Bản án 233/2026/DS-STTranh chấp quyền sử dụng đất

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa, kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về trình tự thủ tục tố tụng: Nguyên đơn ông Đỗ Văn C, bà Trần Thị T khởi kiện yêu cầu ông Nguyễn Văn Ú, bà Lê Thị Mỹ H, anh Nguyễn Minh T1 và bà Nguyễn Ngọc G giao trả diện tích đất lấn chiếm là con mương nằm trong thửa 322 và 323, tờ bản đồ số 38 tọa lạc ấp tọa lạc ấp T, xã T, tỉnh An Giang. Đây là tranh chấp quyền sử dụng đất được quy định tại khoản 9 Điều 26 của Bộ luật Tố tụng dân sự, đối tượng tranh chấp là bất động sản nên theo quy định tại điểm c, khoản 1, Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự và điểm b khoản 1 Điều 5 Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP ngày 27/6/2025 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao, Tòa án nhân dân huyện Giồng Riềng nay là Tòa án nhân dân khu vực 5 - An Giang thụ lý giải quyết vụ án theo thủ tục sơ thẩm là đúng trình tự, thủ tục. Những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan gồm bà Đỗ Kim D và Đỗ Thị N1 đã được Tòa án triệu tập hợp lệ, đều có văn bản ủy quyền cho ông C nên Hội đồng xét xử 6 căn cứ khoản 1 Điều 227 của Bộ luật Tố tụng dân sự tiến hành xét xử vắng mặt đối với các đương sự.

[2] Về nội dung vụ án: [2.1] Xét yêu cầu khởi kiện của ông Đỗ Văn C và bà Trần Thị T về việc tranh chấp quyền sử dụng đất: Đối tượng tranh chấp là diện tích 144,4m2 cùng nằm trong thửa 322 do Đỗ Văn C đứng tên trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thửa 323 do ông Đỗ La T3 đứng tên trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cùng tờ bản đồ số 38 tọa lạc ấp T, xã T, tỉnh An Giang. Vị trí đất tranh chấp có số đo cụ thể như sau: Cạnh 9-6 giáp lộ nông thôn có số đo 1,77 m; Cạnh 5-6 giáp với phần đất còn lại của thửa 322, 323 có số đo 90,83 m; Cạnh 5-7 với phần đất còn lại của thửa 324 của ông Đỗ Tuấn N2 có số đo 1,42 m; Cạnh 7-8 giáp với phần đất của thửa 325, 326 của ông Nguyễn Văn Ú có số đo 9,95 m; Cạnh 8-9, giáp với phần đất của thửa 327 của ông Nguyễn Văn Ú có số đo 80,76 m; Tổng diện tích đất tranh chấp là 144,4 m2 [2.2] Về nguồn gốc: Ông C và bà T cho rằng phần đất tranh chấp là con mương diện tích ngang khoảng 02 m, dài 98 m của ông Đỗ La T3 đào từ phía trước chạy thẳng ra tới ấp C. Năm 1998 ông T3 có cho gia đình ông Ú sử dụng nhờ con mương này để canh tác cho đến nay, việc cho mượn chỉ thỏa thuận bằng lời nói chứ không làm giấy tờ gì. Đến năm 2017 thì ông T3 có cho vợ chồng ông diện tích đất thuộc thửa 322, khi làm thủ tục tặng cho thì có đo đạc thực tế và được Sở tài nguyên và môi trường tỉnh K cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông C đứng tên. Ngược lại, gia đình ông Ú xác định nguồn gốc đất là do cha của ông Ú là ông Nguyễn Văn C1 khai phá và sử dụng (hiện ông C1 đã mất nhiều năm). Đến năm 1975, ông C1 cho ông Ú lại diện tích đất này. Gia đình ông Ú tiếp tục sử dụng ổn định, không ai tranh chấp. Đến năm 1995 ông Ú được Ủy ban nhân dân huyện G cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất bao gồm cả con mương là thuộc thửa đất 327 của gia đình ông Ú. Gia đình ông Ú đã sử dụng con mương này để dẫn nước canh tác ra phần đất ruộng và vườn thẳng liền kề ra tới phía sau từ năm 1965 cho đến nay, không ai tranh chấp và có đặt ống dẫn nước 03 lần và nạo véc mương nhiều năm cũng không ai ý kiến. Phía gia đình ông C chưa từng sử dụng con mương này. [2.3] Về quá trình sử dụng đất: Việc gia đình ông Ú sử dụng con mương này công khai, liên tục từ năm 1965 cho đến nay (khoảng hơn 40 năm) là sự thật và được các đương sự cùng xác nhận. Tuy nhiên căn cứ vào các chứng cứ do ông Ú cung cấp bao gồm Chứng thư cấp quyền sở hữu ngày 30/3/1972 thể hiện: “...cấp diện tích 01 ha 40.00, thửa 1020m, tờ số 03B, những người được cấp đất ruộng phải trực tiếp canh tác và sử dụng trong thời hạn 15 năm kề từ ngày 7 30/3/1972. Đối với diện tích chưa được do đạc chính xác, người thụ hưởng không được khiếu nại, nếu có......”. Đến năm 1995, ông Nguyễn Văn Ú được Ủy ban nhân dân huyện G cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thửa 327, với diện tích 2.122 m2. Theo văn bản số 104/UBND-KT ngày 11/3/2026 của Ủy ban nhân dân xã T, tỉnh An Giang thì tại thời điểm cấp giấy các thửa 323 cho ông T3 và thửa 327 cho ông Ú thì Ủy ban nhân dân huyện G thực hiện theo hồ sơ đăng ký kê khai của người sử dụng đất và xét duyệt của Hội đồng đăng ký đất đai tại địa phương. Hiện Ủy ban nhân dân xã T không có tài liệu lưu trữ để cung cấp thêm thông tin. Tại phiên tòa, các đương sự cũng xác định từ năm 1995 thì chưa thực hiện thủ tục đánh biến động gì liên quan đến thửa 323 và thửa 327.

Do đó, diện tích thửa 323 và thửa 327 chưa được tiến hành đo đạc thực tế.

Căn cứ vào văn bản trả lời số 3182/SNNMT-VPDKDĐ ngày 02/10/2025 của Sở Nông nghiệp và môi trường tỉnh A, xác định nguồn gốc phần đất gia đình của ông T3 thửa đất 322 và 323 được Ủy ban nhân dân huyện G cấp cho ông Đỗ La T3 theo giấy chứng nhận số C817388 ngày 11/10/1995 thửa 323, đất nghĩa địa diện tích 1.104 m2 và thửa 322, đất thổ vườn diện tích 1.512 m2. Ngày 13/11/2009, Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất huyện G chỉnh lý biến động tách thửa, tặng cho một phần thửa 322, với diện tích 740 m2 (gồm thửa số 757 cho ông Đỗ Văn V diện tích 400 m2 và thửa 579 340 m2 cho ông Đỗ Quốc T4), diện tích còn lại của thửa 322 là 772 m2. Ngày 03/3/2016, Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện G, tiến hành đo đạc thực tế thửa 322, diện tích đo đạc thực tế là 732 m2. Tại thời điểm đo đạc ranh giới, mốc giới sử dụng đất được ông C và các chủ sử dụng đất liền kề (ông Nguyễn Văn Ú và ông Đỗ Văn V và Ủy ban nhân dân xã T xác nhận). Ngày 20/4/2016, ông T lập hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất thửa 322, diện tích 732 m2 cho ông Đỗ Văn C và được UBND xã T chứng thực. Ngày 30/12/2016, chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện G chỉnh lý biến động giảm diện tích thửa 322 từ 772 m2 thành diện tích 732 m2. Từ đó, ngày 04/8/2017 Sở tài nguyên và môi trường tỉnh K đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dung đất số CH 743854, diện tích 732 m2 cho ông Đỗ Văn C. Do đó về trình tự thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CH 743854, diện tích 732 m2, thửa đất 322, tờ bản đồ số 38 cho ông Đỗ Văn C là đúng trình tự thủ tục theo quy định tại Điều 79 Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2024 của Chính phủ.

Căn cứ vào hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông C thì diện tích thửa 322 là 732 m2 + diện tích thửa 323 theo giấy chứng nhận là 1.104 m2, tổng diện tích thửa 322 và 323 là 1.836 m2, đối chiếu với kết quả xem xét thẩm định tại chỗ theo trích đo địa chính, tổng diện tích thửa 322 và thửa 323 là 2.161,1 m2, như vậy diện tích đất sử dụng thực tế của gia đình ông C dư so với giấy chứng nhận đã được cấp là 325,1 m2;

Căn cứ vào giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thửa 327 của ông Ú được công nhận là 2.122 m2 đối chiếu với kết quả xem xét thẩm định tại chỗ theo trích đo địa chính diện tích là 2.177,5 m2, như vậy diện tích đất sử dụng thực tế của gia đình ông Út D1 so với 8 giấy chứng nhận là dư 55,5 m2. Tuy nhiên các thửa 323 và 327 đều chưa được đo đạc thực tế khi cấp giấy. Theo kết quả xác minh và tranh tụng tại phiên tòa, các đương sự đều xác định sự việc gia đình ông Ú là người trực tiếp sử dụng con mương tranh chấp để dẫn nước vào canh tác các phần đất ruộng phía sau. Ông C cho rằng năm 1998, ông T3 cho ông Ú mượn con mương này để làm lối dẫn nước tuy nhiên nguyên đơn cũng không cung cấp được tài liệu, chứng cứ nào chứng minh cho việc đã cho mượn con mương. Việc gia đình ông Ú đã sử dụng công khai, liên tục con mương khoảng từ năm 1989 cho đến nay nhưng gia đình ông T3 và ông C không phản đối nên có căn cứ xác lập quyền sở hữu theo thời hiệu cho gia đình ông Ú một phần theo quy định tại Điều 236 của Bộ luật Dân sự năm 2015. Ngoài ra các đương sự đều không cung cấp được chứng cứ chứng minh con mương tranh chấp nằm trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của mình. Xét về nguồn gốc vá quá trình sử dụng thì cả nguyên đơn và bị đơn đều có tiến hành đặt ống dẫn nước và con mương là lối dẫn nước phục vụ tưới tiêu, phục vụ cho việc sản xuất nông nghiệp các phần đất phía sau, là nhu cầu sử dụng chính đáng của cả hai bên.

Từ những phân tích trên, Hội đồng xét xử áp dụng Điều 166 của Luật Đất Đai năm 2013, Điều 175 của Bộ luật Dân sự năm 2015, chia đôi con mương, mỗi bên đương sự được quyền sử dụng một nữa con mương là phù hợp.

Do đó, chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của ông C - bà T đối với ông Ú, bà H, anh T1 và chị G về việc giao trả đất (con mương dẫn nước). Buộc bà H, chị G và anh T1 giao trả cho ông Đỗ Văn C và bà Trần Thị T 1/2 con mương. Theo đơn khởi kiện và đơn khởi kiện bổ sung ông Ú - bà T yêu cầu Tòa án giải quyết buộc gia đình ông Ú - bà H, anh T1 và chị G phải giao trả lại diện tích con mương ngang 02m, dài 98,48m. Tại phiên tòa, ông C và bà T thống nhất rút lại một phần yêu cầu khởi kiện ban đầu là ngang 02m, dài 98m. Ông C và bà T chỉ yêu cầu bà H, anh T1 và chị G giao trả lại con mương theo kết quả xem xét thẩm định tại chỗ của Tòa án, cụ thể phần giáp lộ là 1,77m, phần phía sau giáp thửa 324 là 1,42m, dài hai bên 90, 83m tổng diện tích tranh chấp yêu cầu giao trả là 144,4 m2. Do đó Hội đồng xét xử áp dụng khoản 2 Điều 244 của Bộ luật Tố tụng dân sự, đình chỉ xét xử một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn đối với bị đơn về giao trả diện tích ngang 0,23m, dài 7,65m. [2.4] Do bị đơn không có yêu cầu phản tố nên Hội đồng xét xử không giải quyết.

[3] Xét đề nghị của đại diện Viện kiểm sát: Xét đề nghị của đại diện viện kiểm sát là có căn cứ và phù hợp với quy định của pháp luật nên Hội đồng xét xử chấp nhận.

[4] Xét ý kiến của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn: Xét ý kiến của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn, cho rằng có sự việc năm 1998 thì cho ông Ú mượn đường nước để canh tác ruộng phía sau là không có căn cứ do không có tài liệu, chứng cứ chứng minh. Ngoài ra, việc căn cứ vào giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của Sở tài nguyên và môi trường tỉnh K đã cấp thửa 322 cho ông Đỗ Văn C năm 2017, trước khi cấp giấy thì có tiến hành đo đạc theo quy định 9 của pháp luật, có thể hiện tứ cận và tọa độ và phần đất cấp cho ông C bao gồm cả con mương cũng chưa đủ căn cứ để xác định hành vi lấn chiếm đất của bị đơn. Đối với ý kiến cho rằng gia đình ông Ú không thường xuyên sử dụng con mương nên có đoạn bị lấp cạn cũng chưa phù hợp với kết quả tranh tụng và tài liệu chứng cứ trong hồ sơ. Do đó Hội đồng xét xử chỉ xem xét chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

[5] Về án phí: Áp dụng khoản 1 Điều 147 của Bộ luật Tố tụng dân sự, điểm đ khoản 1 Điều 12, khoản 2, khoản 3 Điều 26 của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án. Do yêu cầu khởi kiện của ông C và bà T được chấp nhận một phần nên ông bà phải chịu một phần án phí dân sự sơ thẩm không giá ngạch đối với tranh chấp quyền sử dụng đất là 300.000 đồng (Ba trăm nghìn đồng) nhưng khấu trừ vào tiền tạm ứng án phí mà ông C đã nộp là 300.000 đồng theo biên lai thu tiền số 0001995 ngày 07/8/2025. Hoàn trả cho ông C và bà T một phần số tiền tạm ứng án phí là 300.000 đồng (Ba trăm nghìn đồng) theo biên lại thu tiền số 0000439 ngày 07/7/2026 của Thi hành án dân sự tỉnh An Giang. Bà H, anh T1 và chị G phải nộp số tiền án phí giá ngạch là 300.000 đồng (Ba trăm nghìn đồng). Do bà H là người cao tuổi và có đơn xin miễn án nên miễn án phí đối với phần bà H phải nộp là 100.000 đồng. Anh T1 và chị G phải nộp số tiền án phí còn lại là 200.000 đồng (Hai trăm nghìn đồng).

[6]Về chi phí tố tụng: Áp dụng Điều 157, Điều 158 của Bộ luật Tố tụng dân sự: Chi phí xem xét thẩm định tại chỗ là 2.635.848 đồng theo hóa đơn số 00001895 ngày 09/9/2024 của Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai huyện G. Ông C đã nộp xong. Yêu cầu khởi kiện của ông C và bà T được chấp nhận một phần nên ông bà phải chịu 1/2 chi phí xem xét thẩm định tại chỗ là 1.318.000 đồng Bà H, anh T1 và chị G phải trả lại cho ông C - bà T ½ chi phí xem xét thẩm định tại chỗ là 1.318.000 đồng (Một triệu, ba trăm, mười tám nghìn đồng). Ông C - bà T phải nộp toàn bộ lệ phí thu thập hồ sơ cấp giấy là 160.000 đồng (Một trăm, sáu mươi nghìn đồng) theo biên lai 0005918 ngày 18/5/2026 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai khu vực liên xã G, ông C và bà T đã nộp xong. Vì các lẽ trên, 10