Bản án 559/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án; ý kiến trình bày của các đương sự và ý kiến tranh luận tại phiên tòa trên cơ sở ý kiến đề nghị của Kiểm sát viên. Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng: Ngày 25/9/2025, nguyên đơn ông Ngô Thái L1 và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Trần Thị Xuân L2 có đơn kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm trong thời hạn luật định nên được xem xét theo thủ tục phúc thẩm. Tại phiên tòa phúc thẩm, ông L1, bà L2 vắng mặt nhưng đã có mặt người đại diện theo ủy quyền; bị đơn ông A2 và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã được triệu tập hợp lệ nhiều lần nhưng vẫn vắng mặt không lý do, hoặc có đơn xin xét xử vắng mặt; người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho nguyên đơn vắng mặt nhưng nguyên đơn đã có văn bản từ chối họ nên Tòa án tiến hành phiên tòa phúc thẩm để xét xử vụ án theo quy định tại Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Về nội dung: Xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và nội dung kháng cáo của ông Ngô Thái L1 và bà Trần Thị Xuân L2: 8 [2.1] Về nguồn gốc thửa đất tranh chấp: Thửa đất tranh chấp nêu trên có nguồn gốc là của cụ Phan Đặng Đ1 và cụ Phan Thị L4 là cha mẹ đẻ của ông Phan Đức A2 và ông Phan Trọng L3. Năm 2008, sau khi cụ Đ1 chết, cụ L4 và các anh chị em trong gia đình thống nhất làm thủ tục thừa kế thửa đất trên cho ông A2 và ông L3 thành 02 thửa gồm: Thửa đất số 119A, diện tích 390m2 (nay là thửa 131, diện tích 679,3m²) GCNQSDĐ cấp ngày 07/11/2008 mang tên ông Phan Trọng L3 và bà Nguyễn Thị T1. Thửa đất số 119B, diện tích 390m2 GCNQSDĐ cấp ngày 07/11/2008 mang tên ông Phan Đức A2 và bà Đoàn Thị C2. Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm đã tiến hành thu thập tài liệu, chứng cứ về hồ sơ cấp đổi GCNQSDĐ theo thủ tục thừa kế từ cụ Đ1, cụ L4 sang cho ông L3, ông A2 nhưng UBND xã TD trả lời không tìm thấy hồ sơ, không có thông tin lưu trữ.

Tuy nhiên, qua xem xét đối với 02 GCNQSDĐ được cấp cho ông A2 và ông L3 phù hợp với hiện trạng đất đang sử dụng và phù hợp với lời khai của các đương sự về việc thừa kế thửa đất này nên Tòa án cấp sơ thẩm đã xác định thửa đất nêu trên của ông A2, ông L3 được nhận thừa kế hợp pháp từ cha đẻ của các ông là có căn cứ. [2.2] Đối với yêu cầu khởi kiện nguyên đơn ông Ngô Thái L1 về việc buộc vợ chồng bị đơn ông Phan Đức A2, bà Đoàn Thị C2 phải trả lại phần diện tích đất đã lấn chiếm là phần lối đi của thửa đất số 131, tờ bản đồ số 1, GCNQSDĐ số DB540861 cấp ngày 21/6/2021 và buộc phải tháo dỡ các công trình đã xây dựng trên phần diện tích đất đã lấn chiếm vì cho rằng trong GCNQSDĐ nêu trên đã thể hiện lối đi cho thửa đất này. Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận thấy: Tòa án cấp sơ thẩm nhận định: Quá trình làm thủ tục cấp đổi GCNQSDĐ cho ông L3, bà T1 vào năm 2021 đã đo vẽ thêm phần lối đi ra đường giao thông, chồng lấn sang phần diện tích đất do ông A2, bà C2 quản lý, sử dụng và cho rằng việc cấp đổi GCNQSDĐ số DB540861, ngày 21/6/2021 mang tên ông Phan Trọng L3 và bà Nguyễn Thị T1 đối với thửa đất 119A là không đúng quy định pháp luật nên đã không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Ngô Thái L1 là chưa đủ căn cứ vững chắc, bởi lẽ: Tại chính GCNQSDĐ số AD 224001 ngày 07/11/2008 do UBND huyện ĐT (cũ) cấp cho hộ ông Phan Trọng Á tại thửa đất số 119B (BL 37) cũng đã thể hiện thửa đất số 119A của hộ ông Phan Trọng L3 có lối đi nhỏ ra đường Tỉnh lộ 5, sát với góc phía Đông Nam thửa đất số 119B của hộ ông A2, nhưng khi xem xét thẩm định tại chỗ, Tòa án cấp sơ thẩm cũng chưa yêu cầu cơ quan chuyên môn xác định lối đi của thửa đất số 119A của hộ ông Phan Trọng L3 có hình thể, diện tích thế nào và diện tích lối đi khi cấp đổi GCNQSDĐ thửa số 119A thành thửa đất số 131, tờ bản đồ số 1 vào ngày 21/6/2021 đã cấp chồng lấn sang thửa đất số 119B của ông A2 là bao nhiêu m2, trên diện tích đất lấn có tài sản gì; chưa làm rõ hiện trạng lối đi của các thửa đất có liên quan; chưa tiến hành định giá quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với phần đất chồng lấn có giá trị ra sao. Mặc dù vậy, khi giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm mới chỉ xem xét yêu cầu đòi quyền sử dụng đất của nguyên đơn mà chưa xem xét, đánh giá đầy đủ yêu cầu của nguyên đơn đối với “Quyền về lối đi qua” của thửa đất bị vây bọc bởi các 9 bất động sản của các chủ sở hữu khác mà không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng theo quy định tại Điều 254 Bộ luật Dân sự, dẫn đến có thể tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tranh chấp mới trong quá trình quản lý, sử dụng đất sau này. Bên cạnh đó, sau khi nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất thửa đất số 131, tờ bản đồ số 1 theo GCNQSDĐ số DB540861 cấp ngày 21/6/2021 của ông Phan Trọng L3 và bà Nguyễn Thị T1; ngày 22/02/2022, ông L1, bà L2 đã làm thủ tục đính chính chủ sử dụng trên GCNQSDĐ cho ông Ngô Thái L1, bà Trần Thị Xuân L2 được quyền sử dụng đối với thửa đất trên. Và đến ngày 16/6/2022, vợ chồng ông L1, bà L2 đã thế chấp thửa đất số 131, tờ bản đồ số 1 theo GCNQSDĐ số DB540861 cấp ngày 21/6/2021 với Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Hà Tĩnh - Phòng giao dịch ĐT để bảo đảm cho khoản vay theo Hợp đồng thế chấp tài sản số 01/2022/5990176/HĐBĐ ngày 16/6/2022. Theo Công văn số 1298/BIDV.HTI-QLRR Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Hà Tĩnh xác nhận, GCNQSDĐ ký hiệu số DB540861 cấp ngày 21/6/2021, thửa đất số 131, diện tích 679,3m2 tại thôn PT, xã TD, huyện ĐT (nay là xã ĐT), tỉnh Hà Tĩnh mang tên ông Phan Trọng L3 và bà Nguyễn Thị T1, điều chỉnh biến động sang tên ông Ngô Thái L1 và bà Trần Thị Xuân L2 ngày 22/02/2022, hiện đang được thế chấp để bảo đảm khoản vay của ông L1 tại Ngân hàng. Đồng thời, Ngân hàng đã có đề nghị Tòa án thông báo để Ngân hàng được tham gia các buổi làm việc và tham dự phiên tòa, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Ngân hàng, nhưng Tòa án cấp sơ thẩm không đưa Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Hà Tĩnh vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nhưng vẫn quyết định tuyên hủy toàn bộ GCNQSDĐ đối với thửa đất nêu trên là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của Ngân hàng. Ngoài ra, Tòa án cấp sơ thẩm còn thụ lý, giải quyết yêu cầu phản tố của bị đơn theo đơn yêu cầu đề ngày 21/3/2024, sau thời điểm Tòa án mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải ngày 14/12/2023 (hơn 03 tháng), là không đúng quy định tại khoản 3 Điều 200 Bộ luật Tố tụng dân sự. [2.3] Do vụ án còn nhiều mâu thuẫn chưa được giải quyết, chưa xác định được quá trình biến động phần lối đi của thửa đất, phần diện tích đất chồng lấn cụ thể là bao nhiêu m2, trị giá tài sản trên phần đất chồng lấn…; chưa đưa đầy đủ người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vào tham gia tố tụng nhưng Tòa án cấp sơ thẩm đã chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn để tuyên hủy GCNQSDĐ số DB540861, thửa đất số 131, diện tích 679,3m2 mang tên ông Phan Trọng L3 và bà Nguyễn Thị T1 cấp ngày 21/6/2021 tại thôn PT, xã TD, huyện ĐT (nay là xã ĐT), tỉnh Hà Tĩnh; đính chính chuyển nhượng cho hộ ông Ngô Thái L1, bà Trần Thị Xuân L2 ngày 22/02/2022 và không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Ngô Thái L1 là chưa đầy đủ căn cứ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự. Việc Tòa án cấp sơ thẩm thu thập chứng cứ và chứng minh chưa được thực hiện đầy đủ, tại phiên tòa phúc thẩm không thể thực hiện bổ sung được các vi 10 phạm, thiếu sót nêu trên.

Vì vậy, cần chấp nhận kháng cáo của ông Ngô Thái L1 và bà Trần Thị Xuân L2, tuyên hủy bản án dân sự sơ thẩm nêu trên của Tòa án nhân dân tỉnh Hà Tĩnh và chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm trên cơ sở đề nghị của đại diện Viện Công tố và Kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Hà Nội là cần thiết. [2.4] Về tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm, chi phí tố tụng: Sẽ được xem xét khi giải quyết lại vụ án. [2.5] Về án phí phúc thẩm: Do kháng cáo được chấp nhận nên ông L1 và bà L2 không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.