Bản án 270/2026/HC-PTBản án 270/2026/HC-PT

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ đã được thẩm tra và kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về thủ tục tố tụng: 12 Phiên tòa phúc thẩm xét xử vắng mặt của đương sự theo quy định tại Điều 225 Luật tố tụng hành chính.

[2] Về nội dung vụ án: [2.1]. Về nguồn gốc, hiện trạng sử dụng đất và đối tượng bồi thường: Về nguồn gốc và thực tế sử dụng: Thửa đất số 114 (diện tích 1.074m2) có nguồn gốc hợp pháp của cụ Nguyễn Thị B (đứng tên trên Sổ đăng ký ruộng đất theo Chỉ thị 299/TTg, sống độc thân, không có con). Cụ B qua đời năm 1991. Sau khi cụ B mất, ông Nguyễn Hữu P (cháu) trực tiếp ở chung, quản lý di sản và cùng vợ là bà Hà Thị Thanh X làm nhà ở kiên cố, định cư ổn định, liên tục từ năm 2009 cho đến khi bị thu hồi. Về tính chất loại đất: Mặc dù hồ sơ kiểm tra đất nông nghiệp theo Nghị định 64/CP năm 1995 ghi ký hiệu mã đất “Hg” (đất hoang), tuy nhiên tại phiên tòa phúc thẩm, đại diện Chủ tịch Ủy ban nhân dân cũng như chính quyền địa phương đã xác nhận theo Chỉ thị 299/TTg thửa đất này là đất thổ. Việc ký hiệu mã “Hg” thực chất do thời điểm kê khai không có người kê khai nên địa phương tự ghi nhận (do lịch sử quản lý đất đai tại thời điểm), thực tế không phải là đất công ích do UBND xã quản lý. Về chủ thể thụ hưởng bồi thường: Tòa án cấp sơ thẩm hoàn toàn bỏ qua chứng cứ tố tụng quan trọng Quyết định đình chỉ giải quyết việc chia di sản thừa kế ngày 07/07/2023 do Tòa án nhân dân cấp quận L ban hành do đã hết thời hiệu, không xem xét đánh giá thời hiệu thừa kế, từ đó đưa ra nhận định thiếu căn cứ cho rằng “chưa xác định được chủ thể do di sản chưa chia” để bác quyền bồi thường của công dân là không đúng quy định của pháp luật dân sự và đất đai. [2.2]. Về nhận định của Quyết định Giám đốc thẩm: Quyết định Giám đốc thẩm số 30/2024/HC-GĐT tuyên hủy hai bản án trước đây để xét xử lại với tinh thần: Khẳng định việc Tòa án hủy Quyết định thu hồi đất số 3015/QĐ-UBND để buộc UBND bồi thường cho người sử dụng đất là có căn cứ (không chấp nhận nhận định đất do xã quản lý). Giám đốc thẩm hủy án chỉ nhằm hoàn thiện hai vấn đề thủ tục: Làm rõ chủ thể thừa kế hợp pháp để xác định đúng đối tượng thụ hưởng tiền, đất bồi thường và khắc phục thiếu sót về mặt thẩm quyền hình thức ban hành văn bản (do Chủ tịch ban hành Quyết định bồi thường…).

Tuy nhiên, khi xét xử lại vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm lại nhận định đất thuộc quyền quản lý của Ủy ban nhân dân xã và tuyên bác toàn bộ đơn khởi kiện của bà Hà Thị Thanh X. Nhận định và quyết định này của Tòa án cấp sơ thẩm là không đúng với bản chất nguồn gốc sử dụng đất thực tế của công dân, chưa phù hợp với các chứng cứ có trong hồ sơ vụ án và không đúng với tinh thần đã được Quyết định Giám đốc thẩm của Tòa án nhân dân Tối cao chỉ ra. 13 [2.3]. Về vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng trong thu thập chứng cứ và xem xét các quyết định hành chính liên quan: Sau khi Bản án phúc thẩm có hiệu lực, UBND đã ban hành Quyết định số 1016/QĐ-UBND (điều chỉnh đối tượng) và Quyết định số 4485/QĐ-UBND (bồi thường, bố trí 03 lô đất tái định cư). Hộ dân đã chuyển nhượng 03 lô đất này và các bên thứ ba đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ). Quá trình giải quyết lại vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm đã vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hành chính, cụ thể: Sử dụng chứng cứ chưa được thu thập hợp thức: Hồ sơ vụ án hoàn toàn không có bản chính hoặc bản sao hợp thức của Quyết định 1016 và Quyết định 4485. Việc Tòa án cấp sơ thẩm sử dụng các tài liệu chưa được chuyển hóa hợp pháp vào hồ sơ để làm cơ sở ra quyết định kiến nghị thu hồi là vi phạm nguyên tắc chứng minh theo quy định của Luật Tố tụng Hành chính. Không xem xét, đánh giá quyết định hành chính liên quan quyết định khởi kiện: Quyết định 1016, Quyết định 4485 và các GCNQSDĐ cấp cho bên thứ ba là một chuỗi hành vi, quyết định hành chính liên quan, có quan hệ nhân quả trực tiếp. Tòa sơ thẩm kiến nghị thu hồi các quyết định số 1016, 4485 nhưng lại hoàn toàn không thu thập các GCNQSDĐ đã cấp cho bên thứ ba. Việc không xem xét đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính liên quan của Toà án cấp sơ thẩm đã xâm phạm trực tiếp quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. [2.4]. Về việc áp dụng Công văn số 207/TANDTC-PC ngày 30/10/2024 của TAND Tối cao: Về tính không phù hợp và mâu thuẫn trong quyết định Bản án sơ thẩm: Mục 18 Công văn 207/TANDTC-PC được TAND Tối cao ban hành nhằm hướng dẫn xử lý hậu quả thi hành án trên cơ sở bảo đảm tính ổn định của các quan hệ pháp luật hành chính và tài sản đã được xác lập hợp pháp. Việc Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ vào quy định này để kiến nghị thu hồi các quyết định bồi thường (vốn được ban hành đúng với nguồn gốc sử dụng đất thực tế của công dân) là áp dụng không đúng mục đích và không đúng căn cứ thực tế của vụ án. Mặt khác, trong phạm vi xét xử vụ án hành chính, Tòa án cấp sơ thẩm một mặt kiến nghị thu hồi các quyết định bồi thường gốc (Quyết định 1016 và 4485), nhưng mặt khác lại nhận định “không xem xét giải quyết đối với tài sản tiền và đất”. Quyết định này của Bản án sơ thẩm tạo ra sự mâu thuẫn về mặt pháp lý: Triệt tiêu căn cứ ban hành của các Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tái định cư đã cấp cho bên thứ ba nhưng lại bỏ qua việc đánh giá tính hợp pháp của các quyết định hành chính liên quan theo quy định tại Khoản 1 Điều 193 Luật Tố tụng Hành chính 2015. Việc quyết định nửa chừng này làm ảnh hưởng đến hiệu 14 lực pháp lý của các văn bản quản lý nhà nước về đất đai đã phát sinh, làm ảnh hưởng trực tiếp đến tính ổn định của các giao dịch dân sự tiếp theo của bên thứ ba ngay tình theo Điều 133 Bộ luật Dân sự, dẫn đến quyết định của Bản án sơ thẩm không bảo đảm tính thống nhất, khách quan và không thể thi hành án được trên thực tế, đúng như văn bản ý kiến của chính quyền địa phương đã chỉ ra.

[3]. Với các phân tích và đánh giá tại mục

[2], cho thấy những thiếu sót và vi phạm nêu trên là rất nghiêm trọng, cấp phúc thẩm không thể bổ sung hay khắc phục ngay được. Để đảm bảo quyền xét xử hai cấp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất ổn định và bên thứ ba ngay tình, đồng thời để vụ án được giải quyết một cách toàn diện, khách quan và đúng pháp luật; HĐXX phúc thẩm cần thiết phải hủy toàn bộ Bản án hành chính sơ thẩm, giao hồ sơ về cho Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng xét xử sơ thẩm lại theo đúng quy định.

[4]. Án phí phúc thẩm: do bản án huỷ nên người kháng cáo không chịu án phí theo quy định.