Bản án 1484/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Về tố tụng: [1.1] Đơn kháng cáo của nguyên đơn được nộp trong thời hạn luật định và thực hiện nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng án phí theo quy định tại Điều 272, Điều 273 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 nên đủ điều kiện để thụ lý và xét xử theo thủ tục phúc thẩm. [1.2] Tại phiên tòa, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị Minh T2 và ông Nguyễn Quang T3 có đơn yêu cầu giải quyết vắng mặt nên Tòa án xét xử vắng mặt những người nêu trên theo quy định của Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Xét kháng cáo của nguyên đơn: [2.1] Nguyên đơn yêu cầu công nhận quyền sử dụng diện tích đất 46,6m² thuộc một phần thửa đất số 569, tờ bản đồ số 40 theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho bị đơn ngày 18/10/2018, đất tọa lạc tại phường P, thành phố T, tỉnh Bình Dương (nay là phường P, Thành phố Hồ Chí Minh). [2.2] Nguyên đơn cho rằng đất có nguồn gốc do bà nội nguyên đơn là bà Nguyễn Thị L1 tặng cho nguyên đơn phần đất có chiều ngang 2,3m, chiều dài đến hết đất theo “Giấy cho đất xây nhà ở” lập ngày 28/6/2004. Nguyên đơn xác định đã nộp hồ sơ xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng không được giải quyết do diện tích không đủ điều kiện tách thửa, tuy nhiên, nguyên đơn không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh đã thực hiện thủ tục đăng ký quyền sử dụng đất hoặc đã nộp hồ sơ xin cấp giấy chứng nhận như đã trình bày. [2.3] Theo tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án thể hiện đất có nguồn gốc như sau: ngày 23/5/2014, hộ bà Nguyễn Thị L1 được UBND thành phố T cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BS 408062 đối với thửa đất số 494, tờ bản đồ số 40, diện tích 2.264,4m². Sau đó, thửa đất này được tách thành thửa số 503 và tiếp tục tách thành thửa đất số 569. Ngày 07/01/2015, bà Nguyễn Thị L1 được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BU915313, số vào sổ CH06895 đối với thửa đất số 569; Giấy chứng nhận được cập nhật biến động lần cuối ngày 26/4/2016. [2.4] Ngày 13/9/2017, bà Nguyễn Thị L1 ký Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất diện tích 208,5m² thuộc thửa đất số 569 cho ông Võ Minh K tại Văn phòng C1. Trên cơ sở hợp đồng này, ngày 10/11/2017 ông Võ Minh K được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ CS11081. Đến ngày 15/9/2018, 8 ông Võ Minh K tặng cho toàn bộ quyền sử dụng đất nêu trên cho ông Võ Hoàng L theo Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất được công chứng tại Văn phòng C. Ngày 18/10/2018, ông Võ Hoàng L được Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh B cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CN143452, số vào sổ CS12959 đối với thửa đất số 569, tờ bản đồ số 60, diện tích 208,5m². [2.5] Như vậy, việc tặng cho quyền sử dụng đất giữa bà L1 với ông K và giữa ông K với ông L phù hợp với các quy định tại khoản 1 và khoản 3 Điều 188, khoản 3 Điều 167 Luật Đất đai năm 2013; các Điều 117, 457 và 459 Bộ luật Dân sự năm 2015 nên có hiệu lực pháp luật. Nguyên đơn cho rằng bà L1 tặng cho nguyên đơn quyền sử dụng đất tranh chấp từ năm 2004, tuy nhiên, trong quá trình bà Nguyễn Thị L1 thực hiện các thủ tục tách thửa, cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tặng cho quyền sử dụng đất từ năm 2014 đến năm 2017, nguyên đơn không có ý kiến phản đối hoặc yêu cầu bảo vệ quyền lợi đối với phần diện tích đang tranh chấp.

Do đó, việc nguyên đơn cho rằng bị đơn tự ý kê khai đối với phần diện tích đất mà bà L1 đã cho nguyên đơn là không có căn cứ chấp nhận. [2.6] Xem xét “Giấy cho đất xây nhà ở” lập ngày 28/6/2004 Hội đồng xét xử thấy rằng: Theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số Đ 566310 vào sổ cấp giấy chứng nhận 00596/QSDĐ/H ngày 11/5/2004 (bút lục 263), quyền sử dụng đất thuộc hộ bà Nguyễn Thị L1.

Tuy nhiên, “Giấy cho đất xây nhà ở” chỉ có chữ ký của bà Nguyễn Thị L1, không thể hiện ý chí của các thành viên khác trong hộ gia đình có chung quyền sử dụng đất. Mặt khác, giấy tặng cho chỉ được lập bằng giấy viết tay, không được công chứng, chứng thực, không thể hiện đầy đủ vị trí, tứ cận, diện tích cụ thể của phần đất được cho. Như vậy, về nội dung và hình thức của “Giấy cho đất xây nhà ở” tại thời điểm xác lập chưa đủ điều kiện phát sinh hiệu lực theo quy định tại các Điều 463, 691, 692, 696 Bộ luật Dân sự năm 1995. Đối chiếu quá trình đăng ký biến động thửa đất đang tranh chấp như đã viện dẫn nêu trên với Án lệ số 52/2021/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 25 tháng 11 năm 2021 và được công bố theo Quyết định số 594/QĐ-CA ngày 31 tháng 12 năm 2021 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, thấy rằng: “Giấy cho đất xây nhà ở” chưa thỏa mãn các điều kiện để công nhận hiệu lực của giao dịch tặng cho.

Do đó, trường hợp bà L1 có viết và ký tên trên “Giấy cho đất xây nhà ở” được xác lập ngày 28/6/2004 thì cũng không thỏa mãn điều kiện để công nhận hiệu lực giấy cho đất nêu trên. [2.7]

Từ những phân tích trên, không có căn cứ chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc công nhận quyền sử dụng đối với diện tích đất 46,6m² cho nguyên đơn.

Do đó, Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là phù hợp quy định pháp luật. [2.8] Xét kháng cáo của nguyên đơn về phần công trình xây dựng trên phần đất tranh chấp, Hội đồng xét xử xét thấy: [2.9] Tòa án cấp sơ thẩm tuyên buộc bà Võ Thị Thu H và ông Nguyễn Quang T1 có trách nhiệm tháo dỡ, di dời phần nhà tạm, kết cấu mái tole, nền 9 gạch men, tường gạch xây tô thuộc thửa đất số 569, tờ bản đồ số 40 tọa lạc phường P, thành phố T, tỉnh Bình Dương (nay là phường P, Thành phố Hồ Chí Minh) để trả lại diện tích đất 46,6m2 cho ông Võ Hoàng L.

Tuy nhiên, theo Biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 11/7/2024 thể hiện hiện trạng tài sản như sau: “Tài sản trên phần đất tranh chấp là một phần nhà của bà H, ông T1 kết cấu: tường gạch, xây tô, nền gạch men, mái tôn, kính và một phần nhà tạm của bà H, ông T1 xây dựng kết cấu: mái tôn, nền gạch men, tường gạch xây tô.” Đồng thời, tại biên bản xem xét, thẩm định bị đơn có ý kiến: “Phần công trình lấn chiếm phía trước giáp với mặt đường nhựa ngang 2,3m và phía sau ngang 2,5m. Đề nghị tổ đo đạc thể hiện diện tích, kết cấu...”. Như vậy, tại thời điểm xem xét, thẩm định tại chỗ bị đơn có tham gia và biết được một phần công trình xây dựng trên diện tích đất đã cấp quyền sử dụng cho bị đơn. Tại phiên tòa phúc thẩm, bị đơn xác định trong suốt quá trình tố tụng tại Tòa án cấp sơ thẩm, bị đơn không có yêu cầu phản tố đối với nguyên đơn liên quan đến phần công trình xây dựng trên đất tranh chấp. Đồng thời nguyên đơn xác định nguyên đơn chỉ yêu cầu Tòa án công nhận quyền sử dụng đất cho nguyên đơn, không có yêu cầu liên quan đến phần công trình xây dựng trên đất tranh chấp. Theo nguyên tắc quyền quyết định và tự định đoạt của đương sự được quy định tại Điều 5 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015: “Tòa án chỉ thụ lý giải quyết vụ việc dân sự khi có đơn khởi kiện, đơn yêu cầu của đương sự và chỉ giải quyết trong phạm vi đơn khởi kiện, đơn yêu cầu đó”.

Vì vậy, trong phạm vi giải quyết của vụ án này là có công nhận quyền sử dụng đối với diện tích đất 46,6m² cho nguyên đơn hay không nhưng Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết buộc nguyên đơn có trách nhiệm tháo dỡ tài sản trên đất tranh chấp trong khi các đương sự không có yêu cầu là vượt quá phạm vi khởi kiện, khởi kiện bổ sung. Mặc dù Tòa án sơ thẩm có vi phạm nhưng vi phạm này không làm thay đổi bản chất vụ án nên Hội đồng xét xử xét thấy không cần thiết phải hủy bản án sơ thẩm mà chỉ cần sửa một phần bản án sơ thẩm cho phù hợp với phạm vi giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật. Đối với phần công trình nguyên đơn xây dựng trên đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của bị đơn, nếu có tranh chấp thì các đương sự có quyền khởi kiện bằng vụ án khác theo quy định của pháp luật. Đối với ý kiến của Viện kiểm sát đề nghị hội đồng xét xử phúc thẩm xem xét phần công sức giữ gìn, quản lý, tôn tạo đất cũng không thuộc phạm vi khởi kiện của nguyên đơn nên nếu có tranh chấp sẽ được giải quyết bằng vụ án khác.

[3]

Từ những phân tích trên, xét thấy kháng cáo của nguyên đơn là có cơ sở chấp nhận một phần.

[4] Ý kiến của đại diện Viện kiểm sát đề nghị hội đồng xét xử phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm là phù hợp.

[5] Về án phí phúc thẩm: Người kháng cáo không phải chịu.