Bản án 18/2025/DS-PTTranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất

[1]. Về thủ tục tổ tụng: Đây là vụ án tranh chấp về chia di sản thừa kế thuộc thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân huyện Quỳnh Lưu theo quy định tại khoản 5 Điều 26; điểm a khoản 1 Điều 35; điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự. Sau khi xét xử sơ thầm, bị đơn ông Trần Bá P có đơn kháng cáo trong thời hạn luật định, hình thức và nội dung đơn kháng cáo hợp lệ, đã nộp tiên tạm ứng án phí phúc thẩm nên được xem xét theo trình tự phúc thâm. Tại phiên tòa, nguyên đơn bà Trần Thị N, người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn bà Hoàng Thị N1; những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là ông Trần Bá H, bà Trần Thị HI, ông Trần Bá H2 đều có đơn đề nghị xét xử vắng mặt; riêng những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là bà Trân Thị T, bà Trần Thị K, bà Trần Thị Đ đã được Tòa án triệu tập hợp lệ nhiều lần nhưng vẫn vắng mặt. Theo quy định tại Điều 296 Bộ luật Tổ tụng dân sự, Tòa án vẫn tiến hành xét xử vắng mặt những người này.

[2]. Xét nội dung kháng cáo của bị đơn ông Trần Bá P; Hội đồng xét xử thấy rằng: [2.1] Về nội dung kháng cáo nguồn gốc thửa đất số 137, tờ bản đồ số 16 là của cha ông P (ông Trần Bá T2): Tại phiên tòa phúc thẩm, bị đơn ông Trần Bá P thừa nhận ông Trần Bá T2 và bà Nguyễn Thị T3 là vợ chồng, có 5 người con chung là Trần Văn T4, Trần Bá H3, Trần Thị T, Trần Thị K, Trần Thị Đ. Năm 1980, ông T2 cưới bà Trần Thị N và có 4 con chung với bà N là Trần Bá P, Trần Bá H, Trần Thị HI, Trần Bá H2. Sau khi ông T2, bà N chung sống với nhau, bà T3 làm ăn riêng. Năm 1982, ông T2 và bà T3 thống nhất thừa đất ở, đất vườn của ông T2, bà T3 được chia thành 2 thừa: thưa số 188, tờ bản đồ số 5 (bản đồ 299), nay là thửa 137, tờ bản đồ 16 (bản đồ địa chính), diện tích 1.526m2 và thừa số 138, tờ bản đỗ số 16 (bản đồ địa chính), diện tích 516,3m?. Tại phiên tỏa phúc thẩm, ông P cũng thừa nhận việc phân chia thửa đất là có sự thống nhất của bà T3 và bà N; bà T3 thống nhất là giao cho ông T2 và bà N sử dụng. Như vậy, tại đơn kháng cáo, bị đơn ông Trần Bá P cho rằng bà Nguyễn Thị T3 đã giao thửa số 188, tờ bản đồ số 5 (bản đồ 299), nay là thừa 137, tờ bản đồ 16 (bản đồ địa chính) cho một mình ông Trần Bá T2 quán lý và sử dụng nhưng ông P không xuất trình được bất kỳ một tài liệu, chứng cứ nào đề chứng minh về vẫn để này. Mặt khác, căn cứ vào quy định tại Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 03/01/2001 thì cho dù ông T2, bà N không có đăng ký kết hôn nhưng do quan hệ hôn nhân giữa ông T6 và bà N được xác lập trước ngày 03/01/1987 nên là hỗn nhân thực tế, bà N đã sinh sống trên thừa đất số 188, tờ bàn đồ số 5 (bản đồ 299), nay là thửa 137, tờ bản đô 16 (bản đồ địa chính) từ năm 1980 cho đến nay. Tại Công văn số 107/BC-UBND ngày 02/8/2024 của UBND xã Q cũng có nội dung: Bà Trần Thị N được cấp giấy chứng nhận số I 770595, do UBND huyện Q cấp 7 ngày 05/10/1995 đối với thửa đất số 188, tờ bàn đồ số 5 (bản đồ 299), nay là thửa 137, tờ bản đô 16, diện tích 1542,8m2 (bản đồ địa chính). Quá trình giải quyết vụ án cũng xác định từ sau khi phân chia đất giữa bà T3 với ông T2, bà N thì các bên không có tranh chấp gì về quyền sử dụng đất, kể cả sau khi bà N được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào năm 1996 thì cũng không có tranh chấp, yêu câu gì về quyền sử dụng đất.

Do đó, bản án sơ thầm xác định thửa đất số 137, tờ bản đồ 16 (bản đồ địa chính), diện tích 1.526m? là tài sản chung vợ chồng của ông T2, bà N đề đưa vào phân chia là có cơ sở nên không có căn cứ để chấp nhận nội dung kháng cáo này của nguyên đơn. [2.2]. Về nội dung kháng cáo yêu câu giữ nguyên hiện trạng đổi với thừa đất số 137, tờ bản đồ 16, diện tích 1542,8m? (bản đồ địa chính), Hội đồng xét xử thấy rằng: quá trình giải quyết vụ án tại cấp sơ thẩm, tại Đơn khởi kiện đề ngày 06/10/2022, nguyên đơn bà Trần Thị N khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết chia tài sản chung và chia di sản thừa kế đổi với thừa đất số 137.

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có tại hồ sơ vụ án đã được phân tích ở trên cũng như bản đồ địa chính qua các thời kỳ, Giây chứng nhận quyền sử dụng đất đã được cấp thì có cơ sở xác định thửa đât số 137 là tài sản chung của ông T2 và bà N. Trong quá trình chung sống, bà N và ông T2 không có thỏa thuận về tài sản, bà N hiện nay vẫn là người đang quản lý, sử dụng tài sản, việc phân chia tài sản chung không thuộc trường hợp bị hạn chế, do đó Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu của bà N về chia tài sản chung là đúng quy định của pháp luật. Đồng thời, đối với yêu cầu chia di sản thừa kế, quá trình giải quyết vụ án xác định ông Trần Bá T2 chết ngày 10/10/1990, tính đến ngày 06/10/2022 bà Trần Thị N mới khởi kiện là đã hết thời hiệu theo quy định tại khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015. Tại cấp sơ thẩm, nguyên đơn và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là người thừa kể của ông T2 đều thống nhất nếu di sản của ông T2 đã hết thời hiệu khởi kiện thì để nghị chia tài sản của ông T2 cho hai người hiện đang trực tiếp quân lý, sử dụng là bà N và ông P.

Do đó, Tòa án cấp sơ thầm đã chia cho bà N và ông P mỗi người được hưởng ½ di sản mà ông T2 để lại là 388,85m là có căn cứ, phù hợp với quy định tại điểm a khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự nên không có căn cứ để chấp nhận nội dung kháng cáo này của bị đơn.

Từ những phân tích trên, cho thấy bị đơn kháng cáo nhưng không có cơ sở, không đưa ra các căn cứ để chứng minh cho nội dung kháng cáo của mình nên không có cơ sở để chấp nhận nội dung kháng cáo của bị đơn.

Tuy nhiên, quá trình giải quyết vụ án tại cấp sơ thẩm đã tiến hành xem xét thẩm định tại chỗ xác định thừa đất đang tranh chấp hiện nay có một phần diện tích 8 lẫn sang thửa đất của bà Nguyễn Thị T3 (đã chết năm 2015), bà T3 có 03 đồng thừa kê là bà Trân Thị T7, Trần Thị K, Trân Thị Đ nhưng cấp sơ thẩm chưa hỏi ý kiến của bà Trần Thị K, bà Trần Thị Đ (là những người thừa kế của bà Nguyễn Thị T3) về phần diện tích lần sang thừa đất đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên bà Nguyễn Thị T3 là thiểu sót. Tại Biên bản lây lời khai ngày 17/01/2025 do Toà án tiến hành trong giai đoạn xét xử phúc thẩm và tại Bản tự khai ngày 15/01/2025, bà Trần Thị Đ, Trần Thị K đều xác định: các bà là con đẻ của bà Nguyễn Thị T3 (đã chết). Trước khi bà T3 chết đã để lại di chúc, giao toàn bộ thửa đất số 138, tờ bản đồ số 16, được UBND huyện Q cấp năm 1996 mang tên Nguyễn Thị T3 cho bà Đ quản lý, sử dụng nhưng bà Đ chưa đăng ký quyền sử dụng đất đứng tên bà Đ. Thửa đất số 137, tờ bân đồ 16 tại thôn B, xã Q đang tranh chấp hiện nay có một phần diện tích lấn sang thửa đất của bà T3, phần diện tích đất lấn sang bà Đ, bà K không có ý kiến gì, đề nghị Tòa án công nhận hiện trạng hiện nay các bên đang sử dụng. Như vậy, các đồng thừa kế của bà T3 đều thống nhất đề nghị Tòa án công nhận theo hiện trạng sử dụng đất của cả hai thửa đất như hiện nay nên việc cấp sơ thâm chia thửa đất với diện tích theo hiện trạng sử dụng là vẫn đảm bão quyền và lợi ích của các đương sự. Đông thời, khi phân chia tài sản trên đất bản án sơ thầm chưa phân định về quyền sở hữu đối với cây cối trên đất.

Tuy nhiên, tại "Đơn đề nghị xét xử vắng mặt" của người đại diện theo uỷ quyền của nguyên đơn là bà Trân Thị N2 có đề nghị: cây cối, tài sản năm trên phần đất chia cho ai thì người đó được quyền sở hữu, không yêu cầu Tòà án phân chia thừa kế trị giá cây cối, tài sản gắn liền với đất. Tại phiên tòa phúc thầm, bị đơn ông Trần Bá P cũng thống nhất trên đất có một số tài sản, cây cổi khác có giá trị sử dụng còn lại nhỏ nên không yêu cầu giải quyết, những tài sản trên khi phân chia thuộc đất của người nào thì người đó được hưởng nên việc cấp sơ thẩm không phân định về quyền sở hữu đối với cây cổi trên đất là thiểu sót nhưng không ảnh hưởng đến quyền và nghĩa vụ của các đương sự, tại cấp phúc thầm đã khắc phục thiếu sót này nên cấp sơ thầm cần rút kinh nghiệm.

Tuy nhiên, khi phân chia quyền sử dụng đất tại phần quyết định của bản án sơ thẩm còn mô tà về quyền sử dụng đất được chia cho bà Trần Thị N thiểu các điểm so với sơ đồ kèm theo (tuyên thiểu phân phía Đông giáp mương dài 9,08 m và phía Nam giáp đất bà Trần Thị Đ dài 1,76m + 11,95m, giáp phần đất chia cho ông Trần Bá P dài 14,58m) nên cấp phúc thẩm sữa bản sơ thầm về cách tuyên.

[4]. Về án phí phúc thẩm: kháng cáo của bị đơn ông Trần Bá P không được chấp nhận nên bị đơn phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo quy định của pháp luật.

[5]. Các quyết định khác của Bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị Hội đồng xét xử không giải quyết, có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.