Bản án 217/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Về tố tụng: Kháng cáo của các đương sự trong thời hạn luật định nên được chấp nhận xem xét theo trình tự phúc thẩm.

[2] Về nội dung: [2.1] Các đương sự trong vụ án đều thừa nhận nguồn gốc thửa đất số 2270 và 2272, tờ bản đồ số 15, tại TDP P, phường B, thành phố Hải Phòng (thửa đất số 2270, 2272) trước đây của cụ Hoàng Văn N (không vợ, không con). Theo Sổ mục kê lập năm 1987, thửa đất số 2270 và 2272 là thửa đất số 347, tờ bản đồ số 8, diện tích 544 m2, loại đất ở, tên chủ sử dụng đất là cụ Hoàng Văn N. Sổ mục kê lập năm 1991, thửa đất số 347, tờ bản đồ số 8 trên tách thành 02 thửa là thửa đất số 2270, diện tích 168 m2, loại đất Ao và thửa 2272, diện tích 360 m2, loại đất T (đất ở), tên chủ sử dụng là bà Hoàng Thị T1. Ông D, bà M, chị B, anh P cho rằng thửa đất 2270, 2272 là cụ N bán cho cụ T2, cụ D2 với giá 2.800.000 đồng nhưng không có tài liệu chứng cứ chứng minh. Những người làm chứng đều không trực tiếp chứng kiến việc chuyển nhượng mà chỉ nghe người khác nói, trong đó có người làm chứng nghe nói cụ N chuyển nhượng đất cho cụ T2, có người làm chứng lại nghe nói cụ N chuyển nhượng đất cho bà T1. Thực tế, bà T1 đứng tên chủ sử dụng đất từ năm 1991, được UBND huyện K cấp GCNQSDĐ ngày 12 tháng 4 năm 2004; ngày 05/4/2023, cụ D2 có Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế là một phần quyền sử dụng đất đứng tên bà T1 để lại là thửa đất số 2270, 2272 theo GCNQSDĐ nêu trên, điều này chứng tỏ, khi còn sống, cụ D2 đã xác định 2 thửa đất nêu trên thuộc quyền sử dụng của bà T1. Kết quả xác minh, khi còn sống bà T1 đóng thuế sử dụng đất hàng năm, sau khi bà T1 chết năm 2018, chị B là người nộp thuế đất nhưng tên người chịu thuế vẫn là bà T1. Biên bản hòa giải ngày 02/3/2023 tại UBND phường T thể hiện ông 17 D, chị B nhất trí để anh C làm thủ tục sang tên thửa đất ao số 2270 cho anh P, không đề cập đến thửa đất 2272. Như vậy, ông D, bà M, chị B, anh P biết 2 thửa đất trên là của bà Hoàng Thị T1, không phải của cụ T2, cụ D2.

Từ những phân tích trên, cấp sơ thẩm xác định 2 thửa đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của bà T1 là có căn cứ. Ông D, bà M trình bày, năm 2002 ông bà được cụ T2, cụ D2 tặng cho thửa đất 2270 là đất ao, ông bà đã san lấp đến năm 2007 thì xây nhà. Như nhận định trên, đất thuộc quyền sử dụng của bà T1, nên cụ T2, cụ D2 không có quyền tặng cho đất cho người khác. Cũng không có căn cứ xác định bà T1 tặng cho ông D, bà M thửa đất 2270. Bà T1 chết ngày 27/4/2018, ông D, bà M, anh P, chị B không thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà T1. Năm 2023, những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà T1 gồm cụ D2, ông B1 đã từ chối nhận di sản để anh C khai nhận di sản thừa kế và ngày 06/6/2023, anh C được Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai thị xã K xác nhận anh C là chủ sử dụng đất theo hồ sơ số 000803.TK.001.

Do đó, có căn cứ xác định anh C là người chủ sử dụng hợp pháp của 2 thửa đất số 2270, 2272 nêu trên. Theo bản đồ hiện trạng đo vẽ năm 2010, thửa đất số 2270 là thửa đất số 15, tờ bản đồ số 45, sau khi sáp nhập địa giới hành chính, thửa đất số 15, tờ bản đồ số 45, diện tích 178 m2, loại đất NTS (Nuôi trồng thủy sản) được chỉnh lý là thửa đất số 15, tờ bản đồ số 82, diện tích 172,1 m2, loại đất NTS (Nuôi trồng thủy sản); thửa 2272 là thửa đất số 16, tờ bản đồ số 45, diện tích 280 m2, loại đất ONT (đất ở nông thôn), được chỉnh lý là thửa đất số 16, tờ bản đồ số 82, diện tích 295,5 m2, loại đất ODT (đất ở đô thị) tên chủ sử dụng của cả 2 thửa đất là bà Hoàng Thị T1 (nay là anh Nguyễn Văn C). [2.2] Đối với yêu cầu của anh C buộc phía bị đơn tháo dỡ toàn bộ mái tôn khung thép, sân bê tông xây dựng trái phép trên thửa đất số 2272, dọn toàn bộ đồ đạc để trả lại hiện trạng như lúc ban đầu. Tài liệu hồ sơ thể hiện nhà mái bằng trên thửa đất số 2272, được xây dựng từ khoảng tháng 2/2017 đến khoảng tháng 7/2017 thì dừng lại, nhà chưa hoàn thiện, chưa trát. Có người làm chứng xác định là nhà của anh P, chị B xây, anh P, chị B là người thanh toán vật liệu, công thợ; có người xác định là nhà của bà T1 vì bà T1 xây nhà để anh C sau này về ở. Anh P, chị B cho rằng nhà này anh chị xây, anh chị là người bỏ tiền ra xây dựng là của anh chị, anh C không chấp nhận mà cho rằng nhà này là của bà T1. Như phân tích ở trên, đất thuộc quyền sử dụng đất của bà T1, khi đó bà T1 còn sống, không có căn cứ chứng minh việc bà T1 cho anh P, chị B xây nhờ nhà trên đất của bà T1. Anh P, chị B ở nhà phía sau nhà ông D hiện đang ở. Người bán vật liệu trực tiếp cho anh P và chị B cũng khẳng định anh chị nói là mua vật liệu xây nhà cho bà T1. Khi đang xây dựng thì bà T1 ốm, phải dừng xây dựng, nhà chưa trát, chưa hoàn thiện được là phù hợp với thực tế.

Do đó, cấp sơ thẩm xác định ngôi nhà này do bà T1 xây dựng, thuộc quyền sở hữu của bà T1 và nay là thuộc quyền sở hữu của anh C là có căn cứ. Sau khi bà T1 chết, anh P, chị B có làm thêm một số tài sản trên đất cụ thể: 01 mái tôn lạnh, có kích thước 81,2 m2, giá trị còn lại là: 27.737.000 đồng; 01 mái tôn thường, diện tích 13,3 m2, giá trị còn lại là: 3.528.000 đồng; 01 sân bê tông, 18 chiều dày 0,05m, diện tích 165 m2, giá trị còn lại là: 9.411.000 đồng; 01 đoạn tường có kích thước phía trên (12,71x0,8x0,1m), giá trị còn lại là: 1.072.000 đồng; phần giá trị san lấp là 88,65 m3, giá trị còn lại là: 31.027.000 đồng. Tổng cộng: 72.775.000 đồng. Đây là các công trình, vật kiến trúc gắn liền với đất và với nhà ở, cấp sơ thẩm giao cho anh C sở hữu và phải thanh toán giá trị cho anh P, chị B là phù hợp. Do trước khi bà T1 chết, anh C đã bỏ đi nhiều năm không về nhà, không biết bà T1 bị bệnh, khi bà T1 chết anh C cũng không biết. Khi bà T1 xây nhà, anh P, chị B có công sức giúp đỡ việc xây dựng. Sau khi bà T1 chết, anh P, chị B có công sức quản lý, bảo quản di sản, san lấp đất, tôn tạo làm tăng giá trị đất và làm một số công trình, vật kiến trúc trên đất. Cấp sơ thẩm ước công sức quản lý, tôn tạo di sản cho anh P, chị B trong 8 năm (từ tháng 4/2018 đến tháng 3/2026) tương đương 02% giá trị đất = 56.145.000 đồng là phù hợp. Anh P, chị B yêu cầu xác định thửa đất 2272 và tài sản trên đất thuộc quyền sử dụng và sở hữu của mình. Yêu cầu này của anh P, chị B lớn hơn yêu cầu trả công sức quản lý, tôn tạo di sản của bà T1. Cấp sơ thẩm xác định quyền sử dụng đất và nhà ở là di sản của bà T1 và như nhận định ở trên, anh P, chị B có công sức trong việc quản lý, tôn tạo di sản nên cấp sơ thẩm buộc anh C phải trả khoản công sức này cho anh P, chị B là không vượt quá yêu cầu của đương sự. Cũng từ năm 2018, vợ chồng chị B, anh P là người nộp thuế đất phi nông nghiệp của thửa đất 2272, anh C tự nguyện trả chị B, anh P số tiền này nên buộc anh C phải hoàn trả chị B số tiền thuế nộp từ 2018 đến 2025 là 768.000 đồng. [2.3] Đối với yêu cầu của anh C buộc ông D, bà M dỡ bỏ toàn bộ công trình là nhà ở, sân và mái tôn đã xây dựng trên thửa đất số 2270, trả lại anh thửa đất số 2270: Ông D, bà M san lấp ao, xây nhà 02 tầng và ở trên thửa đất 2270 của bà T1 từ năm 2007. Thời điểm này bà T1 còn sống, bà T1 và anh C không có ý kiến phản đối, không có ý kiến đề nghị địa phương xử lý việc lấn chiếm. Nhà ông D xây 2 tầng trên đất ao nhưng UBND xã, phường không lập biên bản vi phạm, xử phạt vi phạm hành chính. Hiện tại giá trị san lấp và giá trị nhà ở, công trình xây dựng của ông D, bà M lớn hơn nhiều giá trị quyền sử dụng đất. Bản thân anh C đã có nhà mái bằng do bà T1 xây trên thửa đất 2272. Để đảm bảo sự ổn định nơi ở của ông D, bà M là người cao tuổi, cấp sơ thẩm giao toàn bộ quyền sử dụng đất diện tích thửa đất 2270 cho ông D, bà M sử dụng, buộc ông D và bà M phải trả giá trị quyền sử dụng đất cho anh C là phù hợp. Việc ông D, bà M xây dựng nhà ở trên đất ao là không đúng mục đích sử dụng, sau này cơ quan quản lý Nhà nước về đất đai sẽ xử lý theo quy định của pháp luật. [2.4]. Đối với yêu cầu của ông D, bà M, anh P, chị B về việc hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số V319687 ngày 12 tháng 4 năm 2004 mang tên bà Hoàng Thị T1 hiện đã thay đổi tên chủ sử dụng đất sang Nguyễn Văn C: Như nhận định trên, thửa đất số 2270 và 2272 thuộc quyền sử dụng hợp pháp của bà Hoàng Thị T1, anh C đã khai nhận được Chi nhánh VPĐK đất đai thị xã K xác nhận anh là chủ sử dụng đất theo hồ sơ số 000803.TK.001 là đúng. Cấp sơ thẩm 19 không chấp nhận yêu cầu của đương sự về việc hủy GCNQSDĐ là phù hợp. Sau khi bản án có hiệu lực pháp luật, các đương sự có quyền đề nghị cơ quan quản lý Nhà nước về đất đai cấp lại GCNQSDĐ trên cơ sở bản án. [2.5] Đối với yêu cầu của chị B, anh P buộc anh C phải trả số tiền 400.000.000 đồng cho vợ chồng anh chị liên quan đến việc bà T1 vay nợ và chi phí khám chữa bệnh, lo đám hiếu, xây mộ cho bà T1: Tại Giấy vay tiền đề ngày 25/9/2017 thể hiện bà T1 vay của anh P, chị B số tiền 200.000.000 đồng, mục đích vay để chữa bệnh, có dấu điểm chỉ vân tay dưới dòng chữ tên Hoàng Thị T1 ở mục Người vay tiền. Anh C cho rằng, ngày 25/9/2017 bà T1 còn khỏe mạnh, minh mẫn, bà T1 biết chữ, nhưng bà T1 không ký mà lại điểm chỉ dấu vân tay nên có việc làm giả tài liệu.

Xét thấy, bà T1 xây nhà từ khoảng tháng 2 đến tháng 7/2017, nhà vẫn chưa trát, chưa lắp cửa phải dừng việc xây nhà vì bà T1 bị bệnh. Bà T1 không có nghề nghiệp thu nhập ổn định, bà T1 không ở cùng chồng, ở với mẹ đẻ là cụ D2 đã già yếu, anh C không ở địa phương đi từ năm 2012 đến thời điểm bà T1 ốm, chết không về. Việc bà T1 phải vay tiền để điều trị căn bệnh ung thư là phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của bà T1 khi đó. Tại kết luận giám định vân tay, xác định dấu là vân tay tại giấy vay tiền là vân tay “cái phải” của bà T1. Những người làm chứng trong đó có ông H2 là người trực tiếp viết hộ Giấy vay tiền xác nhận bà T1 vay và nhận tiền vay nêu trên.

Do đó, xác định bà T1 có vay của anh P, chị B số tiền 200.000.000 đồng. Bà T1 chết ngày 27/4/2018, anh C không sống ở địa phương, không cung cấp địa chỉ cho gia đình đến 2023 mới về nhà; anh C là người duy nhất hưởng di sản của bà T1 nên anh P, chị B chỉ yêu cầu anh C trả 200.000.000 đồng tiền gốc, không yêu cầu lãi nên cấp sơ thẩm buộc anh C phải trả chị B, anh P số tiền 200.000.000 đồng trong phạm vi di sản của bà T1 để lại là phù hợp quy định của Bộ luật Dân sự về thực hiện nghĩa vụ về tài sản do người chết để lại. Đối với số tiền 200.000.000 đồng theo anh P, chị B cho rằng tiền anh chị bỏ ra chi phí lo chữa bệnh cho bà T1, chi phí lo ma, xây mộ: Cấp sơ thẩm đã yêu cầu anh P và chị B cung cấp tài liệu, chứng cứ chứng minh nhưng anh chị không cung cấp được nên cấp sơ thẩm không chấp nhận phần yêu cầu này của anh P, chị B là phù hợp. Tại cấp phúc thẩm anh P, chị B cũng không cung cấp được tài liệu chứng cứ mới chứng minh cho yêu cầu nên Hội đồng xét xử xác định nội dung kháng cáo này của anh P, chị B không có căn cứ chấp nhận. [2.6] Đối với yêu cầu của ông D, bà M đề nghị Tòa án bác quyền thừa kế của anh C đối với di sản thừa kế của bà Hoàng Thị T1 để lại vì anh C vi phạm nghĩa vụ chăm sóc bà T1, khi bà T1 ốm, anh C không một ngày chăm sóc, khi chết anh C không về chịu tang, xây mộ mẹ cũng không biết, không biết mộ mẹ ở đâu. Thấy rằng, anh C không về nhà từ năm 2012, không biết bà T1 ốm, chết. Anh C không bị cơ quan chức năng xử phạt về hành vi ngược đãi, hành hạ, hay có nhà hoặc biết bà T1 ốm mà không chăm sóc, bỏ mặc bà T1.

Do đó, cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu này của ông D, bà M là phù hợp. [2.7] Anh C có nghĩa vụ trả tiền cho chị B, anh P theo bản án của Tòa án; thời điểm anh C phải thực hiện nghĩa vụ là khi bản án có hiệu lực pháp luật. Do 20 vậy, từ khi án có hiệu lực pháp luật, anh P, chị B có yêu cầu thi hành án mà anh C không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ trả tiền thì phải chịu khoản lãi chậm trả theo quy định tại Điều 357 và Điều 468 Bộ luật Dân sự. Anh C kháng cáo về nội dung này không có căn cứ chấp nhận.

[3] Với các nhận định trên, Hội đồng xét xử xác định toàn bộ kháng cáo của anh C, ông D, bà M, anh P, chị B không có căn cứ chấp nhận cần giữ nguyên bản án sơ thẩm.

[4] Về án phí phúc thẩm: Ông D, bà M kháng cáo không được chấp nhận nhưng là người cao tuổi nên được miễn án phí dân sự phúc thẩm. Anh C, anh P, chị B kháng cáo không được chấp nhận nên phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo Điều 148 Bộ luật Tố tụng dân sự và Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

[5] Các quyết định khác của bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị Hội đồng xét xử không xét. Vì các lẽ trên, Căn cứ khoản 1 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự;