Bản án 166/2026/DS-STTranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Về quan hệ tranh chấp: Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu bị đơn giao trả phần đất diện tích 13.733,5m² thuộc thửa đất số 407, tờ bản đồ số 6, tọa lạc tại ấp 18, xã Biển Bạch, tỉnh Cà Mau và yêu cầu trả giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CM 524601 do Sở Tài nguyên và môi trường tỉnh Cà Mau cấp ngày 03/7/2019. Bị đơn kH2ng đồng ý và có yêu cầu phản tố đề nghị hủy hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất giữa ông Hà Văn H2 với ông Lý Minh H.

Do đó, quan hệ pháp luật được xác định là “Tranh chấp quyền sử dụng đất và tranh chấp hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất”, phần đất tọa lạc xã Biển Bạch, tỉnh Cà Mau nên thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 2 - Cà Mau theo quy định theo quy định tại các khoản 5, 9 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Về thủ tục tố tụng: Những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan là bà Hà Thị H; bà Hà Thị N; ông Hà Hảo H1; bà Hà Thị Bạch C1; ông Hà Văn H; ông Hà Văn C; ông Hà Văn T; bà Hà Thị Bé T có đơn xin xét xử vắng mặt cho nên Hội đồng xét xử tiến hành xét xử vắng mặt những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan nêu trên theo quy định tại khoản 1 Điều 227 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[3] Xét nguồn gốc và quá trình quản lý sử dụng phần đất tranh chấp: Các đương sự đều thống nhất phần đất tranh chấp có nguồn gốc do ông bà nội của ông Hà H H1 khai phá, để lại cho ông Hà Văn H2 quản lý sử dụng. Ngày 10/02/1995, ông Hà Văn H2 được Ủy ban nhân dân huyện Thới Bình cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số D0699364 với tổng diện tích 73.240m², trong đó có một phần diện tích 13.733,5m² hiện nay đang tranh chấp. Quá trình giải quyết vụ án, phía bị đơn ông Hà Hoàng H1 cùng những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan gồm bà Hà Thị Bạch L, bà Hà Thị Bé T, bà Hà Thị Bạch C1, bà Hà Tuyết N, ông Hà Văn C đều thống nhất trình bày: Vào khoảng tháng 9/2015 ông Hà Văn H2 có họp gia đình và công bố việc cho tặng toàn bộ diện tích 73.240m² cho ông Hà H H1 quản lý, sử dụng vì ông H1 là con trai út, có trách nhiệm thờ cúng cha mẹ, ông bà.

Tuy nhiên, do diện tích đất lớn nên ông H2 lo ngại việc Nhà nước cải tạo, thu hồi đất nên chia thành nhiều giấy chứng nhận và nhờ các con, cháu 6 đứng tên giùm cho ông H1, gồm Hà Thị Bé T, Hà Thị Bạch C1, trong đó có ông Lý Minh H. Ông H đứng tên phần đất diện tích 13.733,5m². Việc chia thành nhiều giấy chứng nhận đứng tên giùm là để đối phó quy định pháp luật về hạn mức. Lời trình bày này phù hợp với thực tế quản lý sử dụng đất từ trước đến nay thể hiện qua việc: Sau khi nguyên đơn ông Lý Minh H được cấp giấy chứng nhận năm 2015, ông H1 trực tiếp quản lý, sử dụng phần đất tranh chấp. Toàn bộ phần đất vẫn do ông Hà Hoàng H1 trực tiếp quản lý, canh tác liên tục, công khai, ổn định từ trước đến nay. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BY 589006 cấp ngày 26/11/2015 đứng tên ông Lý Minh H và được cấp đổi lại là giấy số CM 524601 do Sở Tài nguyên và môi trường tỉnh Cà Mau cấp ngày 03/7/2019 do ông H1 giữ quản lý từ năm 2015 đến nay. Giữa các phần đất được tách giấy chứng nhận cho H, C1, T, H1 kH2ng có việc phân ranh, cắm mốc, đào mương chia tách riêng biệt mà vẫn là một khu đất liền thửa do ông H1 sử dụng thống nhất. Ông H cũng thừa nhận thời điểm được cho đất thì ông H2 vẫn tiếp tục quản lý, trồng cây và chưa giao đất thực tế cho ông. Đồng thời, lời xác nhận của em ruột ông Lý Minh H là ông Lý Minh D tại phiên tòa và xác nhận (bl 103) cho rằng thời điểm năm 2015 bà C1, bà T có nói với D ông H2 nhờ D đứng tên một phần diện tích đất giùm cậu H1 nhưng ông D sợ có tranh chấp nên D từ chối, thời điểm đó Lý Minh H đến nhà D có nghe sự việc biết D từ chối đứng tên giùm nên H nói để H đứng tên giùm cho ông H1. Lời xác nhận này của anh D phù hợp với lời khai của bà C1 và bà Bé T. Bà Hà Thị Bạch C1 và bà Hà Thị Bé T sau khi đứng tên giùm cho ông H1 02 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì hiện nay cũng đã tự nguyện làm thủ tục sang tên lại cho ông H1. Như vậy, mặc dù trên phương diện hình thức có lập hợp đồng tặng cho và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Lý Minh H, nhưng thực tế quản lý, sử dụng đất kH2ng phát sinh việc chuyển giao quyền sử dụng đất trên thực tế cho ông H.

[4] Xét tính chất pháp lý của giao dịch tặng cho quyền sử dụng đất giữa ông Hà Văn H2 và ông Lý Minh H: Theo quy định tại Điều 457 Bộ luật Dân sự năm 2015, tặng cho tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên tặng cho giao tài sản và chuyển quyền sở hữu cho bên được tặng cho mà không yêu cần đền bù. Đối với quyền sử dụng đất, việc tặng cho không chỉ thể hiện qua hình thức hợp đồng và đăng ký sang tên mà còn phải xem xét ý chí thực sự của các bên khi xác lập giao dịch. Hội đồng xét xử nhận thấy: Các lời khai của phía bị đơn và những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan phù hợp, thống nhất với nhau về mục đích nhờ đứng tên giùm. Việc ông H1 trực tiếp thực hiện thủ tục cấp giấy, nộp thuế...quản lý giấy chứng nhận và trực tiếp sử dụng đất là tình tiết khách quan phù hợp với bản chất giao dịch nhờ đứng tên. Sau khi được cấp giấy chứng nhận, ông H không có hành vi quản lý, sử dụng, đầu tư, canh tác hay thực hiện quyền của người sử dụng đất đối với phần đất tranh chấp. Việc ông H cho rằng ông H2 hứa “dọn cây xong sẽ giao đất” chỉ là lời trình bày một phía, không có tài liệu, chứng cứ chứng minh. Toàn bộ hiện trạng sử dụng đất cho thấy phần đất vẫn thuộc sự quản lý thống nhất của ông H1 trong khối tài sản 73.240m² mà gia đình xác định giao cho ông H1. Như vậy, từ lời xác nhận của bà L, bà C1, bà T, bà N, ông C, ông D, bà L cho thấy “không có việc tặng cho thật” nào diễn ra giữa ông H2 và ông H, thay vào đó việc đứng tên hộ là sự thỏa thuận dưới danh nghĩa hợp đồng tặng cho. Từ đó có đủ căn cứ xác định hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất giữa ông Hà Văn H2 và ông 7 Lý Minh H chỉ là giao dịch giả tạo nhằm mục đích để ông H đứng tên giùm cho ông Hà H H1. Theo Điều 124 Bộ luật Dân sự năm 2015, khi các bên xác lập giao dịch dân sự giả tạo nhằm che giấu một giao dịch khác thì giao dịch giả tạo vô hiệu.

Do đó, hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất giữa ông Hà Văn H2 và ông Lý Minh H xác lập ngày 08/10/2015 đối với phần đất diện tích 13.733,5m2 tọa lạc ấp 18, xã Biển Bạch giao dịch giả tạo nên vô hiệu. Theo Điều 131 BLDS các bên không phát sinh quyền nào từ hợp đồng này. Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông H dựa trên hợp đồng vô hiệu nên kH2ng phát sinh quyền sử dụng đất hợp pháp cho ông H.

[5] Từ những căn cứ phân tích nêu trên xét đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn buộc bị đơn trả phần đất diện tích theo đo đạc thực tế là 13.733,5m² thuộc thửa đất số 407, tờ bản đồ số 6, tọa lạc tại ấp 18, xã Biển Bạch, tỉnh Cà Mau giới hạn bởi các mốc đo M1M2M3M4 theo bản vẽ trích đo hiện trạng ngày 10/6/2025 của Chi nhánh Công ty TNHH TVXD - Đo đạc bản đồ Tấn C tại Cà Mau và yêu cầu bị đơn trả giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CM 524601 do Sở Tài nguyên và môi trường tỉnh Cà Mau cấp ngày 03/7/2019 thấy rằng: Do hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất nói trên vô hiệu, ông Lý Minh H không có quyền sử dụng hợp pháp đối với phần đất tranh chấp nên yêu cầu của nguyên đơn nói trên là không có căn cứ chấp nhận.

[6] Đối với yêu cầu phản tố của bị đơn: Về việc hủy hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất giữa ông Hà Văn H2 với ông Lý Minh H phần đất diện tích đất là 13.735,4m2, thửa đất 407 tờ bản đồ số 6, toạ lạc ấp 18, xã Biển Bạch, tỉnh Cà Mau.

Từ những phân tích mục

[3],[4] nhận định hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất giữa ông Hà Văn H2 và ông Lý Minh H là giao dịch giả tạo nên vô hiệu.

Vì vậy, yêu cầu phản tố của bị đơn có cơ sở chấp nhận.

[7] Về hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu: Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên kH2i phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận theo quy định tại Điều 131 Bộ luật Dân sự năm 2015. Do phần đất thực tế vẫn do ông Hà H H1 quản lý, sử dụng ổn định nên cần giao tiếp tục cho hàng thừa kế thứ nhất của ông H2 quản lý sử dụng. Hiện những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan là những người con của ông H2 không ai có yêu cầu độc lập hoặc đặt ra yêu cầu xử lý hậu quả do hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất nêu trên bị vô hiệu nên Hội đồng xét xử không đặt ra xem xét.

[8] Đối với chi phí đo đạc 6.808.000 đồng, chi phí định giá 55.000.000 đồng ông H đã tạm ứng chi trả tổng số tiền 61.808.000 đồng. Do yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông H không được chấp nhận bên ông H phải chịu chi phí đo đạc và định giá nói trên.

[9] Án phí dân sự sơ thẩm: Do yêu cầu của nguyên đơn không được chấp nhận nên nguyên đơn ông H phải chịu án phí dân sự không có giá ngạch theo quy định. Yêu cầu phản tố của bị đơn được chấp nhận nên nguyên đơn còn pH1 chịu án phí kH2ng có giá ngạch. Bị đơn ông H1 không phải chịu án phí, đã xem xét miễn dự nộp tạm ứng án phí nên không đặt ra việc hoàn lại tạm ứng án phí.