện theo ủy quyền của Chủ tịch UBND đặc khu P, tỉnh An Giang có đơn đề nghị xét xử vắng mặt; ông Nguyễn Hữu Đ, bà Lê Thị Thanh B, bà Lê Kim L2 và bà Nguyễn Kim A đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai để tham gia phiên tòa phúc thẩm nhưng vắng mặt. Căn cứ khoản 3 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Hội đồng xét xử tiến hành xét xử vắng mặt các đương sự có tên trên. Tại phiên tòa, nguyên đơn vẫn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện; bị đơn vẫn giữ nguyên yêu cầu phản tố và yêu cầu kháng cáo.

[2] Xét yêu cầu kháng cáo của bị đơn ông Huỳnh Tấn P, Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy: Đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, yêu cầu phản tố của bị đơn còn lại trong vụ án là diện tích 4.385,7m2, tọa lạc tại ấp B, xã C, thành phố P, tỉnh Kiên Giang (nay là khu phố B, đặc khu P, tỉnh An Giang), thuộc thửa đất số 10, tờ bản đồ số 21, theo GCN QSDĐ số AL 751301 ngày 02/3/2009 do UBND thành phố P, tỉnh Kiên Giang cấp cho cụ Ngô Thị H; trong đó, diện tích đất tranh chấp theo đo đạc thực tế 1.083,6m2 – thửa 4 (phần ông P yêu cầu nhận hiện vật khi chia di sản thừa kế của cụ H) và 3.302,1m2 – thửa 2 (bà L đang quản lý), theo Tờ trích đo địa chính đất tranh chấp số TĐ1199-2023 ngày 06/12/2023 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai thành phố P, tỉnh Kiên Giang (nay là Văn phòng Đ chi nhánh Đ3, tỉnh An Giang). Về nguồn gốc đất đang tranh chấp: Bà L cung cấp Giấy mua bán ngày 10/12 âl/1988 (viết tay) có nội dung: “Hôm nay ngày 10 tháng 12 âl 1988 dì dượng ba đuồn đuôn có bán lại cho cháu liên cái quán nước tại gốc cây đuồn đuôn trên mảnh đất ngã 3 T, số tiền là 01 chỉ vàng 24k”. Bà L cho rằng đã nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất từ ông Lê Phi L3, bà Lê Thị Ngọc M và sử dụng từ đó đến nay. Năm 1993, bà L nhờ cụ H là mẹ ruột đứng tên kê khai làm hồ sơ xin cấp GCN QSDĐ đối với thửa đất đã nhận chuyển nhượng từ ông L3, bà M do bà L ở chung nhà với cụ H.

Xét thấy, tại Biên bản hòa giải tranh chấp đất đai ngày 21/4/2016 tại UBND xã C, cụ H xác định phần đất tranh chấp giữa bà L và ông P là do bà L sang nhượng năm 1988, nhờ cụ H đứng tên kê khai quyền sử dụng đất và đã được cấp GCN QSDĐ, thời điểm bà L nhận chuyển nhượng, ông P không có ở địa phương, nay cụ H thống nhất giao trả quyền sử dụng đất cho bà L. Đồng thời, cũng tại phiên hòa giải trên có ông P tham gia, ông P xác định phần đất tranh chấp tuy bà L là người nhận chuyển nhượng nhưng do cụ H kê khai đăng ký cấp giấy chứng nhận năm 1993; năm 2004 ông P mới xin cụ H một phần đất để làm nhà ở trên phần đất này (bút lục 86-87). 14 Lời trình bày của cụ H và bà L phù hợp với lời trình bày của bà Lê Thị Ngọc M về việc vào năm 1988, có bán cho bà L cái quán và phần đất đã khai hoang khoảng 05 công trở lại tại ngã ba T thuộc ấp B, xã C, thành phố P, vì thời điểm đó không có đo đạc thực tế (bút lục 590-591); lời trình bày của ông Trần Văn M1 - người ký tên làm chứng giấy mua bán đất giữa bà L với ông L3, bà M xác định: Vào năm 1988, ông M1 trực tiếp chứng kiến việc mua bán đất giữa bà L với vợ chồng ông L3, bà M, tại thời điểm này đất chưa có giấy, chỉ bán giấy tay với nhau, diện tích khoảng 3 đến 4 công tại ngã ba T (bút lục G) và phù hợp với lời khai của ông Đặng Tuấn P1 xác định phần đất tranh chấp giữa bà L với ông P có nguồn gốc của vợ chồng ông, bà Đuông Đ1 (tên thường gọi của vợ chồng ông L3, bà M) khai phá từ lâu, sau này thấy bà L về ở cất nhà từ rất lâu cho đến nay (bút lục 75); ông Lê Thành S xác định phần đất tranh chấp giữa bà L và ông P có nguồn gốc của ông, bà Đuông Đ1 khai khẩn, rồi cất quán bán nước, rồi một thời gian sau thì thấy bà L đến ở, cất nhà trên đất, sinh sống từ đó đến nay, sau này ông P mới về sống cùng với cụ H, bà L (bút lục 77); ông Trần Ngọc H3 xác định phần đất tranh chấp giữa bà L và ông P có nguồn gốc của bà L mua của ông, bà Đuông Đ1, bà L sử dụng từ đó đến nay (bút lục 78). Năm 2016, khi bà L khởi kiện thì cụ H xác định, cụ H đứng tên giùm bà L diện tích đất theo GCN QSDĐ do cụ H đứng tên ngày 02/3/2009, thuộc thửa đất số 10, tờ bản đồ số 21, tọa lạc tại ấp B, xã C, thành phố P, tỉnh Kiên Giang, có nguồn gốc do bà L nhận chuyển nhượng của vợ chồng ông L3, bà M năm 1988 (bút lục 148). Ngoài ra, những người con khác của cụ H là ông Lê Phước V và bà Lê Thị T1 cũng có ý kiến đều xác định phần đất đang có tranh chấp có nguồn gốc do bà L nhờ cụ H đứng tên giùm và ông P xác định không có mâu thuẫn với các ông bà nêu trên. Bị đơn ông P cho rằng cụ H không còn minh mẫn, sáng suốt khi làm văn bản trả đất cho bà L nhưng ông P không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh. Ngoài ra, trong suốt quá trình giải quyết vụ án, ông P trình bày không thống nhất với nhau về nguồn gốc đất, không phù hợp lời khai người làm chứng, người chuyển nhượng đất, cũng như lời khai của cụ H là người đứng tên quyền sử dụng đất khi cụ H còn sống, cụ thể như: Tại đơn phản tố ngày 05/01/2017, ông P cho rằng ông có thửa đất chung của gia đình mua lại của ông Lê Phi L3 năm 1988, vị trí tại ngã ba T, lúc đó ông L3 bán lại căn nhà và diện tích khoảng 500m2, lúc đó bà L đại diện gia đình làm giấy tay mua bán, ông đã phát dọn trồng cây mở rộng diện tích; năm 1993 được đo vẽ sơ đồ 14, đến năm 2003 được cấp giấy chứng nhận đứng tên cụ H, diện tích 4.276m2; sau đó ông mở rộng hơn 1.000m2. Tại đơn khởi kiện yêu cầu chia thừa kế, ông P xác định diện tích đất cụ H đứng tên GCN QSDĐ có nguồn gốc do cụ H khai phá (bút lục 210-211); ông P còn trình bày, diện tích đất ông P sử dụng từ năm 2004 đến nay khoảng 460m2 (bút lục 114). Sau đó, ông P trình bày là do ông P khai phá thêm 1.000m2 nhưng diện tích đất tăng lên là do đo đạc đến suối (giáp phần đất có nhà bà L đang quản lý, sử dụng). Việc ông P có lời khai không thống nhất và không phù hợp các chứng cứ khác có trong hồ sơ vụ án như đã phân tích nêu trên nên không có cơ sở để chấp nhận lời khai của ông P. 15 Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy, việc bà L nhận chuyển nhượng phần đất tranh chấp và nhờ cụ H đăng ký kê khai là sự thật khách quan đã được bà L và cụ H thừa nhận khi hòa giải tại UBND xã C, tại thời điểm này ông P không phản đối. Khi bà L khởi kiện, ông P trình bày tháng 02/2004, cụ H cho vợ chồng ông P cất nhà, cất quán trên diện tích đất tranh chấp, diện tích ông P sử dụng từ năm 2004 đến nay khoảng 460m2 (bút lục 114). Ngày 03/11/2016, cụ H đã lập văn bản trả đất cho bà L (bút lục 109). Đồng thời, từ khi hòa giải tại UBND xã C vào ngày 21/4/2016 đến ngày 13/12/2016, Tòa án cấp sơ thẩm lập biên bản hòa giải, cụ H đều trực tiếp tham gia, có sự tham gia chứng kiến của ông P và cụ H đã nêu rõ ý chí của cụ H: Phần đất tranh chấp giữa bà L với ông P là của bà L nhờ cụ H đứng tên giùm nên cụ H đồng ý với yêu cầu khởi kiện của bà L, đề nghị ông P trả lại đất cho bà L (bút lục 38-39). Ông P cho rằng cụ H sức khỏe không minh mẫn, nhìn thái độ bà L để trả lời nhưng ông không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh và việc ghi nhận lời khai của cụ H đều được tiến hành công khai, có sự tham gia của ông P và những người tiến hành tố tụng nên không có cơ sở chấp nhận ý kiến của ông P cho rằng việc lấy lời khai không đúng quy định của pháp luật. Mặt khác, tại phiên tòa sơ thẩm cũng như phúc thẩm, ông P cũng xác định giữa ông P và cụ H không có mâu thuẫn gì với nhau. Như vậy, tại thời điểm cụ H còn sống, cụ H đã thể hiện rõ ý chí của cụ H về việc trả đất cho bà L, đây là sự thật khách quan của vụ án, phù hợp theo quy định tại Điều 9 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Do đó, có căn cứ xác định phần đất các bên tranh chấp là của bà L và bà L nhờ cụ H kê khai, đứng tên hộ.

Vì vậy, cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, không chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn về chia di sản thừa kế của cụ H đối với diện tích 4.385,7m2, tọa lạc tại ấp B, xã C, thành phố P, tỉnh Kiên Giang (nay thuộc khu phố B, đặc khu P, tỉnh An Giang), thuộc thửa đất số 10, tờ bản đồ số 21, theo GCN QSDĐ số AL 751301 do UBND thành phố P, tỉnh Kiên Giang cấp cho cụ H ngày 02/3/2009, là có cơ sở. Căn cứ Biên bản về việc xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 15/5/2026 của Tòa án nhân dân tỉnh An Giang, hai căn nhà và các tài sản khác trên đất do ông P xây dựng nhưng hiện ông P không trực tiếp quản lý, sử dụng (một căn nhà xây dựng năm 2004 hiện không sử dụng do đã xuống cấp; một căn nhà xây dựng năm 2016, theo ông P xây dựng để cho vợ chồng con ông P là Huỳnh Tấn T2, Nguyễn Thị T3 ở nhưng gia đình ông T2 đi làm xa, không ở mà nhờ ông Nguyễn Hữu Đ và bà Lê Thị Thanh B ở trông coi nhà); ông P thông tin ông đang sinh sống cùng với người con khác là Huỳnh Tấn T5 tại Tổ C, khu phố B. Mặt khác, tại Biên bản xác minh ngày 15/5/2026 của Tòa án nhân dân tỉnh An Giang, Văn phòng Đ chi nhánh Đ3 cung cấp thông tin ông P có 02 quyền sử dụng đất ở địa phương (01 diện tích đất ở và 01 diện tích đất CLN). Tại phiên tòa phúc thẩm, ông P thừa nhận có đứng tên 02 quyền sử dụng đất nhưng cho rằng quyền sử dụng đất ở đã cho con Huỳnh Tấn T5 nhưng chưa sang tên. Như vậy, ông P có quyền sử dụng đất và nơi ở khác; từ khi tranh chấp năm 2017 đến nay, ông P không trực tiếp quản lý, sử dụng căn nhà trên phần diện tích đất tranh chấp nên cấp sơ thẩm giữ nguyên hiện trạng và buộc bà L phải hoàn trả giá trị vật kiến trúc do ông P xây 16 dựng cho ông P là phù hợp; tại phiên tòa phúc thẩm, người đại diện theo ủy quyền của bà L không đồng ý cho ông P tiếp tục ở trên đất và ông P cũng không đồng ý hoàn giá trị đất cho bà L để được ở ổn định hiện trạng phần đất có diện tích 383m2 nên Hội đồng xét xử không có cơ sở xem xét cho ông P được ở ổn định. Và do thời gian qua, ông P không sử dụng 02 căn nhà trên phần đất tranh chấp, ông P đã có chỗ ở khác nên cấp sơ thẩm không ghi nhận quyền lưu cư là phù hợp thực tế.

Tuy nhiên, theo lời trình bày của cụ H và bà L xác định năm 2004, đã đồng ý cho ông P xây dựng căn nhà và sinh sống 01 thời gian trên thửa đất hiện các bên tranh chấp, theo hiện trạng ông P chỉ xây dựng tường rào bao quanh phần đất ông P được cho cất nhà sinh sống có diện tích 383m2 để quản lý đất (được giới hạn bởi các điểm 27, 26, 25, 24, 30, 31, 32, 33, 34, 61, 53, 54, 55, 62, 63, 64, 65) nằm trong tổng diện tích đất theo đo đạc thực tế 1.083,6m2 (giáp với các thửa đất khác không có rào ngăn cách) mà ông P được yêu cầu nhận khi chia di sản thừa kế của cụ H – cả nguyên đơn và bị đơn đều thống nhất tường rào ông P xây dựng năm 2004; phần diện tích đất còn lại tự ông P trồng cây; mặt khác, người đại diện theo ủy quyền của bà L cho rằng trước đó đây là đất đồi không bằng phẳng và ông P cho rằng đất là hố trũng do ngang ngã ba T – cho thấy ông P có công sức san lấp, bảo quản, gìn giữ phần đất diện tích 383m2 trên nên cần xem xét tính công sức gìn giữ phần đất này cho ông P với tỷ lệ 10% giá trị đất để bù đắp công sức của ông P. Nguyên đơn và bị đơn thống nhất Chứng thư định giá của Công ty TNHH Đ2 24/03/30/CT-TVAP ngày 27/3/2024, theo đó giá đất ở tại nông thôn 11.112.000đ/m2, đất trồng cây lâu năm 6.316.000đ/m2, đất ONT nằm trong HLLG giá 5.000.000đ/m2 và đất CLN nằm trong HLLG 204.000đ/m2. Trong diện tích đất 383m2 có 151,6m² đất thuộc HLATGT đường bộ và 177,3m2 đất ONT nên tổng giá trị diện tích đất 383m2 là 2.342.779.600đ (diện tích 151,6m2 nằm trong HLGT: ONT 36,9m2 x 5.000.000đ/m2 = 184.500.000đ, CLN 114,7m2 x 204.000đ/m2 = 23.398.800đ và diện tích 231,4m2 gồm: ONT 140,4m2 x 11.112.000đ/m2 = 1.560.124.800đ, CLN 91m2 x 6.316.000đ/m2 = 574.756.000đ).

Vì vậy, bà L có trách nhiệm hoàn lại cho ông P 10% giá trị đất do có công sức cải tạo, gìn giữ đất với số tiền 234.277.960đ (làm tròn 234.278.000đ). Như vậy, buộc bà Huỳnh Kim L có nghĩa vụ trả cho ông Huỳnh Tấn P giá trị tài sản trên phần đất tranh chấp do ông P xây dựng, trồng trọt là 436.926.553đ và 10% giá trị đất do có công sức cải tạo, gìn giữ diện tích đất 383m2 (thuộc thửa số 4) với số tiền 234.278.000đ. Ngoài ra, tại phần quyết định của Bản án sơ thẩm tuyên công nhận cho bà L diện tích đất tranh chấp là chưa chính xác, phải tuyên bà L được quản lý sử dụng diện tích đất theo đo đạc thực tế 1.083,6m2 và 3.302,1m2; ông P yêu cầu chia di sản thừa kế của cụ H đối với diện tích đất 4.385,7m2, ông P yêu cầu chia làm 04 phần, yêu cầu nhận phần đất ông P đang quản lý, sử dụng theo đo đạc thực tế 1.083,6m2 nhưng cấp sơ thẩm tuyên không chấp nhận yêu cầu chia thừa kế đối với diện tích đất 1.083,6m2 (thửa 4) là không chính xác nên cần sửa lại cách tuyên. 17 Đồng thời, tại cấp phúc thẩm, Tòa án có tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ và Văn phòng Đ chi nhánh Đ3 có ra Trích đo bản đồ địa chính TĐ 2829-2026 ngày 03/7/2026 thể hiện chi tiết các diện tích, các vật kiến trúc tại thửa 4 đang có tranh chấp, phù hợp với Chứng thư định giá ngày 27/3/2024 và nguyên đơn, bị đơn đều thống nhất, nên Hội đồng xét xử phúc thẩm có điều chỉnh tên Tờ trích đo địa chính tại phần quyết định của bản án sơ thẩm do diện tích đất giống nhau, cụ thể: Tờ trích đo địa chính đất tranh chấp số TĐ1199-2023 ngày 06/12/2023 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai thành phố P, tỉnh Kiên Giang thành Trích đo bản đồ địa chính TĐ 2829-2026 ngày 03/7/2026 của Văn phòng Đ chi nhánh Đ3, tỉnh An Giang để bảo đảm việc thi hành án.

Từ những phân tích trên, ông P kháng cáo yêu cầu chấp nhận yêu cầu phản tố của ông, không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà L nhưng không cung cấp chứng cứ gì mới nên không có cơ sở để Hội đồng xét xử phúc thẩm chấp nhận yêu cầu kháng cáo của ông P. Hội đồng xét xử sửa bản án sơ thẩm về cách tuyên án và buộc bà L bồi hoàn thêm cho ông P 10% giá trị đất do công sức cải tạo, giữ gìn diện tích đất 383m2 (thuộc thửa số 4) như ý kiến của đại diện Viện kiểm sát tại phiên tòa. Đối với ý kiến của người đại diện theo ủy quyền của bị đơn không phù hợp nhận định Hội đồng xét xử nên không được chấp nhận. Đối với các phần quyết định khác của Bản án sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị nên Hội đồng xét xử không xem xét.

[3] Về chi phí tố tụng phát sinh tại giai đoạn phúc thẩm: Tổng chi phí tố tụng phát sinh tại giai đoạn phúc thẩm là 21.340.032đ, trong đó: Chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ là 5.700.000đ, phí khai thác và sử dụng tài liệu đất đai là 228.000đ, chi phí đo đạc là 15.412.032đ. Tại phiên tòa, người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn xác định nguyên đơn tự nguyện chịu chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ là 5.700.000đ, phí khai thác và sử dụng tài liệu đất đai là 228.000đ, tổng cộng là 5.928.000đ. Đối với phần chi phí đo đạc 15.412.032đ, do yêu cầu kháng cáo của ông P không được chấp nhận nên ông P phải chịu chi phí này, bà L đã nộp tạm ứng nên buộc ông P hoàn lại cho bà L.

[4] Về án phí phúc thẩm: Do sửa bản án sơ thẩm nên ông P không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.