Bản án 96Tranh chấp quyền sử dụng đất

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án và đã được thẩm tra tại phiên toà, căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên toà. Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về thủ tục tố tụng: Nguyên đơn ông Đỗ Thanh D kháng cáo trong hạn luật định và nộp tạm ứng án phí phúc thẩm.

Do đó, được xem xét, giải quyết theo trình tự phúc thẩm. Về sự vắng mặt, của người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan bà Ma Thị H1, bà Ma Thị N1 (Nậu) đã được triệu tập nhiều lần nhưng vẫn vắng mặt. Chị Đỗ Thị N, Đỗ Thị K đã uỷ quyền cho ông Đỗ Thanh D nhưng vắng mặt; UBND xã Y, Chủ tịch UBND xã Y, Hạt kiểm lâm số 8 có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Căn cứ Điều 296 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015, Hội đồng xét xử quyết định xét xử vắng mặt.

[2] Xét kháng cáo của nguyên đơn ông Đỗ Thanh D thấy rằng: [2.1] Về nguồn gốc diện tích đất tranh chấp: Thực hiện chủ trương giao đất, giao rừng của Nhà nước, năm 1995 ông Đỗ Thanh D có đơn xin nhận đất, nhận rừng để sản xuất lâm nghiệp. Theo Quyết định số 1016/QĐ-UB ngày 20/7/1995 của Ủy ban nhân dân huyện C, tỉnh Bắc Thái (Nay là tỉnh Thái Nguyên), ông Đỗ Thanh D được giao tổng diện tích 3,12ha, gồm lô 28 diện tích 1,76ha và lô 25 12 diện tích 1,36ha, đều thuộc khoảnh 8, tiểu khu E. Biên bản bàn giao rừng và đất lâm nghiệp thể hiện lô 28 được giao với hiện trạng khai thác chọn, lô 25 được giao để khoanh nuôi. Theo bản đồ đo đạc năm 2004, lô 28 được xác định là thửa đất số 267, tờ bản đồ số 01, diện tích 30.389,4m²; lô 25 được xác định là thửa đất số 933, tờ bản đồ số 01, diện tích 21.436m². Đối với thửa đất số 933, ông Đỗ Thanh D và bà Ma Thị H1 đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AP 519431 ngày 26/5/2009 và các đương sự đều xác định không có tranh chấp. Năm 2021 phát sinh tranh chấp, ông Đỗ Thanh D cho rằng toàn bộ diện tích thửa đất số 267 là diện tích đã được Nhà nước giao cho gia đình ông từ năm 1995; gia đình đã quản lý, trồng cây và đào hào để ngăn trâu bò. Ông D cho rằng, ông Nguyễn Tiến H và bà Ma Thị T đã lấn chiếm khoảng 8.000m² tại thửa 267 nên yêu cầu ông Nguyễn Tiến H và bà Ma Thị T trả lại diện tích đất đã lấn chiếm này. Phía bị đơn ông Nguyễn Tiến H và bà Ma Thị T trình bày diện tích đất hiện đang quản lý có nguồn gốc từ gia đình bà Ma Thị T, được giao quản lý, sử dụng từ năm 1989; gia đình đã quản lý liên tục, trồng cây quế, cây mỡ ổn định từ đó đến nay, chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ranh giới giữa phần đất của hai bên được xác định bằng tuyến hào do ông D đào, phần đất phía dưới hào cho đến giáp đường giao thông từ trước đến nay do gia đình ông, bà quản lý và sử dụng. [2.2] Theo lời khai tại cấp sơ thẩm, cả nguyên đơn và bị đơn đều khẳng định diện tích đất đang tranh chấp thuộc quyền quản lý của mình.

Tuy nhiên, lời khai của những người làm chứng chưa thống nhất. Một số người làm chứng do nguyên đơn cung cấp như ông Hạ Văn H4, ông Ma Văn T3, ông Đỗ Thanh H3 cho rằng diện tích đất tranh chấp thuộc quyền quản lý của gia đình ông Đỗ Thanh D. Trong khi đó, nhiều người làm chứng khác gồm bà Ma Thị H7, ông Ma Văn N2, ông Nông Văn H6, ông Nguyễn Văn Q, ông Ma Văn H5, ông Ma Văn C, ông Nguyễn Văn Đ1 và ông Tô Văn Đ đều xác nhận phần đất tranh chấp do gia đình ông H, bà T trực tiếp quản lý, trồng cây quế, cây mỡ trong thời gian dài. Ông Trương Quốc B, nguyên Chủ tịch UBND xã P (C), xác nhận nguồn gốc diện tích đất hiện đang tranh chấp là của gia đình ông Ma Văn Q1 (bố của ông Ma Văn N2), phù hợp với lời trình bày của phía bị đơn ông Nguyễn Tiến H và bà Ma Thị T về nguồn gốc sử dụng đất trước thời điểm Nhà nước thực hiện giao đất giao rừng. Năm 2002 và năm 2013 khi thực hiện dự án đường giao thông liên xã, Nhà nước đã thu hồi 64,2m² thuộc khu vực đất tranh chấp và thực hiện bồi thường cho gia đình ông Nguyễn Tiến H, bà Ma Thị T. Việc bồi thường này được UBND xã Y xác nhận tại biên bản xác minh trong quá trình giải quyết vụ án. Ngoài ra, từ năm 2004 đến năm 2009, anh Dương Thế P được ông H, bà T cho mượn đất để làm nhà ở. Gia đình ông D biết việc sử dụng đất này của anh P nhưng không có ý kiến phản đối đến chính quyền địa phương. Đây là tình tiết thể hiện việc phía bị đơn thực tế quản lý, sử dụng công khai diện tích đất tranh chấp trong thời gian dài. 13 [2.3] Tài liệu của UBND xã Y, ý kiến của cán bộ địa chính Hoàng Văn D2 tại Biên bản hòa giải tranh chấp đất đai ngày 06/6/2022, Báo cáo ngày 12/01/2024, Biên bản hòa giải ngày 25/01/2024 và Công văn số 42/CV-UBND ngày 20/3/2025 đều thống nhất xác định bản đồ giao đất, giao rừng năm 1995 thể hiện lô 28 không được giao đến sát đường giao thông mà còn cách đường khoảng từ 40 đến 50m, vị trí lô đất trên bản đồ còn bị lệch về phía lô 27 của ông Ma Văn T3. UBND xã Y cũng xác định theo hồ sơ giao đất năm 1995 ông D chỉ được giao 1,76ha tại lô 28, trong khi bản đồ đo vẽ năm 2004 xác định thửa đất số 267 có diện tích 30.389,4m². Phần diện tích tăng thêm so với hồ sơ giao đất là do sai số trong quá trình đo đạc.

Do đó, không phải là căn cứ xác định toàn bộ diện tích thửa đất số 267 đều đã được giao cho ông D. Tại Biên bản làm việc của Tòa án cấp sơ thẩm ngày 24/3/2026 (do Tòa án cấp phúc thẩm ủy thác) với bà Nguyễn Thị Ngọc H8 – Chuyên viên phòng kinh tế - phụ trách lĩnh vực quản lý đất đai xã Y, tỉnh Thái Nguyên, kết quả: “…..Không thu thập được bản đồ giao đất, giao rừng năm 1995 của xã P, huyện C, tỉnh Bắc Kạn (cũ) do tài liệu này không còn được lưu giữ hoặc không xác định được nơi lưu trữ…”. Với các tài liệu này cho thấy diện tích đang tranh chấp nằm tiếp giáp đường giao thông không thuộc phạm vi giao đất, giao rừng năm 1995. Việc đo đạc bản đồ năm 2004 không phản ánh đúng vị trí diện tích đất được giao theo Quyết định số 1016/QĐ-UB ngày 20/7/1995 về việc giao đất, giao rừng cho ông Đỗ Thanh D tại lô số 28, khoảnh 8, tiểu khu E, không phù hợp với hiện trạng sử dụng đất. Như vậy có đủ căn cứ để xác định diện tích đất tranh chấp tiếp giáp đường giao thông do ông H, bà T quản lý, sử dụng ổn định trong thời gian dài; không có căn cứ chứng minh diện tích này thuộc phần đất được Nhà nước giao cho ông Đỗ Thanh D theo Quyết định số 1016/QĐ-UB ngày 20/7/1995. [2.4] Tại phiên tòa phúc thẩm, những người làm chứng gồm ông Ma Văn T3, ông Đỗ Thanh H3, ông Nông Văn H6 và ông Ma Văn H5 đều xác nhận nguồn gốc diện tích đất tranh chấp là của gia đình bà T; cây cối hiện có trên đất do ông H, bà T trồng. Riêng ông Hạ Văn H4 chỉ xác nhận ông D được giao đất theo "sổ bìa xanh", nhưng không xác định được cây cối trên đất do ai trồng. Khi được xem sơ đồ thẩm định, tất cả người làm chứng đều xác nhận diện tích toàn bộ thửa đất số 267 là 30.389,4m², trong khi ông D chỉ yêu cầu giải quyết đối với diện tích 22.613,1m² và phần diện tích còn lại vẫn do gia đình ông trực tiếp quản lý sử dụng, là chưa chỉ dẫn hết diện tích thửa 267. [2.5] Đối với phần đất anh Dương Thế P sử dụng từ năm 2004 đến năm 2009: Anh P xác nhận chỉ mượn đất của ông H, bà T để dựng nhà ở tạm, không có tranh chấp quyền sử dụng đất và không có yêu cầu độc lập. Diện tích đất anh P đã từng dùng để làm nhà được thể hiện thành thửa số 41, tờ bản đồ số

17. Lời khai của anh P phù hợp với lời khai của bị đơn và các tài liệu khác trong hồ sơ, là căn cứ xác định quá trình quản lý, sử dụng thực tế của ông H, bà T. [2.6] Đối với diện tích có 02 ngôi mộ của gia đình bà Ma Thị N1 (Nậu): Tại cấp sơ thẩm các đương sự đều xác định không có tranh chấp.

Tuy nhiên, sơ đồ thẩm định của Tòa án cấp sơ thẩm chưa xác định chính xác diện tích do gia đình 14 bà Ma Thị N1 (N) quản lý. Tại phiên tòa phúc thẩm các đương sự khẳng định không tranh chấp đối với phần diện tích này và xin rút yêu cầu khởi kiện và rút yêu cầu phản tố đối với diện tích đất khu mộ của gia định bà Ma Thị N1 (Nậu). Theo kết quả thẩm định lại ngày 24/3/2026 (do Tòa án cấp phúc thẩm ủy thác), diện tích khu mộ của gia đình bà Ma Thị N1 (Nậu) là 100m², trong đó có 77,3m² thuộc thửa đất số 267 và 22,7m² thuộc thửa đất số 1580. [2.7]

Từ những phân tích nêu trên có đủ căn cứ xác định diện tích tranh chấp giữa các đương sự gồm 7.308,4m² thuộc thửa đất số 267, tờ bản đồ số 01 được đo vẽ năm 2004 và 254,2m² thuộc thửa đất số 41, tờ bản đồ số 17 được đo vẽ năm 2010, tổng diện tích tranh chấp là 7.562,6m². Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Đỗ Thanh D, chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn ông Nguyễn Tiến H và bà Ma Thị T về việc công nhận quyền sử dụng đối với diện tích đất thực tế đang quản lý, sử dụng và công nhận tài sản trên đất cho ông Nguyễn Tiến H và bà Ma Thị T là phù hợp và đúng pháp luật.

Tuy nhiên, cần sửa lại số diện tích mà bản án sơ thẩm đã tuyên theo đúng pháp luật. Đối với việc xác định các thửa đất theo bản đồ đã được đo vẽ: Biên bản làm việc ngày 07/4/2026 do Tòa án nhân dân khu vực 7 lập theo ủy thác của Tòa án nhân dân tỉnh Thái Nguyên xác định thửa đất số 267, tờ bản đồ số 01, ký hiệu mục đích sử dụng R.Tn.S, mang tên Đỗ Thanh D, diện tích 30.387,0m² được đo vẽ năm 2004 theo bản đồ đất lâm nghiệp xã Y (nay là xã Y). Thửa đất số 41, tờ bản đồ số 17, diện tích 309,1m² được đo đạc năm 2010 theo bản đồ đất nông nghiệp xã Y (nay là xã Y). Hai thửa đất này được lập trên hai hệ thống bản đồ khác nhau, vào các thời điểm khác nhau và không có sự chồng lấn về ranh giới. Việc bản án sơ thẩm không nêu rõ loại bản đồ và thời điểm đo vẽ từng thửa đất là thiếu sót cần được bổ sung trong bản án phúc thẩm. Đối với yêu cầu hủy một phần quyết định giao đất, giao rừng: Quá trình giải quyết vụ án không có căn cứ xác định diện tích đất đang tranh chấp đã được giao cho ông Đỗ Thanh D theo Quyết định số 1016/QĐ-UB ngày 20/7/1995. Cán bộ địa chính xã và UBND xã Y đều xác định bản đồ giao đất năm 1995 không giao đất đến sát đường giao thông, còn cách đường khoảng 40 đến 50m. Các đương sự cũng không có khiếu nại về trình tự, thủ tục ban hành Quyết định giao đất năm 1995. Do vậy, việc Tòa án cấp sơ thẩm tuyên hủy một phần Quyết định Giao đất giao rừng số 1016/QĐ-UB ngày 20/7/1995 là không có căn cứ pháp luật. Kháng cáo của nguyên đơn về việc không hủy một phần Quyết định giao đất giao rừng số 1016/QĐ-UB ngày 20/7/1995 của UBND huyện C đối với diện tích 7.639,9m2 đất nằm trong lô 28, khoảnh 8, tiểu khu E đã được nhà nước giao cho hộ ông Đỗ Thanh D là có căn cứ và được chấp nhận.

Do đó, cần sửa bản án sơ thẩm theo hướng không hủy một phần quyết định hành chính nêu trên. Giữ nguyên Quyết định giao đất giao rừng 1016/QĐ-UB ngày 20/7/1995 của UBND huyện C cho hộ ông Đỗ Thanh D là đúng pháp luật. Các quyết định khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo, không bị kháng nghị có hiệu lực pháp luật. 15 [2.8] Tại cấp phúc thẩm, người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn đề nghị giám định tuổi cây trên đất tranh chấp. Hội đồng xét xử xét thấy, với tài liệu, chứng cứ đã được thu thập đầy đủ có trong hồ sơ vụ án, lời khai thống nhất của nhiều người làm chứng, ý kiến của UBND xã và cán bộ địa chính cùng kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ, đã có đủ căn cứ xác định quá trình quản lý, sử dụng diện tích đất tranh chấp. Việc giám định tuổi cây không làm thay đổi bản chất vụ án mà chỉ kéo dài thời gian giải quyết vụ án.

Vì vậy, không có căn cứ chấp nhận yêu cầu giám định tuổi cây của đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn.

[3] Từ phân tích như trên thấy: Có căn cứ để chấp nhận một phần kháng cáo của nguyên đơn. Sửa bản án sơ thẩm số 05/2025/DS-ST ngày 29/9/2025 của Tòa án Khu vực 7-Thái Nguyên là có căn cứ, phù hợp và đúng pháp luật.

[4] Về chi phí tố tụng tại cấp phúc thẩm: Tại cấp phúc thẩm bị đơn ông Nguyễn Tiến H và bà Ma Thị T yêu cầu thẩm định lại. Do vậy, bị đơn phải chịu toàn bộ số tiền 1.000.000đ (đã chi).

[5] Về án phí phúc thẩm: Nguyên đơn ông Đỗ Thanh D kháng cáo bản án sơ thẩm nhưng được chấp nhận một phần kháng cáo.

Do đó, không phải chịu án phí phúc thẩm theo quy định của pháp luật.

[6] Quan điểm của Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên tại phiên toà là có căn cứ, cần được chấp nhận.