Bản án 86/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa. Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về thủ tục tố tụng: Bị đơn kháng cáo bản án sơ thấm số 101/2025/DSST ngày 28 tháng 11 năm 2025 của Tòa án nhân dân Khu vực 1 - Nghệ An. Theo quy định tại các Điều 271, 272, 273, 276 của Bộ luật tố tụng dân sự, kháng cáo của đương sự là hợp lệ, được chấp nhận để xem xét theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Xét nội dung kháng cáo của bị đơn bà Lê Thị H: Ông Nguyễn Viết K hiện đang quản lý, sử dụng thửa đất số 667, tờ bản đồ số 13, diện tích 80,1m' tại khối M, phường V, tỉnh Nghệ An và đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số DP 667203 ngày 01/7/2024. Bà Lê Thị H hiện đang quản lý, sử dụng thửa đất số 139, tờ bản đồ số 13, diện tích 511m2 tại khối M, phường V, tỉnh Nghệ An và đã được cấp Giấy chứng nhận quyên sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất số AA 02582408 ngày 19/6/2025. Các Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nêu trên được cấp phù hợp với hồ sơ địa chính hiện có. Sau khi được cấp Giấy chứng 3 nhận quyền sử dụng đất, các đương sự không có khiếu nại, tranh chấp gì về trình tự, thủ tục cấp giấy cũng như diện tích đất được cấp. Về nguồn gốc đất, tài liệu có trong hồ sơ thể hiện toàn bộ diện tích đất ban đầu thuộc quyền sử dụng của bà Lê Thị H. Ngày 08/10/2003, bà H chuyên nhượng cho bà Nguyễn Thị H2 diện tích 510,08m'. Sau khi nhận chuyến nhượng, bà H2 đã thực hiện việc tách thửa và chuyến nhượng lại cho nhiều người khác nhau, trong đó ông Nguyễn Viết K nhận chuyển nhượng diện tích 80,1m?. Phần diện tích đất còn lại của bà H được Nhà nước cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với diện tích 511m?. Trong suốt quá trình tách thửa, đăng ký biến động và cấp lại Giấy chứng nhận từ năm 2003 đến nay, bà H không có khiếu nại về diện tích đất được cấp. Theo trình bày của bà H, sau khi nhận chuyển nhượng đất, bà H2 có xây dựng tường rào giáp ranh giữa hai thửa đất.

Tuy nhiên, việc xây dựng này do các bên tự thực hiện mà không có sự xác định, cắm mốc ranh giới của cơ quan có thấm quyền. Bản thân bà H khi xây dựng dãy nhà trọ tiếp giáp với thửa đất liền kế vào năm 2003 cũng không mời chủ sử dụng đất liền kề hoặc cơ quan địa chính xác định ranh giới sử dụng đất trước khi xây dựng. Kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ và sơ đồ đo đạc hiện trạng thể hiện ranh giới thực tế sử dụng giữa thửa đất của ông K và thửa đất của bà H không phù hợp với ranh giới theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp. Theo đó, bà H đang quản lý, sử dụng phần diện tích 16,1m? thuộc thửa đất của ông K. Phần diện tích 16,1m' nêu trên thuộc quyền sử dụng hợp pháp của ông K theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã được cấp, không thuộc diện tích đất được Nhà nước công nhận cho bà H sử dụng và không nằm trong phần diện tích đất mà bà H được cấp trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liên với đất.

Do đó, có căn cứ xác định bà H đã sử dụng lấn sang đất của ông K. Ông K yêu cầu bà H tháo dỡ các công trình xây dựng trên phần diện tích đất lấn chiếm để trả lại đất là có căn cứ. Mặt khác, việc tháo dỡ phần công trình này không làm ảnh hưởng đến kết cấu, công năng sử dụng của ngôi nhà chính của bà H.

Vì vậy, cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông K, buộc bà H tháo dỡ công trình xây dựng trên phần diện tích đất lấn chiếm và trả lại cho ông K diện tích 16,1m? đất được xác định theo các điểm 5, 6, 7, 8, 5 (có sơ đồ kèm theo) là có căn cứ, đúng quy định pháp luật. Đối với ý kiến của bà H cho rằng sau khi chuyển nhượng đất cho bà Nguyễn Thị H2 thì bà bị thiếu 16,1m? đất, Hội đồng xét xử thấy rằng: Qua kiểm tra hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lưu tại Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai thành phố V cho thấy sau khi chuyển nhượng 510,08m' cho bà H2 thì diện tích đất trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bà H là 511m?, giảm 15,92m' so với diện tích ban đầu. Tại Công văn số 3857 ngày 03/10/2025, Chi nhánh Văn 4 phòng đăng ký đất đai thành phố V đã trả lời rõ: "Sau khi kiểm tra lại bản đồ địa chính cùng hình thể và kích thước thể hiện tại biên bản kiểm tra hiện trạng thì diện tích phần chuyển nhượng là 526.0 m' có sự chênh lệch so với diện tích trên Giấy chứng nhận đã được cấp. Phần diện tích này là do sai sót khi tính toán diện tích tại thời điểm cấp Giấy chứng nhận; phần diện tích còn lại của bà H là 511.0 m2 - đúng với diện tích thế hiện tại Giấy chứng nhận (Bản đồ chỉnh lý thế hiện phần diện tích của bà H 526.9 m' là do nhầm lẫn)".

Do đó, không có căn cứ để xác định bà H bị thiếu diện tích đất do việc chuyển nhượng cho bà H2 trước đây. Về kháng cáo cho rằng cấp sơ thẩm không đưa bà Nguyễn Thị H2 tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Hội đồng xét xử xét thấy bà H2 là người nhận chuyển nhượng đất từ bà H vào năm 2003, sau đó bà H2 đã chuyển nhượng lại cho nhiều người khác. Quan hệ tranh chấp trong vụ án này là tranh chấp ranh giới, quyền sử dụng đối với phần diện tích 16,1m' giữa ông K và bà H; việc giải quyết vụ án không làm phát sinh, thay đối, chấm dứt quyền, nghĩa vụ của bà H2.

Do đó, cấp sơ thấm không đưa bà H2 tham gia tô tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không làm ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án và không phải là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.

Từ những phân tích trên, Hội đồng xét xử thấy rằng cấp sơ thẩm đã chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là có căn cứ. Do đó Hội đồng xét xử phúc thẩm không chấp nhận kháng cáo của bị đơn, giữ nguyên bản án sơ thẩm.

[3] Về án phí: Bà Lê Thị H là người cao tuổi và có đơn đề nghị miễn án phí. Căn cứ quy định tại Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, bà H thuộc trường hợp được miễn án phí.

Do đó, cần miễn án phí dân sự phúc thấm cho bà Lê Thị H theo quy định của pháp luật.