Bản án 97/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

: Việc toàn bộ thửa 216 đứng tên hộ ông T chỉ phản ánh kết quả kê khai, đăng ký tại thời điểm cấp giấy, không loại trừ khả năng trong khối đất đó có phần diện tích thuộc quyền sử dụng thực tế của người khác hoặc có nguồn gốc từ di sản chưa phân chia.

[7] Đối với loại đất của diện tích đang tranh chấp, Hội đồng xét xử thấy rằng theo hồ sơ địa chính năm 1995, kết quả xem xét thẩm định tại chỗ, lời khai của các đương sự và tài liệu thu thập tại địa phương thì toàn bộ khu vực đất các bên đang tranh chấp hiện nay đều là đất vườn; thực tế trên đất không có công trình, cây cối gì có giá trị, các bên cũng không xuất trình được tài liệu hợp pháp nào chứng minh phần diện tích này là đất ở hoặc đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép chuyển mục đích sử dụng đất.

Vì vậy, có đủ căn cứ xác định toàn bộ diện tích 329,1m² trong đó có phần đất đứng tên ông T5 và diện tích 80m² các bên đã hoán đổi đều là đất vườn theo hồ sơ quản lý địa chính và theo hiện trạng sử dụng thực tế.

[8] Xét yêu cầu đòi lại đất của ông T, Hội đồng xét xử thấy rằng: Mặc dù phần đất tranh chấp 409,1m2 thuộc thửa đất đứng tên hộ ông T, nhưng quá trình giải quyết vụ án đã làm rõ: Sau khi bố mẹ chết trước năm 1995, các phần đất của gia đình không được phân định rành mạch bằng thủ tục pháp lý riêng mà chủ yếu được các thành viên sử dụng theo thực tế. Đến năm 1999 gia đình và dòng tộc đã họp, thống nhất để ông K được quản lý, sử dụng phần đất hiện nay ông K 10 đang sử dụng, trên cơ sở đó ông K đã xây tường bao và quản lý công khai, liên tục, ổn định từ đó đến nay. Việc thống nhất này đã lập thành biên bản được xác nhận của chính quyền là Ủy ban nhân dân xã H, huyện G, tỉnh Nam Định cũ. Quá trình sử dụng kéo dài khoảng 25 năm, ranh giới giữa hai hộ đã được xác lập rõ ràng trên thực địa, không có tranh chấp kéo dài. Tại phiên tòa, ông T không chứng minh được mốc giới cụ thể của phần đất mà ông cho rằng ông K lấn chiếm, cũng không chứng minh được hành vi lấn chiếm trái pháp luật của ông K sau khi ranh giới sử dụng đất đã được gia đình thống nhất và hiện trạng đã ổn định lâu dài. Theo quy định tại Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự, đương sự có yêu cầu thì phải có nghĩa vụ chứng minh. Việc ông T chỉ căn cứ vào số liệu diện tích ghi trong Giấy chứng nhận mà không chứng minh được hành vi lấn chiếm trái pháp luật trong bối cảnh ranh giới sử dụng đất thực tế đã tồn tại ổn định trên 27 năm là không đủ căn cứ để chấp nhận. Trong diện tích đất 409,1m2 đang có tranh chấp thì có 210m2 đất của ông T5 + 80m2 diện tích đất ông K đã đổi cho ông T = 290m2, phần đất còn lại 409,1m2 - 290m2 = 119,1m2 được coi như là ông T đã tự nguyện đồng ý tặng cho ông K có điều kiện là ông K phải có trách nhiệm thay cho các anh chị em trong gia đình thường xuyên chăm sóc nuôi dưỡng ông Doãn Văn T3 từ ngày 01 tháng 02 năm Kỷ Mão đến khi ông T3 chết, làm tang lễ, cúng giỗ sau này nhưng chưa làm thủ tục đăng ký tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về quản lý đất đai. Tại phiên tòa phúc thẩm hôm nay ông T lại trình bày cho ông Kim M1 diện tích đất nêu trên nhưng ông T cũng không có bất cứ tài liệu, chứng cứ gì để chứng minh cho lời khai của mình là có căn cứ và hợp pháp.

Vì vậy, Hội đồng xét xử không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông T về việc buộc ông K trả lại diện tích đất đang tranh chấp.

[9] Về thỏa thuận hoán đổi 80m² giữa ông T và ông K: Tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ thể hiện đối với thửa đất 80m² đứng tên ông K tại thửa 214, năm 2019 ông K và ông T đã tự nguyện lập Biên bản thỏa thuận mốc giới để hoán đổi vị trí sử dụng với 80m² đất vườn liền kề thuộc thửa 216; biên bản có xác nhận của UBND xã và đã được các bên thực hiện ổn định trên thực tế. Tại kết quả xem xét thẩm định tại chỗ cũng thể hiện rõ hiện nay ông K đang sử dụng 80m² đất của thửa 216 được đổi cho ông T năm 2019, còn ông T đang sử dụng ổn định toàn bộ 80m² của thửa 214 đúng như nội dung biên bản chuyển đổi. Xét thấy thỏa thuận hoán đổi này được xác lập trên cơ sở tự nguyện, không vi phạm điều cấm của pháp luật, phù hợp với hiện trạng sử dụng đất thực tế nên cần được công nhận. Do khu vực đất này theo hồ sơ địa chính và theo hiện trạng đều là đất vườn nên phần diện tích 80m² ông Roãn Đình K nhận hoán đổi tại thửa đất 216 được xác định là đất vườn; trường hợp các đương sự có nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất thì thực hiện theo quy định của pháp luật đất đai.

[10] Xét yêu cầu độc lập của bà Trần Thị R và các con là chị Trần Thị C và chị Doãn Thị N về việc nhận thừa kế 210m² đất của ông Doãn Văn T3 thấy rằng: Diện tích 210m² mang tên “Thính” theo bản đồ địa chính năm 1986, các đương sự đều thừa nhận đây là phần đất do ông Doãn Văn T3 được bố mẹ giao cho sử dụng riêng.

Tuy nhiên, căn cứ kết quả xem xét thẩm định tại chỗ, tài liệu địa chính và lời khai của các đương sự, diện tích 210m² mang tên ông T3 theo bản đồ năm 1986 không còn tồn tại ranh giới riêng biệt trên thực địa; vị trí cụ 11 thể của phần đất này không thể xác định chính xác trong tổng thể thửa đất hiện nay. Mặt khác, phần diện tích này đã gắn liền với hiện trạng sử dụng chung, trong đó có phần đã được sử dụng làm lối đi chung và nằm trong khuôn viên đã được các bên xây tường bao, ổn định từ nhiều năm. Nay các đương sự cũng không xác định được vị trí đất, ông K thừa nhận đang quản lý sử dụng toàn bộ diện tích đất này.

Vì vậy, Toà án chỉ có thể xem xét chia di sản theo giá trị để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các đồng thừa kế của ông T3. Do ông T3 chết không để lại di chúc nên di sản thừa kế theo quy định của pháp luật.

[11] Về quan hệ hôn nhân giữa bà Trần Thị R và ông Doãn Văn T3, Hội đồng xét xử thấy rằng: Bà R và ông T3 có thời gian chung sống với nhau từ khoảng năm 1972 và có 02 con chung nên có hôn nhân thực tế. Mặc dù bà R và ông T3 có thời gian chung sống với nhau như vợ chồng và có con chung, tuy nhiên từ khoảng năm 1982 hai người không còn trực tiếp chung sống, nhưng không có tài liệu nào thể hiện đã chấm dứt quan hệ hôn nhân theo thủ tục pháp luật.

Do đó, bà R vẫn được xác định thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Đến nay trong hồ sơ vụ án không có tài liệu chứng cứ nào để xác định diện tích đất 210m2 là tài sản chung của vợ chồng bà R và ông T3.

[12] Về hàng thừa kế, Hội đồng xét xử xác định bà Trần Thị R có hôn nhân thực tế với ông T3, chị Trần Thị C và chị Doãn Thị N là con đẻ của ông T3 đã được mọi người có mặt tại phiên tòa phúc thẩm hôm nay đều xác nhận. Những người này thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự và được hưởng di sản thừa kế của ông T3.

[13] Xét quá trình quản lý, sử dụng đất, ông Roãn Đình K là người trực tiếp chăm sóc ông T3 trong thời gian cuối đời, lo hậu sự và quản lý, bảo quản phần đất trong thời gian dài, ổn định, không có tranh chấp.

Do đó, cần trích một phần giá trị tương ứng 1/4 di sản của ông T3 để ghi nhận công sức quản lý, bảo quản di sản của ông K trước khi chia thừa kế là phù hợp.

[14] Hội đồng xét xử thấy không có căn cứ và điều kiện để chia di sản bằng hiện vật, để cho các đồng thừa kế nhận một nửa số diện tích đất bằng 105m2 như quan điểm của bà Trần Thị R, chị Trần Thị C và chị Doãn Thị N. Mẹ con bà R hiện đã có nơi cư trú ổn định, từ năm 1982 cho đến nay không quản lý sử dụng đất nên cần áp dụng quy định tại Điều 660 Bộ luật Dân sự, thực hiện chia di sản theo giá trị để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của bà Trần Thị R, chị Trần Thị C và chị Doãn Thị N và giữ ổn định tình trạng sử dụng đất hiện có cho ông K là phù hợp pháp luật.

[15] Theo kết quả định giá, giá đất vườn là 2.400.000 đồng/m², tổng giá trị 210m² là 504.000.000 đồng. Hội đồng xét xử thấy cần trích 1/4 giá trị tương ứng 126.000.000 đồng cho ông K; phần còn lại 378.000.000 đồng là di sản thuộc quyền thừa kế của bà Trần Thị R, chị Trần Thị C và chị Doãn Thị N mỗi người được hưởng 126.000.000 đồng, thống nhất để cho bà Trần Thị R hưởng toàn bộ di sản. Xét việc nhường này là hoàn toàn tự nguyện, không trái pháp luật nên cần được ghi nhận. Do ông K được quyền sử dụng toàn bộ diện tích đất.

Vì vậy, cần buộc ông K phải có trách nhiệm thanh toán cho bà Trần Thị R số tiền 378.000.000 đồng. 12

[16] Về xác định quyền sử dụng đất của các bên: Từ các phân tích nêu trên, Hội đồng xét xử có căn cứ xác định diện tích 80m² giữa thửa đất số 214 và thửa đất số 216, các bên đã tự nguyện chuyển đổi vị trí sử dụng đất và đã thực hiện ổn định trên thực tế nên cần được công nhận theo hiện trạng sử dụng. Đối với phần diện tích còn lại 119,1m2 thuộc thửa đất số 216 hiện do ông K quản lý, sử dụng, Hội đồng xét xử xét thấy đây là phần đất đã được gia đình thống nhất giao cho ông K quản lý từ năm 1999, ông K sử dụng công khai, liên tục, ổn định, phù hợp với hiện trạng thực tế và không có căn cứ xác định việc lấn chiếm trái pháp luật, bản thân ông T đã tự nguyện đồng ý tặng cho ông K có điều kiện.

Vì vậy, có căn cứ xác định ông Doãn Đình T và bà Bùi Thị M được quyền sử dụng toàn bộ diện tích 80m² thuộc thửa đất số 214; ông Roãn Đình K và bà Nguyễn Thị K2 được quyền sử dụng diện tích 409,1m² đất vườn thuộc thửa đất số 216 theo hiện trạng quản lý, sử dụng thực tế hiện nay. Đối với phần diện tích đất còn lại thuộc thửa 216, không có tranh chấp nên Toà án không xem xét, giải quyết.

[17] Về chi phí thẩm định và định giá tài sản: Các đương sự đã nộp đầy đủ, không yêu cầu Tòa án xem xét giải quyết nên Hội đồng xét xử không đặt ra xem xét.

[18] Án phí dân sự sơ thẩm: Yêu cầu khởi kiện của ông Doãn Đình T không được chấp nhận nên ông T phải chịu án phí dân sự sơ thẩm. Đối với yêu cầu chia thừa kế, các đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm tương ứng phần giá trị tài sản được hưởng theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, ông Doãn Đình T, ông Roãn Đình K và bà Trần Thị R đều là người cao tuổi, có đơn xin miễn án phí nên được miễn án phí dân sự sơ thẩm theo điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14.

[19] Qua những phân tích nêu trên đã cho thấy những kết luận trong bản án sơ thẩm là hoàn toàn phù hợp với những quy định của pháp luật. Tòa án cấp sơ thẩm đã áp dụng đúng các quy định của pháp luật để giải quyết vụ án. Tại phiên tòa phúc thẩm ông Doãn Đình T và người đại diện theo ủy quyền của ông T cũng không đưa ra được các chứng cứ và lý lẽ để chứng minh cho yêu cầu kháng cáo của ông T. Lý do kháng cáo của ông T là không có căn cứ.

Vì vậy, yêu cầu kháng cáo của ông T không được chấp nhận cần giữ nguyên quyết định của bản án sơ thẩm.

[20] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do kháng cáo của ông Doãn Đình T không được chấp nhận, đáng lẽ ông T phải nộp án phí dân sự phúc thẩm nhưng trong vụ án này ông T là người cao tuổi đã có đơn xin miễn án phí, theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30- 12-2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội thì ông T được miễn toàn bộ án phí dân sự phúc thẩm.

[21] Những quyết định khác của bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị Hội đồng xét xử không giải quyết, có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.