Bản án 465/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được xem xét tại phiên tòa và kết quả anh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về thủ tục tố tụng: Đơn kháng cáo của bị đơn ông Lê Văn N1 và Quyết định kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát khu 1- Đồng Nai làm trong hạn luật định; ông N1 được miễn nộp tiền tạm ứng án phí nên được xem xét theo thủ tục phúc thẩm. Tại phiên tòa nguyên đơn, đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn, những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án không có kháng cáo và có đơn xin vắng mặt. Căn cứ Điều 227, 228 của Bộ tụng dân sự, Tòa án vẫn tiến hành xét xử vắng mặt các đương sự theo quy định của pháp luật.

[2] Xét nội dung kháng cáo và nội dung kháng nghị: Tại phiên tòađại diện theo ủy quyền của ông N1 giữ nguyên nội dung kháng cáo, đại diện Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Đồng Nai thay đổi kháng nghị theo hướng sửa án về cách tuyên, kháng nghị từ hủy án thành sửa án. [2.1] Đối với nội dung kháng cáo của ông Lê Văn N1 T nhất: Về nguồn gốc của các thửa đất tranh chấp và việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Nguyễn Văn N2 và bà Nguyễn Thị N3: Trên cơ sở hồ sơ do Văn phòng đăng ký đất đai Thành phố Đ - Chi nhánh B 14 cung cấp, thì thửa đất gồm thửa 28 - 34 - 35 tờ bản đồ số 17 xã H là đất nông nghiệp trồng lúa, các thửa đất trên có nguồn gốc là đất của gia tộc hộ ông Nguyễn Văn N2 đưa vào tập đoàn sản xuất từ năm 1979, đến năm 1993 tác xã nông nghiệp giao trả lại cho chủ đất. Năm 1989 Hợp tác xã có giao khoán cho hộ ông Lê Văn N1 03 phần ruộng (1 phần có nguồn gốc của hộ Nguyễn Văn N2, 1 phần có nguồn gốc của Trương Văn T4, 1 phần có nguồn gốc của Nguyễn Thị T1, các phần ruộng này Hợp tác xã giao khoán cho nông dân và trả hoa lợi cho chủ đất) quá trình sử dụng đến thời điểm năm 1993 phần đất có nguồn gốc của Nguyễn Văn N2 do Hợp tác xã không có điều kiện trả hoa lợi nên Hợp tác xã trả lại đất cho chủ đất là Nguyễn N2 và hoán đổi phần ruộng khác cho hộ ông Lê Văn N1 tại cánh đồng B. Hộ ông Nguyễn Văn N2 thực hiện nghĩa vụ thuế từ năm 1993 với diện tích đất là 13.762,8m2. Đối với việc ông Lê Văn N1 cho rằng diện tích đất đang tranh chấp là hộ của ông được Hợp tác xã Hiệp giao chocanh tác nhưng Ủy ban nhân dânthành phố B cấp cho ông Nguyễn Văn N2 và bà N3: Trên cơ sở các liệu đã thu thập được như báo cáo nguồn gốc quá trình sử dụng các thửa đất tranh chấp giữa hai hộ ông Lê Văn N1 và ông Nguyễn Văn N2, các báo cáo giải quyết khiếu nại của Ủy ban nhân dân xã H cũng xác định việc hộ Lê Văn N1 hiện nay sử dụng phần đất của ông Nguyễn Văn N2 là do tự chiếm dụng sử dụng (thực tế Hợp tác xã đã hoán đổi từ 1993). Năm 2000, ông Nguyễn Văn N2 kê khai đăng ký cấp giấy chứng nhận với 13.762,8m2 đất tại tờ bản đồ số 16, 17 xã H (trong đó có các thửa đất số 28, 34, 35 tờ bản đồ số 17 xã H mà cơ quan Tòa án yêu cầu Phòng T cung cấp thông tin) với nguồn gốc đất do được thừa kế của em là bà Nguyễn Thị T1 và ông Nguyễn Văn C. Theo bản di chúc được ông Nguyễn Văn C và bà Nguyễn Thị T1 xác lập ngày 04/4/1994 (đã được Ủy ban nhân dân xã H, Ủy ban nhân dân thành phố B xác nhận) thì diện tích đất mà ông C, bà T1 để thừa kế cho ông Nguyễn Văn N2 được Hợp tác xã Nông nghiệp xã H quản lý. Tại Biên bản số 1066/BBXD-UBND ngày 18/4/2003 của xã H đã xét duyệt đối với hồ sơthể hiện nguồn gốc diện tích đất như sau "Đất do ông Nguyễn Văn C và bà Nguyễn Thị T1 mua của ông Đinh Văn M năm 1964 (có trích lục địa bộ); đến năm 1994, ông bà làm di chúc để lại đất cho ông Nguyễn Văn N2”; hiện trạng sử dụng đất ổn định, không tranh chấp và đủ điều kiện cấp giấy, tại Đơn xin xác nhận hạn điền của ông Nguyễn Văn N2 ngày 31/7/2003, Ủy ban nhân 15 dân xã H cũng đã xác nhận ngoài 13.762.8m2 đất mà ông N2 xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì ông không còn sử dụng diện tích đất nông nghiệp nào khác tại xã. Trên cơ sở hồ sơ của ông Nguyễn Văn N2 đã được Ủy ban nhân dân xã X, quá trình thẩm định, căn cứ Luật Đất đai năm 1993; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai ngày 02/12/1998, ngày 29/6/2001; Nghị định 04/2000/NĐ-CP ngày 11/02/2000 và Nghị định số 66/2001/NĐ-CP ngày 28/9/2001 của Chính phủ; Thông tư số 1990/2001/TT.TCĐC của T6. Phòng T đã trình Ủy ban nhân dân thành phố B xem xét, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Nguyễn Văn N2. Như vậy, việc ông Nguyễn Văn N2 được UBND thành phố B cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số Đ184774 ngày 07/4/2004 đối với các thửa đất nêu trên (trong đó có 02 thửa đất số 37, 41)là đúng trình tự, thủ tục luật định. Thứ hai: Đối với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa bà Quách Trần Anh N5 với ông Nguyễn Văn N2 và bà Nguyễn Thị N3 và việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AQ 045508 ngày 29/9/2009 và số AQ 045506 ngày 29/9/2009 cho bà Quách Trần Ánh N đối với thửa đất số 37, diện tích 1.111,7m2 và thửa đất số 41, diện tích 1.078,8m2 tờ bản đồ số 17, phường H. Quá trình sử dụng, ông N2 và bà N3 chuyển nhượng một trong số các thửa đất tờ bản đồ số 16, 17 nêu trên (trong đó có thửa đất số 37, 41 tờ bản đồ số 17 phường H) cho bà Quách Trần Ánh N theo Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, được Ủy ban nhân dân xã H chứng thực ngày 23/5/2009. - Về hình thức của hợp đồng chuyển nhượng: Căn cứ theo khoản 2 Điều 689 Bộ luật 2005; Điều 127, Điều 106, 136 Luật Đất đai năm 2003; Điều 146 Nghị định 181/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về hướng dẫn thi hành Luật đai gọi tắt là Nghị định 181thì Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 23/5/2009 từ ông Nguyễn Văn N2 và bà Nguyễn Thị N3 cho bà Quách Trần Ánh N đối với 02 thửa đất số 37, 41 tờ bản đồ số 17 có hình thức và nội dung là phù hợp với điểm a khoản 1 Điều 106 và điểm b khoản 1 Điều 127 Luật Đất đai năm 2003. Loại đất mà bà N nhận chuyển nhượng 02 thửa đất nêu trên là đất Lúa (ký hiệu LUK), không phải là đất Lúa nước (ký hiệu LUC) nên không bị hạn chế việc nhận chuyển nhượng theo khoản 1 Điều 106 Luật Đất đai năm 2003 và khoản 3 Điều 103 Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai, Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 16 25/5/2007 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đaiHợp đồng chuyển nhượng này về hình thức và nội dung đều tuân thủ đúng quy định, không bị vô hiệu mà đã phát sinh hiệu lực theo quy định tại Điều 692 Bộ năm 2005. Việc bị đơn nghi ngờ về độ tuổi của ông Nguyễn Văn N2, bà N3 khi chuyển nhượng nhưng không có chứng cứ chứng minh ông N2, N3 mất năng lực nhận thức hoặc bị lừa dối, cưỡng ép nên không có cơ sở để xem xét. Thứ ba: Về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà Quách Trần Ánh N: Tại Trích lục địa bộ năm 1964 số địa bộ C1, số bản đồ 307 chứng minh nguồn gốc đất thuộc sở hữu của ông C, bà T1. Năm 1994 ông C, bà T1 lập di chúc cho ông Nguyễn Văn N2 (là anh ruột) được Ủy ban nhân dân thành phố B công chứng xác nhận: ông C bà T1 là đồng sở hữu “căn nhà số H ấp N theo giấy chủ quyền Sở dựng Đồng Nai cấp ngày 20/5/87 và 02 sở ruộng tại ấp N, xã H "theo 02 Bản trích lục địa bộ". Hồ sơ kê khai cấp giấy năm 2000, Biên bản đo đạc xác định ranh mốc, hình thể thửa đất Văn phòng đăng ký đất đai- nhánh B1 thực hiện (Bút lục 126) xác định vị trí đất ngoài thực địa, mỗi thửa có mô tả giáp ranh, có tứ cận rõ ràng.

Do đó, các tài liệu này được sử dụng để đánh giá nguồn gốc đất. Trên cơ sở hợp đồng chuyển nhượng, bà N đã làm thủ tục sang tên đối với các thửa đất nhận chuyển nhượng. Ngày 29/9/2009 thì Ủy ban nhân dân thành phố B đã cấp nhận Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AQ 045508 cho thửa đất số 37, tờ bản đồ số 17 và Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AQ 045506 cho thửa đất số 41, tờ bản đồ số 17 cho bà N, là phù hợp với Điều 50 Luật Đất đai năm 2003 và Điều 38, 148 Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai nên các Giấy chứng nhận này cũng hợp pháp và đúng theo định của pháp luật

Do đó, Ủy ban nhân dân thành phố B ký cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AQ 045508 ngày 29/9/2009 và số AQ 045506 ngày 29/9/2009 cho bà Quách Trần Ánh N sử dụng tại thửa đất số 37, diện tích 1.111,7m2 và thửa đất số 41, diện tích 1.078,8m2 tờ bản đồ số 17, phường H với mục đích đất trồng lúa là đảm bảo đúng theo quy định pháp luật. Từ những căn cứ nêu trên, xét thấy bị đơn kháng cáo cho rằng cấp sơ thẩm vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng là không có cơ sở chấp nhận. Do vậy, Hội đồng xét xử không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của ông Lê Văn N1 17 [2.2] Đối với nội dung kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 1- Thành phố Đ: Thứ nhất: Tại Quyết định kháng nghị số 88/QĐKNPT-VKS-DS ngày 23/2/2026 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1- Đồng Nai kháng nghị một phần bản án về thủ tục tố tụng của vụ án như: Không xác định chính xác quan hệ pháp luật tranh chấp, đưa thiếu người tham gia tố tụng nên đề nghị hủy án Hội đồng xét xử nhận thấy: - Về quan hệ pháp luật tranh chấp: Nguyên đơn yêu cầu trả lại đất; bị đơn cho rằng mình có quyền sử dụng đất và yêu cầu hủy giấy Chứng nhận quyền sử dụng đất (chứ bị đơn không cho rằng đang mượn đất, thuê đất, ở nhờ…).

Do đó, các đương sự có tranh chấp về việc ai là người có quyền sử dụng hợp pháp thửa đất 37, 41 tờ bản đồ 17, phường T nên quan hệ pháp luật được xác định là “Tranh chấp quyền sử dụng đất”. Tòa án xác định quan hệ pháp luật trong vụ án là “Tranh chấp quyền sử dụng đất, Yêu cầu tuyên bố hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất vô hiệu, Yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và Yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất” là đầy đủ. - Về yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn “Buộc bị đơn trả lại diện tích đất…” về bản chất đã bao hàm việc yêu cầu Chấm dứt hành vi chiếm hữu, sử dụng, buộc di dời tài sản, giao trả hiện trạng đất…

Do đó, Tòa thụ lý yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn “Buộc bị đơn trả lại diện tích đất...” là đầy đủ. xác định tư cách pháp lý của những người tham gia tố tụng: - Về những người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của ông Nguyễn Văn N2 và bà Nguyễn Thị N3: Tòa đã tiến hành xác minh Công an phường và Ủy ban nhân dân phường, đến thời điểm hiện tại thì Tòa án chỉ xác định được rõ ràng danh tính, địa chỉ những người đã được đưa vào tham gia tố tụng. Những người còn lại thì không rõ danh tính, địa chỉ do phía gia đình ông Nguyễn Văn N2 không hợp tác và địa phương cũng không nắm được. Do đó không có căn cứ, cơ sở để xác định cụ thể số lượng, danh tính và địa chỉ để đưa họ vào tham gia tố tụng. Tuy nhiên họ vẫn có quyền khởi kiện bằng một vụ án khác để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình (nếu có). - Về các thành viên trong hộ gia đình của ông Lê Văn N1: Theo Sổ hộ khẩu Chủ hộ ông Lê Văn N1 đăng ký thường trú tại A N, xã H từ năm 1976 đến nay (có thẻ hội viên Hội D1), các thành viên là vợ bà Dương Thị H2 (không có thẻ 18 hội viên Hội dân) và con là ông Lê Văn L2 sinh năm 1977 đăng ký thường trú cùng hộ khẩu từ ngày 21/8/2009, các giấy tờ Hợp tác xã giao khoán năm 1986 chỉ thể hiện ông Lê Văn N1 ký tên. Thời điểm 1986 chưa phát sinh quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai. Yêu cầu phản tố công nhận quyền sử dụng đất đã được rút. Trước khi xét xử phúc thẩm phía bị đơn đề đưa bà Lê Thị H3, ông Lê Văn L2, ông Lê Văn T5 tham gia tố tụng với tư là người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan trong vụ án. Như đã nhận định trên, việc đưa thành viên trong hộ gia đình ông Lê Văn N1 vào tham gia tố tụng là không cần thiết. - Về thu thập chứng cứ: Đến ngày xét xử Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập được từ Ủy ban nhân dân phường H về thông tin khai tử của ông C bà T1 là thiếu sót.

Tuy nhiên, tại Bút lục 488, 489 Tòa bổ sung thông tin khai tử của ông Nguyễn Văn C (mất 1995) và bà Nguyễn Thị T1 (mất 22/9/1994) phù hợp với lời trình bày của ông trong quá trình giải quyết vụ án tại biên bản lấy lời khai ngày 05/8/2008 ông Nguyễn Văn H1 (con ông Nguyễn Văn N2) trình bày ông Cẩn T3 đã chết năm 1994, 1995. - Về giải thích cho bị đơn về hậu quả pháp lý của việc tuyên bố hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất vô hiệu: Tại phiên tòa Hội đồng xét xử cấp sơ thẩm đã hỏi và bị đơn không yêu cầu giải quyết hậu quả của việc tuyên vô hiệu Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất thì Tòa ghi nhận và không cần giải thích thêm về hậu quả của hợp đồng vô hiệu nữa. Thứ hai: Hồ sơ vụ án thể hiện trên diện tích đất tranh chấp có tài sản là cây trồng do ông Lê Văn N1 quản lý, sử dụng. Tòa án cấp sơ thẩm đã tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá đối với các cây trồng trên đất (43.500.000 đồng). Như vậy, tài sản trên đất được xác định là một trong những nội dung cần xem xét, giải quyết khi giải quyết yêu cầu tranh chấp quyền sử dụng đất. Phần quyết định của bản án sơ thẩm chỉ tuyên buộc ông Lê Văn N1 hoàn trả các thửa đất tranh chấp cho bà Quách Trần Ánh N mà không giải quyết đối với số cây trồng trên đất là chưa đầy đủ. Tại phiên tòa sơ thẩm, bà Quách Trần Ánh N tự nguyện thanh toán toàn bộ giá trị cây trồng trên đất cho bị đơn số tiền 100.000.000 đồng là phù hợp theo quy định của pháp luật. Do trong quá trình thu thập chứng cứ chuẩn bị xét xử phúc thẩm Tòa án đã thu thập bổ sung đầy đủ những chứng cứ và khắc phục thiếu sót của cấp sơ thẩm, đồng thời những thiếu sót trên không làm ảnh hưởng đến bản chất của vụ án. Tuy nhiên Hội đồng xét xử sửa bản án về cách tuyên. 19

[3] Tại phiên tòa, đại diện Viện kiểm sát nhân dân thành phố Đồng Nai thay đổi nội dung kháng nghị đề nghị Hội đồng xét xử sửa án sơ thẩm về cách tuyên đối với bản án sơ thẩm.

Do đó, Hội đồng xét xử xét thấy quan điểm và việc thay đổi nội dung kháng nghị phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên chấp nhận.

[4] Các quyết định khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo, không bị kháng nghị có hiệu lực thi hành.

[5] Về án phí phúc thẩm: Do kháng cáo của bị đơn không được chấp nhận, do đó bị đơn phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.

Tuy nhiên, bị đơn thuộc trường hợp được miễn nộp án phí dân sự phúc thẩm.