Bản án 34/2026/HNGĐ-PTVụ án ly hôn về mâu thuẫn gia đình

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ đã thu thập có trong hồ sơ vụ án trên cơ sở thẩm tra, xem xét tại phiên toà.

Căn cứ vào kết quả tranh luận, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện lời khai của các đương sự, ý kiến của địa diện Viện kiểm sát, Hội đồng xét xử nhận thấy:

[1]. Về thủ tục tố tụng: Đơn kháng cáo của bà Nguyễn Thị N làm trong thời hạn theo quy định tại Điều 273 Bộ luật Tố tụng dân sự nên được Hội đồng xét xử xem xét theo trình tự phúc thẩm.

[2]. Về quan hệ pháp luật: Nguyên đơn xin ly hôn với bị đơn, bị đơn đề nghị chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn nên quan hệ pháp luật trong vụ 6 án là ly hôn, chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn theo quy định tại khoản 1 Điều 28 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[3]. Quá trình giải quyết vụ án cấp sơ thẩm chưa làm rõ ông T có thuộc diện trợ giúp pháp lý hay không. Tại cấp phúc thẩm ông T xuất trình hộ nhận tiền trợ cấp và qua xác minh tại địa phương ông T là người khuyết tật nặng nên thuộc diện trợ giúp pháp lý. Cấp phúc thẩm đã có văn bản và Trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh P đã cử Trợ giúp viên bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của ông T và đã được ông T đồng ý. Như vậy, quyền lợi của ông T vẫn được đảm bảo nên không cần thiết hủy án sơ thẩm, đề nghị cấp sơ thẩm nghiêm túc rút kinh nghiệm.

[4]. Về nội dung: Nguyên đơn ông Nguyễn Văn T xin ly hôn với bà Nguyễn Thị N vì cho rằng sau khi ông bị tai biến năm 2016 thì bà N không chăm sóc ông, ruồng rẫy ông. Bị đơn bà Nguyễn Thị T7 không đồng ý ly hôn vì cho rằng sau khi ông T7 bị tai biến năm 2016 thì bà vẫn chăm sóc ông T7. Ông T7 và các chị em của ông T7 vu khống cho bà là bỏ bê không chăm sóc T7. Trường hợp ly hôn bà đề nghị Tòa án chia tài sản chung của vợ chồng là thửa đất số 42 tờ bản đồ số 4A, thửa số 821, 822, 823 tờ bản đồ số 30 đều có địa chỉ tại: thôn Đ, xã V, tỉnh Phú Thọ. Sau khi xét xử sơ thẩm, bị đơn bà Nguyễn Thị N kháng cáo với nội dung bà không đồng ý ly hôn, nếu ly hôn đề nghị chia tài sản chung là các thửa đất số số 821, 822, 823 tờ bản đồ số 30 theo quy định của pháp luật. Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: [4.1]. Về quan hệ hôn nhân: Ông T7 và bà N đăng ký kết hôn ngày 17/7/1992 tại Ủy ban nhân dân xã B, huyện V, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) trên cơ sở tự nguyện. Sau khi kết hôn ông T7 và bà N sinh S2 tại thôn Đ, xã Y, huyện V, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ). Do đó quan hệ hôn nhân giữa ông T7 và bà N là hợp pháp. Quá trình chung sống của vợ chồng, ban đầu hai vợ chồng sống hòa thuận nhưng được một thời gian thì phát sinh mâu thuẫn. Theo ông T7 thì năm 2016 sau khi ông bị tai biến thì bà N ruồng rẫy ông, không chăm sóc ông, đến năm 2023 thì bắt đầu phát sinh mâu thuẫn. Bà N cho rằng không có việc bà ruồng rẫy ông T7. Quá trình giải quyết vụ án và tại phiên tòa bà N thừa nhận ông T7 không đồng ý để bà chăm sóc, sinh hoạt cá nhân cho ông T7. Tại phiên tòa sơ thẩm, bà Nguyễn Thị Q, sinh năm 1957; địa chỉ: Thôn Đ, xã V, tỉnh Phú Thọ (chị gái của ông T7), bà Q khẳng định mình là người trực tiếp chăm sóc, sinh hoạt cá nhân cho ông T7. Bản thân ông T7 khẳng định sau khi ông bị bệnh dẫn đến không thể chủ động, tự thực hiện việc chăm sóc cho bản thân thì bà N đã ruồng rẫy không chăm sóc cho ông và được những người hàng xóm xác nhận (BL 56). Tại phiên tòa sơ thẩm ngày 05/3/2026 bà N khẳng định trong thời gian đón tết Bính Ngọ 2026 thì ông T7 không đồng ý để bà N chăm sóc việc sinh hoạt cá nhân của ông T7. Tại phiên tòa phúc thẩm, bà N và ông T7 đều xác nhận hiện nay ông T7 sống trên ngôi nhà cấp bốn của hai vợ chồng xây dựng được, còn bà N sống trên ngôi nhà hai tầng của anh T2 (là con trai) xây dựng, ngôi nhà cấp bốn và ngôi nhà hai tầng nằm tách biệt nhau và cùng nằm trên thửa đất số 42 tờ bản đồ 4A 7 của hai vợ chồng. Căn cứ tình trạng sức khỏe thực tế của ông T7 thì toàn bộ việc sinh hoạt cá nhân của bản thân, ông T7 không tự mình thực hiện được nên lẽ ra tất cả sinh hoạt cá nhân của ông T7 phải do bà N thực hiện nhưng ông T7 phải nhờ người thân khác và hai vợ chồng cũng không cùng chung sống với nhau. Từ đó, có đủ căn cứ để xác định ông T7 và bà N đã không thực hiện tình nghĩa vợ chồng quy định tại khoản 1 Điều 19 của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Nay ông T7 xin ly hôn, bà N không đồng ý nhưng bà N cũng không có tài liệu, chứng cứ gì để chứng minh ông T7 xin ly hôn bà vì mục đích khác.

Xét thấy, cuộc sống hai vợ chồng ông T7, bà N đã không quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ lẫn nhau, không cùng nhau chia sẻ, thực hiện các công việc trong gia đình. Đó là nguyên nhân của những mâu thuẫn vợ chồng nảy sinh và ngày càng trầm trọng không thể giải quyết được. Như vậy, tình trạng hôn nhân giữa ông T7 và bà N đã mâu thuẫn trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được. Nên cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu xin ly hôn của ông T7 đối với bà N là có căn cứ. Kháng cáo xin đoàn tụ của bà N không được Hội đồng xét xử phúc thẩm chấp nhận. [4.2]. Về con chung: Qua xác minh tại địa phương và các đương sự thừa nhận thì xác định ông T7 và bà N 02 con chung là Nguyễn Mạnh T2 sinh ngày 03/05/1993 và Nguyễn Anh T5, sinh ngày 02/01/1995. Hiện anh T2 và anh T5 đều đã trên 18 tuổi, không bị nhược điểm gì về thể chất hoặc tâm thần nên ông T7, bà N đều không yêu cầu Tòa án giải quyết cấp sơ thẩm không xem xét giải quyết là phù hợp. [4.3]. Về tài sản chung: [4.3.1]. Ông T7 và bà N đều thống nhất vợ chồng có tài sản chung là quyền sử dụng đất diện tích 262m2 tại thửa số 42, tờ bản đồ số 4A thuộc thôn Đ, xã Y, huyện V, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ), nay là thôn Đ, xã V, tỉnh Phú Thọ, được Ủy ban nhân dân huyện V, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) cấp ngày 28/10/1996 cho ông Nguyễn Văn T. Vì vậy đây là các tình tiết, sự kiện không phải chứng minh theo quy định tại Điều 92 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Căn cứ kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ của Tòa án thì hiện thửa đất là thửa, diện tích 255,1m2, ít hơn diện tích theo Giấy chứng nhận là 4,9m2. Quyền sử dụng đất không có tranh chấp gì với các hộ liền kề về mốc giới, về diện tích, các chiều cạnh của thửa đất, phần diện tích đất ít hơn so với giấy chứng nhận ông T và bà N không có bất kỳ ý kiến gì và đồng ý chia tài sản chung theo diện tích thực tế. Theo kết quả định giá tài sản thì thửa đất trên có giá là 5.000.000 đồng/1m2, các đương sự đồng ý với giá trên và không có ý kiến gì. Cấp sơ thẩm xác định thửa đất số 42, tờ bản đồ số 4A có diện tích thực tế là 255,1m2 và có giá là 5.000.000đồng/1m2 để tiến hành chia tài sản chung của vợ chồng là có căn cứ. Hiện nay, thửa đất số 42, tờ bản đồ số 4A chia thành 02 phần riêng biệt, có lối đi, có cổng đi riêng biệt. Cụ thể: 8 Phần thứ nhất diện tích 135m2, trên đất có 01 ngôi nhà hai tầng khép kín; sân gạch đỏ trước nhà và cổng inox. Tất cả các tài sản trên diện tích đất 135m2 thì ông T, bà N đều xác định là thuộc quyền sở hữu hợp pháp của anh T2 (là con trai của vợ chồng). Hiện phần diện tích đất này và tài sản trên đất đang do bà N quản lý, sử dụng. Phần thứ hai diện tích 120,1m2, trên đất có 03 gian nhà cấp bốn, tường bao loan xây dựng khoảng năm 1998 (đã xuống cấp), nhà cấp 4 được lát gạch hoa, sân gạch, mái tôn khung thép diện tích 25,6m2, cổng sắt. Tất cả tài sản trên đất thì đều thuộc quyền sở hữu hợp pháp của ông T, bà N. Hiện phần diện tích đất này và tài sản trên đất đang do ông T quản lý, sử dụng. Anh T, bà N khẳng định anh T2 có gửi một phần tiền về để sửa chữa tài sản nhưng anh T2 không yêu cầu ông T hay bà N phải thanh toán bất cứ khoản tiền nào. Anh Nguyễn Anh T5 và chị Hoàng Thị M (là con trai và con dâu của ông T và bà N) thì đều khẳng định không có bất cứ đóng góp trong khối tài sản chung của ông T, bà N. Tại cấp sơ thẩm, ông T bà N đều thống nhất thỏa thuận để ông T được sử dụng phần diện tích đất 120,1m2 (cùng toàn bộ tài sản trên đất) và bà N được sử dụng phần diện tích đất 135m2.

Xét thấy, việc thỏa thuận phân chia tài sản là diện tích đất và tài sản trên đất nêu trên của ông T, bà N là tự nguyện, không trái pháp luật. Cấp sơ thẩm đã giao diện tích đất bà N được sử dụng là 135m2 và diện tích đất ông T được quản lý, sử dụng là 120,1m2 là phù hợp với quy định của pháp luật. Đối với tài sản trên đất thì bà N không yêu cầu ông T phải thanh toán giá trị chênh lệch đối với các công trình là tài sản chung của vợ chồng trên phần diện tích đất mà ông T được chia. Ông T không đề nghị bà N phải thanh toán giá trị quyền sử dụng đất chênh lệch mà bà N được chia nhiều hơn. Việc các đương sự thể hiện ý trí như trên là hoàn tự nguyện, phù hợp với quy định của pháp luật. Cấp sơ thẩm không xem xét thanh toán chênh lệch tài sản giữa các bên là hoàn toàn phù hợp. Đối với ngôi nhà 02 tầng được xây dựng trên thửa đất số 42 tờ bản đồ 4A: Các đương sự đều thừa nhận ngôi nhà 02 tầng thuộc quyền sở hữu hợp pháp của anh T2, tại cấp sơ thẩm anh T2 đề nghị Tòa án tạm giao cho bà N được quản lý diện tích đất có ngôi nhà trên.

Tuy nhiên, tại phiên tòa phúc thẩm, bà N và ông T có liên hệ với anh T2 qua việc gọi video và anh T2 cũng có quan điểm như ông T, bà N là không đề nghị giải quyết đối với ngôi nhà 02 tầng trên trong vụ án này.

Vì vậy, Hội đồng xét xử không xem xét giải quyết đối ngôi nhà 02 tầng của anh T2, sau này các đương sự có yêu cầu sẽ được giải quyết bằng một vụ việc khác. [4.3.2]. Đối yêu cầu của bà Nguyễn Thị N đề nghị Tòa án phân chia tài sản chung là các thửa đất số 821, 822, 823 tờ bản đồ số

30. Qua xác minh tại địa phương thì thửa đất số 700, tờ bản đồ số 30 được tách thành 03 thửa là 821, 822 và 823 tờ bản đồ

30. Thửa đất số 700 tờ bản đồ 9 30 được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên ông Nguyễn Văn T ngày 28/09/2020. Sau khi được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì ông T đã tách thửa đất số 700, tờ bản đồ số 30 thành 03 thửa lần lượt là 821, 822 và 823 tờ bản đồ

30. Đối với các thửa đất số 821, 822 ông T đã chuyển nhượng cho vợ chồng bà Nguyễn Thị C, ông Lê Thanh S và bà Nguyễn Thị T1, ông Vũ Văn Đ; Thửa đất số 821 tờ bản đồ số 30 được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 26/09/2024 cho ông Lê Thanh S và bà Nguyễn Thị C. Đến đầu năm 2025 vợ chồng bà C, ông S đã chuyển nhượng thửa đất số 821 cho vợ chồng ông Vũ Thế T3 và bà Nguyễn Thị H1. Ông T3 và bà H1 đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thế chấp để vay vốn tại Phòng G – Ngân hàng N1 chi nhánh V1. Thửa đất số 822 tờ bản đồ số 30 được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 26/09/2024 mang tên bà Nguyễn Thị T1 và ông Vũ Văn Đ. Thửa đất số 823, tờ bản đồ số 30 được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 26/09/2024 cho ông Nguyễn Văn T.

Xét thấy, nguồn gốc thửa đất số 700, tờ bản đồ số 30 tại thôn Đ, xã V, tỉnh Phú Thọ là của bà Nguyễn Thị S1 (mẹ ông T) tặng cho riêng ông T theo hợp đồng tặng cho số 31 ngày 22/07/2020 được Ủy ban nhân dân xã Y, huyện V, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) chứng nhận. Qua xem xét thẩm định tại chỗ thì thửa đất trên chưa xây dựng công trình gì, vợ chồng ông T và bà N cũng chưa kiến thiết, xây dựng tài sản gì trên đất. Việc bà N cho rằng đất cụ S1 đã cho vợ chồng từ năm 1992 nhưng không có bất cứ tài liệu, chứng cứ gì để chứng minh, bà N cũng không có tài liệu, chứng cứ thể hiện việc ông T đã tự nguyện sáp nhập các tài sản trên thành tài sản chung của vợ chồng ông T và bà N. Như vậy, mặc dù thửa đất số 700 tờ bản đồ 30 ông T được tặng cho trong thời kỳ hôn nhân nhưng việc tặng cho là cho riêng ông T, ông T cũng không đưa vào để vợ chồng sử dụng chung nên cấp sơ thẩm xác định thửa đất số 700 tờ bản đồ 30 là tài sản riêng của ông T và không tiến hành chia là có căn cứ. Kháng cáo của bị đơn về việc đề nghị chia các thửa đất trên không được chấp nhận. [4.4]. Đối với tài sản là quyền sử dụng đất đối với 10 thước đất nông nghiệp tại xứ đồng C, Thôn Đ, xã V hiện đang do ông L (em trai ông T quản lý sử dụng). Quá trình giải quyết vụ án bà N cho rằng đây là tài sản chung của bà và ông T trong thời kỳ hôn nhân và đề nghị phân chia theo pháp luật nhưng tại cấp sơ thẩm bà N khẳng định không phải là tài sản chung. Đây là tài sản của ông T và anh T2, tiêu chuẩn đất nông nghiệp của bà hiện vẫn có ở xã B, huyện V, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ), bà không đề nghị Tòa án phân chia, nên cấp sơ thẩm không xem xét giải quyết là phù hợp. [4.5]. Theo đơn yêu cầu của bà Nguyễn Thị N về việc đề nghị chia tài sản chung đối với các thửa đất số 823, 821, 822 tờ bản đồ

30. Nhưng hiện nay thửa đất số số 821 tờ bản đồ 30, ông T đã chuyển nhượng cho vợ chồng bà Nguyễn Thị C, ông Lê Thanh S, đến đầu năm 2025 vợ chồng bà C, ông S đã chuyển nhượng cho vợ chồng ông Vũ Thế T3 và bà Nguyễn Thị H1. Ông T3 và bà H1 đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thế chấp để vay vốn tại 10 Ngân hàng N1; Còn thửa đất số 822 tờ bản đồ số 30, ông T đã chuyển nhượng cho bà Nguyễn Thị T1 và ông Vũ Văn Đ và ông Đ, bà T1 đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Lẽ ra để giải quyết được yêu cầu chia tài sản chung đối với các thửa đất số 821, 822 tờ bản đồ 30 thì cấp sơ thẩm phải hướng dẫn bà N về việc để nghị giải quyết các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất đối với thửa đất số 821 tờ bản đồ 30 giữa ông T với vợ chồng ông S, bà C, giữa ông S, bà C với ông T3, bà H1 và hợp đồng thế chấp giữa ông T3, bà H1 với Ngân hàng đối với thửa đất số 821 tờ bản đồ 30 và Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông T với bà T1, ông Đ đối với thửa đất 822 tờ bản đồ

30. Từ đó mới có đủ căn cứ để giải quyết yêu cầu chia tài sản chung của bà N đối với các thửa đất số 821, 822 tờ bản đồ

30.

Tuy nhiên, theo phân tích tại mục [4.3.2] xác định các thửa đất số 821, 822 tờ bản đồ 30 là tài sản riêng của ông T nên ông T có quyền một mình chuyển nhượng các thửa đất trên. Mặc dù cấp sơ thẩm có sai xót trên nhưng về bản chất vụ việc không thay đổi, không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của các đương sự nên không cần thiết phải hủy án sơ thẩm nhưng đề nghị cấp sơ thẩm nghiêm túc rút kinh nghiệm.

[5]. Về điều luật áp dụng: Cấp sơ thẩm áp dụng Điều 166, 357 và 468 Bộ luật Dân sự quy định về quyền đòi lại tài sản, trách nhiệm do chậm thực hiện nghĩa vụ và lãi suất.

Tuy nhiên, đây là vụ án ly hôn, chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn và tại phần quyết định của bản án không quyết định việc các đương sự phải thực hiện nghĩa vụ dân sự với nhau nên cấp sơ thẩm áp dụng các điều luật trên là không đúng. Ngoài ra, cần áp dụng các điều luật về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn. Cấp phúc thẩm sẽ điều chỉnh lại điều luật áp dụng cho phù hợp.

[6].

Từ những phân tích nhận định nêu trên, Hội đồng xét xử xét thấy kháng cáo của bị đơn không được chấp nhận, đề nghị của đại diện Viện kiểm sát tại phiên tòa là có căn cứ cần được chấp nhận. Hội đồng xét xử giữ nguyên Bản án sơ thẩm.

[7]. Về án phí phúc thẩm: Kháng cáo của bà Nguyễn Thị N không được chấp nhận do bà N là người cao tuổi và có đơn xin miễn án phí phúc thẩm nên bà N không phải chịu.