Bản án 66/2026/HS-STBản án 66/2026/HS-ST

Trên cơ sở nội dung vụ án, căn cứ vào các tài liệu có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra, xét hỏi, tranh luận tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận thấy như sau:

[1]. Về hành vi, quyết định tố tụng của Cơ quan điều tra Công an tỉnh Phú Thọ, Điều tra viên, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 15 - Phú Thọ, Kiểm sát viên trong quá trình điều tra, truy tố đã thực hiện đúng về thẩm quyền, trình tự, thủ tục quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự. Quá trình điều tra, truy tố và tại phiên tòa, những người tham gia tố tụng không có ai có ý kiến khiếu nại về hành vi, quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Do đó các hành vi, quyết định tố tụng của cơ quan tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng đã thực hiện đều hợp pháp.

[2]. Quá trình giải quyết vụ án, Hội đồng xét xử đã trả hồ sơ để điều tra bổ sung chứng cứ dùng để chứng minh một trong những vấn đề quy định tại Điều 85 của Bộ luật Hình sự mà không thể bổ sung tại phiên tòa được. Kết quả điều tra bổ sung, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 15 – Phú Thọ vẫn giữ nguyên quan điểm truy tố. Do vậy Hội đồng xét xử vẫn tiếp tục giải quyết vụ án theo quy định. 18 Về hành vi phạm tội của các bị cáo, Hội đồng xét xử nhận thấy: lời khai nhận của các bị cáo có trong hồ sơ vụ án và tại phiên tòa phù hợp với các chứng cứ khác như: Biên bản khám nghiệm hiện trường và bản ảnh ngày 16/05/2025; Kết luận giám định số 05/KL-HĐĐGTS ngày 07/6/2025, Hội đồng định giá tài sản thường xuyên trong tố tụng hình sự huyện T, tỉnh Hòa Bình cũ (nay là tỉnh Phú Thọ); Kết luận định giá tài sản số 01/KL-HĐĐGTS ngày 23/01/2026, Hội đồng định giá tài sản thường xuyên trong tố tụng hình sự xã V, tỉnh Phú Thọ; Kết luận giám định số 2169/KLGĐ- KTHS ngày 25/9/2025 của Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Phú Thọ; Kết luận giám định số 3709/KLGĐ-KTHS ngày 08/12/2025 của Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Phú Thọ; Lời khai của bị hại, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đến vụ án, người làm chứng cùng các chứng cứ, tài liệu khác đã được thu thập hợp pháp có trong hồ sơ vụ án.

Do đó, đã có đủ cơ sở khẳng định: Xuất phát từ mâu thuẫn tranh chấp đất giữa các hộ dân trong xóm H với gia đình bà Hà Thị C8. Sáng ngày 14/5/2025 tại đồi Hộc Tầm thuộc xóm H, xã V, tỉnh Phú Thọ các bị cáo gồm Bùi Văn V, Bùi Văn T3, Bùi Thị L1, Hà Thị C2, Đinh Thị B, Bùi Văn L2, Bùi Văn T4, Bùi Văn T7, Hà Văn T16, Bùi Văn L3, Bùi Văn T18, Đinh Văn B1, Bùi Văn T5, Bùi Thị L10, Hà Thị M1, Bùi Văn Q, Bùi Thị L5, Bùi Văn L6, Hà Thị C6, Hà Văn T24, Hà Văn Đ1, Bùi Thị H11, Bùi Văn T25, Bùi Thị K4, Đinh Thị Q1, Hà Văn D; Bùi Trung K5, Bùi Văn H, Hà Văn N8, Hà Thị H6, Bùi Văn T29, Bùi Văn N10, Bùi Văn T9, Bùi Văn H4, Bùi Văn L9 và Hà Văn N đã có hành vi dùng dao, liềm thực hiện hành vi chặt phá, vỏ quanh gốc cây khiến cho 374 cây quýt ngọt của gia đình bà Hà Thị C8 bị héo, chết, không còn khả năng phục hồi với tổng giá trị tài sản bị thiệt hại là 188.044.000 đ (một trăm tám mươi tám triệu, không trăm bốn mươi bốn nghìn đồng).

Vì vậy, việc các bị cáo bị Viện kiểm sát nhân dân khu vực 15 - Phú Thọ truy tố là có cơ sở đúng người, đúng tội, đúng pháp luật đồng thời có đủ cơ sở kết luận các bị cáo phạm tội "Huỷ hoạt tài sản". Tội phạm và hình phạt được quy định tại điểm b khoản 2 Điều 178 Bộ luật sự.

[3]. Hành vi nêu trên của các bị cáo là nguy hiểm cho xã hội, trực tiếp xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của người khác được pháp luật nghiêm cấm và bảo vệ; gây mất ổn định an ninh chính trị, trật tự an xã hội tại địa phương. Khi thực hiện hành vi phạm tội các bị cáo có đủ năng lực trách nhiệm hình sự; đủ khả năng nhận thức việc làm của mình là sai trái, vi phạm pháp luật. Song vì nhận thức và hiểu biết pháp luật hạn chế trong giải quyết tranh chấp đất đai nên đã dẫn tới hành vi huỷ hoại tài sản của bị hại. Lỗi của các bị cáo trong vụ án là lỗi cố ý trực tiếp, do vậy các bị cáo phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về hành vi phạm tội đã gây ra. 19

[4]. Xét tính chất của vụ án, đây là vụ án đồng phạm về tội "Huỷ hoại tài sản" có tính chất giản đơn, không có sự phân công nhiệm vụ cụ thể của từng người, không có sự câu kết chặt chẽ.

Tuy nhiên, để làm cơ sở cho việc phân hoá trách nhiệm hình sự và cá thể hình phạt đối với các bị cáo, Hội đồng xét xử đã phân tích và xét thấy: Bị cáo Bùi Văn H là người khởi xướng việc dùng dao, liềm chặt phá, đẽo vỏ quanh gốc huỷ hoại cây tại vườn nhà bà C8 và trực tiếp dùng dao tham gia huỷ hoại 03 cây quýt của hộ gia đình bà Hà Thị C8; bị cáo Bùi Văn V trưởng xóm, là người chủ trì cuộc họp, kết luận thống nhất về việc đi chặt cây ngày 14/05/2025; đồng thời trực tiếp tham gia huỷ hoại 05 cây quýt của bị hại. Do đó trong vụ án này các bị cáo Bùi Văn H, Bùi Văn V giữ vai trò chính và phải chịu trách nhiệm cao nhất. Bị cáo Bùi Văn Hoàng T37 công tác trận H20 là thư ký cuộc họp, thống nhất với bị cáo V về việc đi chặt cây tại vườn nhà bà Hà Thị C8, đồng thời trực tiếp dùng dao huỷ hoại 5 cây quýt của bị hại. Vì vậy trong vụ án này bị cáo Bùi Văn H4 là người thực hành, có vị trí vai trò và chịu trách nhiệm sau các bị cáo Bùi Văn H, Bùi Văn V. Đối với nhóm gồm các bị cáo: Bùi Văn T7, Hà Văn D2, Bùi Văn N10, Bùi Văn Q, Bùi Trung K5, Hà Văn N8, Bùi Văn L9 tiếp nhận ý chí từ các bị cáo Bùi Văn H, Bùi Văn V đã trực tiếp thực hiện hành vi dùng dao, liềm chặt phá, đẽo vỏ quanh gốc huỷ hoại cây tại vườn nhà bà C8. Nhóm các bị cáo trên là người thực hành tích cực và có hành vi huỷ hoại số cây quýt nhiều nhất. Do đó trong vụ án này các bị cáo T7, D2, N10, Q, K5, N8, L9 đồng phạm về tội “ Huỷ hoại tài sản” với vai trò là người thực hành có vị trí vai trò và chịu trách nhiệm thứ yếu sau các bị cáo Bùi Văn H, Bùi Văn V, Bùi Văn H4. Hội đồng xét xử cũng xét thấy đối với nhóm gồm các bị cáo: Bùi Văn T18, Hà Văn Đ1, Bùi Văn T29, Hà Văn T16, Bùi Văn T4, Hà Thị M1, Bùi Văn L2, Đinh Thị Q1, Bùi Văn T25, Đinh Văn B1, Bùi Thị L10, Hà Văn N, Bùi Văn L6, Bùi Thị L1, Hà Thị C2, Đinh Thị B, Hà Thị C6, Hà Văn T24, Bùi Văn T3, Bùi Thị K4, Bùi Văn T5, Bùi Thị H11, Bùi Văn L3, Bùi Thị L5, Hà Thị H6, Bùi Văn T9 đã tiếp nhận ý chí và trực tiếp tham gia huỷ hoại tài sản của hộ gia đình bà C8; các bị cáo có vị trí, vai trò như nhau và chịu trách nhiệm thứ yếu sau nhóm các bị cáo Bùi Văn H, Bùi Văn V, Bùi Văn H4 và nhóm các bị cáo Bùi Văn T7, Hà Văn D2, Bùi Văn N10, Bùi Văn Q, Bùi Trung K5, Hà Văn N8, Bùi Văn L9.

[5]. Xét nguyên nhân và điều kiện phạm tội: Xuất phát từ mâu thuẫn tranh chấp đất giữa các hộ dân trong xóm với gia đình bà Hà Thị C8 gay gắt, kéo dài không được giải quyết triệt để. Mặt khác các bị cáo đều là người dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, nhận thức và hiểu biết pháp luật hạn chế, không biết cách giải quyết mâu thuẫn phù hợp nên các bị cáo đã bột phát huỷ hoại tài sản của bị hại. Đây là nguyên nhân, điều kiện dẫn tới hành vi phạm tội của các bị cáo. 20

[6]. Xét nhân thân: Trước khi phạm tội các bị cáo có nhân thân tốt, chưa có tiền án, tiền sự; chấp hành tốt chủ trương, chính sách của Đảng; pháp luật của Nhà nước và những nội quy, quy chế của địa phương nơi cư trú.

[7]. Về tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự 7.1 Về tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự: Trong quá trình điều tra, truy tố cũng như tại phiên tòa, các bị cáo đã thành khẩn khai báo, ăn năn hối lỗi; khi hành vi phạm tội bị phát giác các bị cáo đã ra đầu thú; các bị cáo đã bồi thường khắc phục toàn bộ hậu quả. Mặt khác các bị cáo là người dân tộc thiểu số (dân tộc Mường) sinh sống ở vùng kinh tế - xã hội khó khăn; hầu hết là hộ nghèo, cận nghèo; một số bị cáo có trình độ học vấn thấp. Trong quá trình giải quyết vụ án, bị hại có đơn và ý kiến xin giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cho các bị cáo. Đây là các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cho các bị cáo theo quy định tại các điểm b, s khoản 1; khoản 2 Điều 51 Bộ luật sự. Riêng các bị cáo sau đây được hưởng thêm các tình tiết giảm nhẹ, cụ thể: + Đối với bị cáo Bùi Văn V trong quá trình chung sống tại địa phương bị cáo giữ chức vụ Trưởng xóm H, quá trình công tác đã được tặng thưởng nhiều giấy khen cụ thể: giấy khen Đảng viên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ 2022, 2023, 2024; giấy khen của tịch UBND xã V trong phong trào thi đua yêu nước năm 2022, 2023, 2024; giấy khen của tịch UBND xã B trong phong trào thi đua năm 2019; gia đình có ông nội ông Bùi Văn N13 được tặng thưởng Huy chương chiến hạng có bà nội là bà Hà Thị Ổ được tặng thưởng Bằng khen trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Đây là các tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự. + Đối với bị cáo Bùi Văn H và bị cáo Bùi Văn H4 (hai anh em ruột) có bác ruột là ông Bùi Văn K6 (đã chết, Bùi Văn H, Bùi Văn H4 đang trực tiếp thờ cúng) có Huân chương công giải phóng hạng Huy chương sĩ giải phóng, Huân chương chiến hạng Giấy chứng nhận tổ quốc ghi công liệt sĩ đã hy sinh trong sự nghiệp chống cứu nước. Đây là tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự. + Đối với bị cáo Bùi Văn T9 trong quá trình công tác đã được tặng thưởng nhiều bằng khen, giấy khen, danh hiệu thi đua, cụ thể: bằng khen đảng viên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ 5 năm 2008 - 2012; Kỷ niệm chương vì sự nghiệp giáo dục năm 2009, Giấy khen Đảng viên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ năm 2009, năm 2011 và 3 năm liên tục 2009 - 2011; Giấy khen lao động tiên tiến năm 2005 - 2006, 2006- 2007; Giấy khen đạt danh hiệu thi đua Chiến sĩ thi đua năm 2009 - 2010, 2008-2009; giấy khen có thành tích xuất sắc trong phong trào thi đua năm 2009 – 2010; bị cáo là người cao tuổi. Đây là các tình tiết giảm nhẹ quy định tại điểm v khoản 1 và khoản 2 51 Bộ luật sự. 21 + Đối với bị cáo Bùi Văn T3 có ông nội Bùi Văn N13 có Huy chương chiến hạng và bà nội Hà Thị Ổ có Bằng khen trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Đây là các tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự. + Đối với bị cáo Hà Văn N và bị cáo Hà Văn N8 (là hai anh em ruột) có bố đẻ là ông Hà Văn T6 có Bằng khen trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với các bị cáo quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự + Đối với bị cáo Bùi Thị L10, Bùi Văn L6, Bùi Văn L9 (ba chị em ruột) có mẹ ruột là bà Hà Thị T2 có bằng khen trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, bố ruột là ông Bùi Thanh T21 được tặng Huy chương sĩ vẻ vang, Huy chương chiến hạng Bằng khen về thành tích trong hoạt động truyền thống nghĩa tình phát huy truyền thống Hội Trường S3, tỉnh Hòa Bình. Đây là các tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự. + Đối với bị cáo Bùi Trung K5 có bố đẻ là ông Bùi Văn T27 có Bằng khen của Viện trưởng VKSND tối cao về thành tích trong các phong trào thi đua. Đây là tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự. + Đối với bị cáo Bùi Văn T25 có bố đẻ là ông Bùi Văn N13 được tặng chương chiến hạng mẹ ruột là bà Hà Thị Ổ được tịch UBND tỉnh H tặng bằng khen về thành tích trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Đây là tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự. + Đối với bị cáo Bùi Văn T5 có ông nội là ông Bùi Văn M5 được tặng Huy chương chiến hạng Đây là tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự. + Đối với bị cáo Bùi Văn L3 có bố đẻ là ông Bùi Văn M được tặng thưởng Huy chương chiến hạng bị cáo là người cao tuổi. Đây là các tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự. + Đối với bị cáo Đinh Văn B1 và bị cáo Đinh Thị Q1 có bố đẻ là ông Đinh Văn T19 được tặng thưởng Bằng khen đảng viên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ 5 năm 2013-2017, 2008-2012. Đây là tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự. + Đối với bị cáo Hà Thị C2 được tặng thưởng giấy khen của Ban chấp hành hội liên hiệp phụ nữ huyện T, giấy khen của tịch UBND huyện, có chồng là ông Bùi Văn Đ được tặng Kỷ niệm chương vì sự nghiệp giáo dục; bố đẻ là ông Hà Văn T12 được tặng Huy chương sức khỏe nhân dân năm 2003, Huy chương chiến hạng Đây là tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự. 22 + Đối với bị cáo Hà Văn T24 có bố đẻ là ông Hà Văn T12 được tặng Huy chương sức khỏe nhân dân năm 2003, Huy chương chiến hạng Đây là các tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự. Ngoài ra các bị cáo Bùi Văn T7, Bùi Văn T18, Hà Thị M1 là người cao tuổi. Đây là tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 51 Bộ luật sự đối với các bị cáo. 7.2 Về tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự: Các bị cáo không có tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.

[8] Về các vấn đề khác: Hội đồng xét xử xét thấy quan điểm bào chữa của Trợ giúp viên pháp lý bào chữa cho các bị cáo và Luật sư bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp cho bị hại tại phiên tòa là có căn cứ pháp lý. Do vậy, Hội đồng xét xử chấp nhận một phần quan điểm bào chữa, bảo vệ, đã xem xét trong quá trình lượng hình. Đối với đề nghị áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự “Phạm tội do lạc hậu” quy định tại điểm m khoản 1 Điều 51 Bộ luật sự đối với các bị cáo: Bùi Thị L1, Hà Thị M1, Hà Văn T24, Bùi Thị L5, Hà Thị C6, Bùi Thị K4, Bùi Văn T29, Hà Văn Đ1, Bùi Văn L2, Bùi Văn T25, Hà Thị C2 của các trợ giúp viên pháp lý cho các bị cáo chưa thoả mãn các hướng dẫn về các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quy định tại Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP ngày 30 tháng 9 năm 2025 của Hội đồng phán, Toà án nhân dân tối cao; hơn nữa trong vụ án này các bị cáo phải nhận thức và buộc phải nhận thức hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội; gây thiệt hại cho tài sản của người khác. Do đó Hội đồng xét xử không có cơ sở chấp nhận cho các bị cáo được hưởng tình tiết “Phạm tội do lạc hậu” quy định tại điểm m khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự. Đối với các ý kiến đề nghị khoản 1 Điều 54 của Bộ luật Hình sự đối với một số bị cáo, Hội đồng xét xử xét thấy việc áp dụng là không phù hợp với tính chất hành vi, hậu quả mà các bị cáo đã thực hiện và gây ra; không đảm bảo yêu cầu răn đe và phòng ngừa chung, do đó không áp dụng. Đối với quan điểm và đường lối giải quyết vụ án của đại diện Viện kiểm sát, Hội đồng xét xử xét thấy việc truy tố xét xử các bị cáo là đúng người đúng tội và đúng pháp luật. Việc đề xuất mức hình phạt đối với các bị cáo là có căn cứ và phù hợp với tính chất hành vi mà các bị cáo đã thực hiện, do đó đề nghị của Viện kiểm sát được Hội đồng xét xử chấp nhận, đã xem xét trong khi lượng hình.

Xét thấy, trong quá trình điều tra, truy tố các cơ quan tố tụng không đề cập xử lý trách nhiệm hình sự đối với những người liên quan trong vụ án, bao gồm: Bùi Thị T33, Bùi Văn T15, Bùi Đức H17, Đinh Văn T19, Hà Văn Đ6, Hà Thị Q2, Bùi Thị T31, Bùi Thành C9 và Hà Thị T34 là có căn cứ nên Hội đồng xét xử không xem xét. 23 Hội đồng xét xử kiến nghị UBND xã V, tỉnh Phú Thọ tiếp nhận đơn, xác minh và thực hiện đúng quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai trên địa bàn đối với cá nhân, tổ chức khi có đơn yêu cầu; có biện pháp tuyên truyền, giáo dục, phổ biến pháp luật cho nhân dân, tránh những hành vi phạm pháp luật như đối với các bị cáo trong vụ án này.

[9]. Cân nhắc tính chất lỗi, nguyên nhân, điều kiện và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cũng như nhân thân của các bị cáo.

Xét thấy, chưa cần thiết phải cách ly các bị cáo ra khỏi đời sống xã hội mà nên áp dụng với các bị cáo hình phạt tù có điều kiện cũng đủ giáo dục cải tạo các bị cáo, đồng thời thể hiện chính sách pháp luật hình sự khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước. Ngoài ra, theo quy định tại khoản 5 Điều 178 Bộ luật Hình sự, các bị cáo còn có thể bị phạt bổ sung. Song xem xét cụ thể trường hợp của các bị cáo, xét thấy việc áp dụng hình phạt bổ sung đối với bị cáo là không có tính khả thi, do đó không áp dụng hình phạt bổ sung.

[10]. Về trách nhiệm dân sự: Quá trình điều tra, truy tố 36 bị cáo cùng Bùi Thành C9 và Hà Thị T34 đã đóng góp bồi thường tổng số tiền 800.000.000 đồng cho bị hại Hà Thị C8, Hà Văn H14.

Xét thấy, việc thỏa thuận và tự nguyện bồi thường của các bên là phù hợp với quy định của pháp luật, không trái đạo đức xã hội nên Hội đồng xét xử ghi nhận và không đề cập trách nhiệm dân sự đối với bị cáo. Tại phiên toà bị hại và những người tham gia tố tụng khác không ai có yêu cầu gì, do đó Hội đồng xét xử không đề cập giải quyết.

[11]. Về xử lý vật chứng: Đối với 01 (một) thẻ nhớ được gắn lên đầu đọc thẻ màu đen bên trong có lưu trữ 01 tệp video có độ dài 28 phút 44 giây (do Hà Văn Q4 giao nộp) và 01 (một) thẻ nhớ được gắn lên đầu đọc thẻ màu đen bên trong có lưu trữ 09 tệp video (do Nguyễn Tiến H giao nộp) chứa đựng hình ảnh, nội dung liên quan đến hành vi phạm tội, đã được đánh bút lục cần tiếp tục lưu trong hồ sơ vụ án. Đối với 38 (ba mươi tám) dao, liềm sử dụng để thực hiện hành vi hủy hoại tài sản vào ngày 14/5/2025 tại vườn quýt nhà bà Hà Thị C8 là công cụ trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội, xét thấy không còn giá trị sử dụng cần tịch thu tiêu huỷ.

[12]. Về án phí: Các bị cáo thuộc trường hợp được miễn án phí theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH 14 ngày 30/12/2016 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và có đơn xin miễn án phí, do đó các bị được miễn toàn bộ án phí hình sự sơ thẩm theo quy định.

[13]. Về quyền kháng cáo: Các bị cáo, bị hại, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đến vụ án có quyền kháng cáo Bản án theo quy định của pháp luật. Vì các lẽ trên: 24