Bản án 171/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên toà và căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên toà, Hội đồng xét xử nhận định: 4

[1] Về tố tụng: Kháng cáo của nguyên đơn cụ Hạ Xuân V1 và cụ Nguyễn Thị S được làm trong hạn luật định, được xem xét giải quyết theo thủ tục phúc thẩm. Về người tham gia tố tụng: Quá trình giải quyết cấp sơ thẩm không xác định chị Nguyễn Thị H1, sinh năm 1999 (là vợ anh T1) là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, là thiếu sót vì chị H1 và anh T1 có xây công trình trên phần đất nguyên đơn khởi kiện. Tuy nhiên tại cấp phúc thẩm chị H1 đồng ý tham gia tố tụng và ủy quyền cho anh T1 thay chị định đoạt mọi vấn đề tại cấp phúc thẩm nên cấp phúc thẩm đưa chị H1 tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Cấp sơ thẩm nghiêm túc rút kinh nghiệm khi xác định tư cách người tham gia tố tụng. [2.] Xét kháng cáo của nguyên đơn không đồng ý bản án sơ thẩm, đề nghị cấp phúc thẩm hủy án sơ thẩm vì cấp sơ thẩm có nhiều vi phạm như: đưa thiếu người tham gia tố tụng; chưa xác minh làm rõ nguồn gốc đất tranh chấp; vi phạm trong đánh giá chứng cứ; theo biên bản hòa giải tại xã ông T đồng ý cắt đất làm lối đi cho nhà cụ S, tòa án chưa xác minh làm rõ ông T thực hiện như thế nào. Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: Về người tham gia tố tụng, cấp sơ thẩm không đưa chị Nguyễn Thị H1, sinh năm 1999 (là vợ anh T1) là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, là thiếu sót, tuy nhiên thiếu sót này được khắc phục tại cấp phúc thẩm. Về nguồn gốc đất tranh chấp: Nguyên đơn cho rằng diện tích đất tranh chấp có nguồn gốc do bố mẹ cho và đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên cụ Hạ Xuân V1. Tại phiên tòa phúc thẩm cụ S trình bày đất được HTX giao cho nguyên đơn từ trước năm 1980. Lời khai của nguyên đơn không thống nhất nhau.

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án và kết quả xác minh tại địa phương thể hiện: Tại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do Ủy ban nhân dân huyện V, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) cấp ngày 14/5/2002 mang tên Hộ ông H2 (H3) Xuân V1 tại thửa đất 122, tờ bản đồ số 11, diện tích 367m2 (200m2 đất làm nhà ở và 167m2 đất vườn). Ngoài ra không có phần diện tích đất nào có diện tích 80m2 như lời trình bày của cụ V1, cụ S. Quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh việc đã quản lý, sử dụng ổn định, liên tục đối với diện tích đất đang tranh chấp; không thực hiện kê khai đăng ký quyền sử dụng đất, không thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật đất đai. Trong khi đó, các tài liệu thu thập được thể hiện diện tích đất tranh chấp nằm trong tổng thể diện tích đất do ông Hạ Văn T và bà Nguyễn Thị S1 quản lý, 5 sử dụng ổn định từ nhiều năm và phù hợp với hồ sơ địa chính tại địa phương. Cụ thể: Tại Bản đồ đo đạc VN 2000 phần diện tích đất hiện các đương sự đang tranh chấp đã được thể hiện trong tổng diện tích đất hiện ông T đang quản lý, sử dụng (thửa số 498, diện tích 480m2, ông T và bà S1 đã sử dụng đất ổn định). Hồ sơ quản lý đất đai hiện đang lưu giữ tại Ủy ban nhân dân xã T, tỉnh Phú Thọ thể hiện phần diện tích đất hiện các đương sự đang tranh chấp có diện tích 37m2, ghi chủ sử dụng đất Nguyễn Văn X. Ủy ban nhân dân xã T, tỉnh Phú Thọ không xác định được chủ sử dụng đất Nguyễn Văn X nêu trên là ai, địa chỉ cụ thể như thế nào. Tại phiên tòa sơ thẩm cụ S khẳng định mình không biết hay có mối quan hệ gì với người có tên Nguyễn Văn X, tại phiên tòa phúc thẩm cụ S cho rằng Nguyễn Văn S2 là con nuôi của bố mẹ cụ và ông S2 đã hy sinh không có vợ con nên gia đình cụ đang thờ cúng. Tuy nhiên cụ S không có tài liệu gì chứng minh cho lời trình bày trên và không có tài liệu gì chứng minh ông Nguyễn Văn X và Nguyễn Văn S2 là một người. Tòa án cấp sơ thẩm đã tiến hành niêm yết công khai thông báo xác định người liên quan đến diện tích đất 37m2, đã hết thời hạn niêm yết không có bất cứ tổ chức hay cá nhân nào cho rằng mình liên quan hay có quyền lợi đối với diện tích đất 37m2 nêu trên. Ngoài ra đối với diện tích đất 37m2 thì tại Sổ đăng ký ruộng đất còn ghi cụ V1 không có thửa đất nào có diện tích 37m2, “Không có miếng số 120 = 37m2”. Khi Tòa án cấp sơ thẩm tiến hành việc xem xét, thẩm định tại chỗ, cụ S tự xác định phần diện tích đất 80m2 là 37m2 tại “miếng số 120 = 37m2” và 01 phần đất hiện ông T, bà S1 đang quản lý, sử dụng. Tuy nhiên theo Bản đồ đo đạc V2 (theo Bản đồ đo đạc VN 2000 diện tích đất ông T, bà S1 đang quản lý, sử dụng chỉ là 01 thửa). Như vậy, diện tích đất cụ S xác định chỉ khoảng 37m², không trùng khớp với diện tích 80m² theo yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn; đồng thời, không có căn cứ xác định rõ ranh giới, vị trí cụ thể của phần diện tích 80m² mà nguyên đơn yêu cầu. Quá trình giải quyết tại cấp phúc thẩm, người bảo vệ quyền lợi cho nguyên đơn nộp thêm một số tài liệu: Bản phô tô Sổ khu hành chính số 1, Đơn xin xác nhận cụ V1 và cụ S, một số biên bản xác minh của công ty TNHH L nhưng những tài liệu này không có căn cứ chứng minh cho yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Tòa án cấp phúc thẩm thu thập thêm tài liệu tại địa phương xác định: Hồ sơ quản lý đất đai của Ủy ban nhân dân xã T, thể hiện 01 Bản đồ (không ghi ngày, tháng, năm lập, không có dấu). Tại bản đồ ghi phần diện tích đất hiện cụ V1, cụ S và ông T đang tranh chấp là “Văn”. Ủy ban xã T xác định: trước đây 6 khi Tòa án cấp sơ thẩm về xác minh, Ủy ban chưa cung cấp cho Tòa án bản đồ này và theo quy định bản đồ chỉ xác định số thửa, diện tích đất chứ không thể hiện tên người sử dụng đất nên việc ghi chữ “Văn” trên bản đồ không đủ căn cứ để xác định chủ sử dụng đất là ông Hạ Xuân V1. Mặt khác, ai đã ghi chữ “Văn” thì không thể xác định được, để xác định chủ sử dụng đất phải căn cứ vào Sổ mục kê đối với thửa đất, tại sổ mục kê xác định chủ sử dụng đất đang tranh chấp là Nguyễn Văn X. Ủy ban nhân dân xã T khẳng định không có cơ sở xác định cụ V1, cụ S là chủ sử dụng đất hợp pháp phần diện tích đất hiện đang tranh chấp theo quy định. Cụ V1, cụ S chỉ có duy nhất 01 thửa đất, đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (đã sử dụng ổn định, xây dựng công trình kiên cố trên đất). Theo Bản đồ đo đạc V2 thể hiện đã được đo tách thành 02 thửa, thửa số 559, diện tích 265,2m2 thể hiện thông tin người sử dụng đất là Hạ Xuân V1, Nguyễn Thị S và thửa số 531, diện tích 103,0m2 mang tên Hạ Văn D, Nguyễn Thị H4 (con trai, con dâu ông V1 và S). Tại biên bản xác minh ngày 06/6/2025 của đại diện Trung tâm trợ giúp pháp lý, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho cụ S (BL 67-68) cũng thể hiện thửa đất 122, diện tích 367 m2 tên chủ sử dụng là Hạ Văn V1; thửa đất 120, diện tích 37 m2 tên chủ sử dụng là Nguyễn Văn X. Ủy ban xã T không lưu giữ hồ sơ hộ tịch liên quan đến ông Nguyễn Văn X, Nguyễn Văn S2. Hiện nay thửa đất 120, ông Hạ Văn T đang quản lý, sử dụng. Tại phiên tòa phúc thẩm, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho cụ S cho rằng tòa án không làm rõ mối quan hệ giữa ông X (S2) với gia đình cụ S và không đưa những người thừa kế của ông X (Sin) vào tham gia tố tụng là không có căn cứ vì Tòa án cấp sơ thẩm đã tiến hành niêm yết công khai thông báo xác định người liên quan đến diện tích đất 37m2, đã hết thời hạn niêm yết không có bất cứ tổ chức hay cá nhân nào cho rằng mình liên quan hay có quyền lợi đối với diện tích đất 37m2 nêu trên. Mặt khác, tại biên bản xác minh ngày 06/6/2025 của Trung tâm trợ giúp pháp lý xác định Ủy ban xã T không lưu giữ hồ sơ hộ tịch liên quan đến ông Nguyễn Văn X, Nguyễn Văn S2. Tại phiên tòa phúc thẩm cụ S cũng khẳng định ông X (S) không có vợ con. Như vậy đề nghị của Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho cụ S đưa những người thừa kế của ông X (Sin) vào tham gia tố tụng là không có căn cứ.

Từ những phân tích trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận thấy: nguyên đơn kiện đòi bị đơn trả 37 m2 đất tại thửa đất 120 nhưng nguyên đơn không cung cấp tài liệu chứng minh diện tích đất trên của mình và theo địa phương cung cấp nguyên đơn chỉ có duy nhất 01 thửa đất số 122, diện tích 367 m2, đã 7 được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tại sổ mục kê xác định thửa đất 120, diện tích 37 m2 mang tên chủ sử dụng là Nguyễn Văn X. Nguyên đơn không cung cấp được tài liệu gì liên quan đến chủ sử dụng thửa đất 120, diện tích 37 m2 nên cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là có căn cứ. Tại cấp phúc thẩm nguyên đơn không cung cấp thêm được tài liệu, chứng cứ mới nào chứng minh cho yêu cầu khởi kiện của mình nên kháng cáo của cụ S và cụ V1 đề nghị hủy bản án sơ thẩm là không có căn cứ và không được chấp nhận, cần giữ nguyên bản án sơ thẩm như quan điểm của đại diện Viện kiểm sát phát biểu tại phiên tòa phúc thẩm.

[3]. Về chi phí tố tụng: Do yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn không được chấp nhận nên nguyên đơn phải chịu toàn bộ chi phí tố tụng (nguyên đơn đã nộp đủ tiền chi phí tố tụng).

[4]. Về án phí dân sự sơ thẩm và phúc thẩm: Do yêu cầu khởi kiện và kháng cáo không được chấp nhận nên cụ V1, cụ S phải chịu án phí nhưng cụ V1, cụ S đều thuộc trường hợp đã trên 60 tuổi và có đơn đề nghị được miễn tiền án phí nên cụ S, cụ V1 được miễn án phí sơ thẩm và phúc thẩm.

[5] Ý kiến của đại diện Viện kiểm nhân dân tỉnh P là có căn cứ cần chấp nhận.