Bản án 85/2025/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

. Sau khi nghiên cứu các tài liệu có tại hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên toà và căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên toà. Hội đồng xét xử nhận định: 5

[1] Về thủ tục tố tụng: Ngày bị đơn ông Nguyễn Văn L kháng cáo đề nghị Tòa cấp phúc thẩm xem xét lại bản án sơ thẩm thẩm số 06 ngày 16/4/2025 của Tòa án nhân dân huyện Anh Sơn (nay là tòa án khu vực 9, tỉnh Nghệ an). Theo quy định tại các Điều 271, 272, 273, 276 của Bộ luật Tố tụng dân sự kháng cáo bị đơn ông Nguyễn Văn L là hợp lệ được chấp nhận để xem xét theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Xét nội dung kháng cáo HĐXX, thấy rằng: Nguyên đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về phía nguyên đơn yêu cầu bị đơn trả lại một phần đất phía Nam (nơi giáp ranh địa giới hành chính giữa 2 xã T và H) thửa đất 362, tờ bản đồ số 2, địa danh K, xã T, huyện A, tỉnh Nghệ An với diện tích bị lấn chiếm là 3,5 ha đất. Chứng cứ nguyên đơn xuất trình là Biên bản giao đất lâm nghiệp ngoài thực địa cho người được giao đất ông Nguyễn Văn T3 (Cha của nguyên đơn) thửa 362, tờ bản đồ số 2, tổng diện tích 71.960 m2 vào 12/11/2002 (BL 150); Biên bản xác định ranh giới mốc giới thửa đất năm 2002 (BL 151); sổ mục kê đất (153-155) thể hiện trang số 22 ông Nguyễn Văn T3 diện tích 71.960 m2; Danh sách đề nghị giao lại diện tích đất lâm nghiệp đã giao theo nghị định 02; Quá trình sử dụng thửa đất, theo nguyên đơn, từ năm 1989, ông Nguyễn Văn S và các anh, chị, em trong gia đình (các con của cụ T3) đã vào khu vực K, xã T để khai hoang. Năm 2002, khi Nhà nước có chủ trương giao đất cho dân nên cụ ông Nguyễn Văn T3 và cụ bà Nguyễn Thị T4 làm đơn xin cấp đất và được cơ quan có thẩm quyền giao đất. Sau khi được giao đất, các thành viên trong gia đình cụ T3 cho vợ chồng ông S đứng ra canh tác, ông S tiến hành trồng tràm ở phần đất phía Bắc của thửa 362, riêng phần đất phía Nam (nơi giáp ranh địa giới hành chính giữa 2 xã T và H) ông S chưa kịp trồng thì bị ông L lấn chiếm vào năm 2016. Phía bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ về phía bị đơn không đồng ý yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, không xuất trình được các tài liệu về việc giao đất và cho rằng năm 2003, có 01 cán bộ huyện và 01 tổ công tác của Ủy ban xã H2 (cũ) và Ủy ban xã T lên đo đất và giao đất cho ông L và bà H1 (giao miệng, không có văn bản). Còn phần đất đang tranh chấp thì bị đơn sử dụng từ năm 1996, ông L và một số hộ dân đã khai hoang khu vực đỉnh đồi (vùng đất không tranh chấp) để trồng ngô, lạc; do đất bạc màu năng suất thấp nên có mùa thì trồng đám đất này, đến mùa sau thì chuyển đám đất khác. Một thời gian sau thì các hộ dân khác cũng bỏ hoang nên vợ chồng ông L, bà H1 tự quản lý và sử dụng. Trong khoảng thời gian từ năm 2002, 2003, thấy phần đất triền đồi (vùng đất đang tranh chấp) không có người trông coi, sử dụng, trên đất chỉ có cây bụi tự nhiên nên vợ chồng ông L, bà H1 tự khoanh nuôi và bảo vệ. Đến năm 2016, ông L và bà H1 chặt bỏ 6 cây bụi tự nhiên trên một phần thửa 362, đến năm 2017 tiến hành trồng tràm trên đất tranh chấp. Theo Báo cáo số 140/BC-UBND ngày 24/12/2024 của UBND xã T, huyện A, tỉnh Nghệ An (cũ) về kết quả xác định nguồn gốc thửa đất số 362 (phần đất có tranh chấp) nói trên, kết luận: (Trích) “Thửa đất 362, tờ bản đồ số 2 có nguồn gốc: (T5) “Từ năm 1998 - 1999 trở về trước có một số hộ dân hai xã (H và Tường S1) làm rẫy trồng lương thực, nhưng làm nhiều năm đất bạc màu, không hiệu quả nên bỏ hoang, đất trở thành rừng tái sinh. Năm 2001, Nhà nước có chủ trương giao rừng cho nhân dân, khoanh nuôi rừng sản xuất. Tại vùng đất nêu trên có hộ ông Nguyễn Văn T3 (bố đẻ ông S1) có đơn xin nhận đất rừng và được UBND xã T phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền giao đất tại thực địa và lập hồ sơ giao đất. Sau khi được giao đất thì ông S1 (con ông T3) khoanh nuôi, bảo vệ và chăn thả trâu bò, trồng ngô dưới chân đồi. Năm 2016, có một số hộ dân xã H vào sẻ phát để trồng keo và xảy ra tranh chấp, cụ thể có hộ ông N1 và hộ ông L. Ủy ban xã đã vào hiện trường kiểm tra, giải quyết, hộ ông N1 đã thấy sai và không còn tranh chấp, còn hộ ông L thì vẫn liên tục tranh chấp, ủy ban xã đã nhiều lần làm việc giải quyết, hòa giải nhưng không thành”. Qua công tác xem xét tại chỗ và định giá tài sản xác định được như sau: Thửa đất 362, tờ bản đồ số 2, địa danh K, xã T có diện tích đo thực tế là 56.465 m2.

Tuy nhiên, tại sổ mục kê đất và các tài liệu về giao đất thể hiện diện tích là 71.960 m2. Như vậy, diện tích thực tế chênh lệch (nhỏ hơn) diện tích ghi tại sổ sách là 15.465 m2. Thửa đất 362 có vị trí như sau: - Phần đất phía Bắc thửa 362 (gia đình ông S1 đang sử dụng, không có tranh chấp) có vị trí: Bắc giáp thửa 332, Đông giáp đất của các hộ dân xã H đang sử dụng đất; Nam giáp phần đất còn lại của thửa 362 (phần đang tranh chấp, gọi là là phần đất phía Nam), ranh giới giữa phần đất phía Bắc và phần đất phía Nam là con đường; Phía Tây giáp thửa 332, ranh giới giữa phần đất phía Bắc và thửa 332 là con đường. Diện tích 23.011 m2, hiện nay do gia đình ông S1 đang quản lý và sử dụng. - Phần đất phía Nam thửa 362 (phần đất đang tranh chấp với ông Nguyễn Văn L) có vị trí: + Phía Đông giáp đất của các hộ dân xã H đang sử dụng, giáp địa giới hành chính giữa 2 xã H và T, dài 252m + Phía Tây giáp thửa 361, dài 145,7 m + Phía Nam giáp thửa 372, dài 251,15m 7 + Phía Bắc giáp phần đất còn lại của thửa 362 (phần không tranh chấp, gọi là phần đất phía Bắc), ranh giới giữa phần đất phía Nam và phần đất phía Bắc là con đường), có độ dài 103,35 m Diện tích phần đất phía Nam (đất đang tranh chấp) là: 23.638 m2 – trị giá 125.928.000 đồng. Theo lời khai của ông L bà H1 thì đây là phần đất được ông L, bà H1 tự khoanh nuôi, bảo vệ trong khoảng thời gian từ năm 2002 – 2003, khi thấy đất không có người trông coi. Năm 2016, ông L và bà H1 chặt bỏ toàn bộ cây tự nhiên và tiến hành trồng keo trên toàn bộ đất tranh chấp. Hiện nay, trên một phần diện tích (11.733 m2) đất tranh chấp đang có cây keo tràm 03 năm tuổi, trị giá 46.932.000 đồng, do gia đình ông L đã trồng. - Tiếp giáp về phía Nam phần đất tranh chấp là thửa đất 372 (phần đất bằng ở đỉnh đồi) là đất thuộc UBND xã H quản lý. Trên đất đang có cây keo 03 năm tuổi do gia đình ông Lý T6 (phần đất này không tranh chấp với gia đình ông S1). Theo lời khai của ông L, bà H1 thì đây là phần đất mà gia đình đã khai hoang từ năm 1996 là vùng đất bằng phẳng ở đỉnh đồi. Hội đồng xét xử xét thấy:

Căn cứ vào các chứng cứ nguyên đơn xuất trình thì có đủ cơ sở để kết luận Thửa đất số lâm nghiệp số 362, tờ bản đồ số 2, địa danh K, xã T, huyện A, tỉnh Nghệ An được cơ quan có thẩm quyền giao cho hộ cụ Nguyễn Văn T3 vào năm 2002, khi thực hiện chủ trương của Nhà nước giao rừng cho nhân dân. Việc giao đất được thực hiện trên thực địa và lập hồ sơ giao đất (Sau khi được giao đất, gia đình cụ T3 cho ông Nguyễn Văn S (con đẻ cụ T3) đứng ra canh tác, ông S tiến hành trồng keo tràm ở vùng đất phía Bắc thửa 362. Riêng phần đất phía Nam thửa 362, ông S mới chỉ sử dụng trồng màu phía chân đồi, vùng triền đồi là các loại cây bụi tự nhiên ông S chỉ bảo vệ và khai thác củi. Năm 2016, gia đình ông L tiến hành chặt bỏ toàn bộ cây tự nhiên, tiến hành trồng keo trên vùng đất triền đồi thuộc phần đất phía Nam thửa 362 thì gặp phải sự phản đối của gia đình ông S nên hai bên xảy ra tranh chấp cho đến nay. Gia đình ông L cho rằng đã được đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giao đất vào năm 2003 nhưng không cung cấp được chứng cứ chứng minh. Việc gia đình ông L tự ý chặt bỏ các loại cây tự nhiên để lấn chiếm phần đất phía Nam thửa 362 (phần đất triền đồi) vào năm 2016 là trái pháp luật.

Do đó, cần buộc ông L và bà H1 phải trả lại 23.638 m2 đất đã lấn chiếm cho những người thừa kế của cụ Nguyễn Văn T3. Phần đất ông Nguyễn Văn L và bà Nguyễn Thị H1 phải trả cho những người thừa kế của cụ Nguyễn Văn T3 và cụ Nguyễn Thị T4 có vị trí như sau: + Phía Đông giáp đất của các hộ dân xã H đang sử dụng, giáp địa giới hành chính giữa 2 xã H và T, dài 252 m 8 + Phía Tây giáp thửa 361, dài 145,7 m + Phía Nam giáp thửa 372, dài 251,15m + Phía Bắc giáp phần đất còn lại của thửa 362 (phần không tranh chấp, gọi là phần đất phía Bắc), ranh giới giữa phần đất phía Nam và phần đất phía Bắc là con đường), có độ dài 103,35 m Diện tích: 23.638 m2, trị giá 125.928.000 đồng. Trên đất tranh chấp hiện có 11.733 m2 cây tràm 03 năm tuổi, trị giá 46.932.000 đồng do gia đình ông L đã trồng. Về nguyên tắc, gia đình ông L phải di dời cây để trả lại mặt bằng phần đất đã lấn chiếm trái phép.

Tuy nhiên, để tránh thiệt hại cho đương sự cần giao toàn bộ cây trên đất cho phía nguyên đơn sở hữu và phía nguyên đơn có nghĩa vụ thanh toán trị giá cây trên đất cho phía bị đơn. Tại phiên tòa phúc thẩm, ông S nhất trí trả tăng thêm tiền cây lên tròn 60.000.000 đồng trả cho bị đơn. Xét yêu cầu trên là tự nguyện, phù hợp, cần chấp nhận. [2.2] Xét yêu cầu độc lập của người có quyền, nghĩa vụ liên quan là bà Nguyễn Thị H1 về việc đòi nguyên đơn bồi thường trị giá cây mà phía bà H1 đã trồng do nguyên đơn đã khai thác, thấy rằng: theo Điều 91 Bộ luật tố tụng dân sự thì “Đương sự có yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp cho mình phải thu thập cung cấp, giao nộp cho Tòa án tài liệu, chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu đó là có căn cứ và hợp pháp”. Như vậy, căn cứ quy định nêu trên nghĩa vụ chứng minh thuộc về bị đơn nhưng trong quá trình giải quyết vụ án bị đơn chưa xuất trình được các tài liệu thể hiện thiệt hại thực tế, nên cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu này của bị đơn là có căn cứ. Từ các phân tích trên, không có căn cứ chấp nhận kháng cáo của bị đơn, tuy nhiên cần sửa bản án sơ thẩm chấp nhận sự tự nguyện của nguyên đơn tăng phần tiền trích giá trị cây keo tràm cho bị đơn từ 46.932.000 đồng lên 60.000.000 đồng. [2.3] Về án phí: Bị đơn kháng cáo không được chấp nhận nên bị đơn phải chịu án phí dân sự phúc thẩm