Bản án 288/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa và căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, ý kiến trình bày của đương sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, ý kiến của đại diện Viện kiểm sát. Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng: Đơn kháng cáo của ông D và bà L1 còn trong hạn luật định, hợp lệ nên được chấp nhận xem xét giải quyết theo trình tự phúc thẩm, theo quy định tại Điều 273 của Bộ Luật tố tụng dân sự. 7

[2] Về nội dung: Xét yêu cầu kháng cáo của ông D và bà L1 yêu cầu cấp phúc thẩm xét xử hủy bán án số 62/2025/DS-ST ngày 30/6/2025. Trường hợp không hủy thì đề nghị sửa bản án sơ thẩm, không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn Lê Văn G. Xét thấy: Ông G đang quản lý sử dụng thửa đất 303, diện tích 2.241m2, tờ bản đồ 80, loại đất trồng lúa, ông G đứng tên quyền sử dụng đất ngày 07/3/2023 trên phần đất có căn nhà của ông G đang ở. Vị trí đất của ông G ở phía trong đường công cộng cặp kênh thủy lợi Năm Nghiệm. Từ nhà và đất ông G đi ra đường công cộng thì phải đi qua đất của ông D và bà L1 tại thửa đất số 377, tờ bản đồ 80, diện tích 1.300m2, ông D được cấp quyền sử dụng đất ngày 30/6/2014. Ông G trình bày từ trước đến nay hộ ông G đã sử dụng lối đi và mương nước trên phần đất của ông D và bà L1 để đi và dẫn nưới tưới tiêu cho cây trồng của ông G, vị trí lối đi và mương nước nằm tiếp giáp đất ông H. Đến tháng 08/2022 thì ông D và bà L1 ngăn cản không cho ông G đi và sử dụng nước mương nước. Nên hộ ông G phải xin đi tạm trên đất ông H và đường nước trên đất bà N.

Do đó, ông G yêu cầu được sử dụng một phần thửa đất số 377, tờ bản đồ 80 của ông D và bà L1 để làm lối đi và đường dẫn nước tại vị trí như trước đây. Theo ông D trình bày: Khi ông D chuyển nhượng đất của bà H1 vào năm 2014 thì trên đất không có lối đi và mương nước. Sau khi chuyển nhượng đất thì ông D đào mương theo chiều dài phần đất để làm vườn trồng cây và làm hàng rào lưới B40 xung quanh đất, ông G không có sử dụng đường đi và đường nước trên đất của ông D từ trước đến nay. Trên phần đất ông G yêu cầu lối đi và đường nước thì ông D trồng cây ăn trái như quýt, cam và hàng rào trụ đá lưới B40 làm ranh đất giữa đất ông D và ông H. Hiện nay ông G đã có lối đi trên đất của ông H và sử dụng đường nước trên đất bà N nên ông D không đồng ý cho ông G sử dụng lối đi và đường nước. Ông G khởi kiện yêu cầu được sử dụng một phần thửa đất số 377, tờ bản đồ 80 của bên ông D để làm lối đi và làm lối dẫn nước tưới, tiêu. Cụ thể, lối đi có diện tích: 42,5m2 (ngang 0,92m và 0,94m, chiều dài 48,22m và 47,7m). Lối dẫn nước tưới tiêu có diện tích: 93m2 (ngang 2,08m và 2,06m, chiều dài 48,22m và 46,54m). Theo sơ đồ đo đạc của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất huyện L. Tại Điều 253 Bộ luật dân sự quy định: Quyền về tưới nước, tiêu nước trong canh tác. 8 Người có quyền sử dụng đất canh tác khi có nhu cầu về tưới nước, tiêu nước, có quyền yêu cầu những người sử dụng đất xung quanh để cho mình một lối dẫn nước thích hợp, thuận tiện cho việc tưới, tiêu; người được yêu cầu có nghĩa vụ đáp ứng yêu cầu đó; nếu người sử dụng lối dẫn nước gây thiệt hại cho người sử dụng đất xung quanh thì phải bồi thường. Tại Điều 254 Bộ luật dân sự quy định: Quyền về lối đi qua.

1. Chủ sở hữu có bất động sản bị vây bọc bởi các bất động sản của các chủ sở hữu khác mà không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng, có quyền yêu cầu chủ sở hữu bất động sản vây bọc dành cho mình một lối đi hợp lý trên phần đất của họ. Lối đi được mở trên bất động sản liền kề nào mà được coi là thuận tiện và hợp lý nhất, có tính đến đặc điểm cụ thể của địa điểm, lợi ích của bất động sản bị vây bọc và thiệt hại gây ra là ít nhất cho bất động sản có mở lối đi. Chủ sở hữu bất động sản hưởng quyền về lối đi qua phải đền bù cho chủ sở hữu bất động sản chịu hưởng quyền, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Vị trí, giới hạn chiều dài, chiều rộng, chiều cao của lối đi do các bên thỏa thuận, bảo đảm thuận tiện cho việc đi lại và ít gây phiền hà cho các bên; nếu có tranh chấp về lối đi thì có quyền yêu cầu Tòa án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác xác định... Theo tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ thể hiện ông G sử dụng lối đi và mương nước trên đất bà H1, sau khi ông D chuyển nhượng đất cho bà H1 thì ông D vẫn cho ông G đi và sử dụng nước. Đến tháng 08/2022, ông D không cho ông G đi và sử dụng. Hiện nay ông G sử dụng lối đi và đường dẫn nước tạm trên đất của ông H và bà N. Ông H và bà N xác định chỉ cho ông G sử dụng tạm lối đi và đường nước khi nào Tòa án giải quyết xong thì ông H và bà N không cho ông G sử dụng lối đi và đường dẫn nước nữa. Vì vậy việc ông G yêu cầu được sử dụng một phần thửa đất số 377, tờ bản đồ 80 để làm lối đi và làm lối dẫn nước là phù hợp với quy định pháp luật.

Tuy nhiên, theo quy định về việc tách thửa đất, theo Quyết định số 29/2024/QĐ-UBND ngày 29/10/2024 của Ủy ban nhân dân tỉnh Đ và Công văn số 1366/CNVPĐKĐĐ ngày 16/6/2025 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện L, Công văn số 388/UBND ngày 23/02/2026 của Ủy ban nhân dân xã P, tỉnh Đồng Tháp thì phần đất yêu cầu làm lối đi và đường nước để tưới tiêu, diện tích là 135,5m2, tại thửa đất số 377 của ông D mục đích là đất trồng lúa nên không thể tách thửa theo quy định. Cho nên hộ ông G được sử dụng diện tích đất 135,5m2 (trong đó: Phần đất lối đi diện tích: 42,5m2, thể hiện từ mốc: M2 - M3 - M4 -M13- M12 về M2. 9 Phần đất đường nước diện tích: 93m2, thể hiện từ mốc: M1 - M2 - M12 - M11 về M1, theo sơ đồ đo đạc ngày 26/6/2025 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện L), để làm lối đi và đường nước để tưới tiêu. Ông D và bà L1 không được san lấp, rào chắn, trồng cây và vật kiến trúc khác ngăn cản ông G sử dụng phần đất có diện tích là 135,5m2 để làm lối đi và đường nước để tưới tiêu. Vị trí phần đất lối đi, đường nước có diện tích tổng cộng 135,5m2. Hiện nay, trên đất ông D có trồng cam, quýt và hàng rào, lưới B40 trụ đá.

Vì vậy, để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của bên ông D và ông G được sử dụng phần đất lối đi, đường nước ổn định lâu dài về sau, do đó ông G có trách nhiệm trả lại giá trị diện tích đất lối đi và tài sản trên đất cho ông Lê Thanh D và bà Phạm Thị Bích L1. Tại Tòa án cấp sơ thẩm và phúc thẩm, ông G tự nguyện bồi hoàn cho ông Lê Thanh D và bà Phạm Thị Bích L1 gồm: Phần đất lối đi diện tích: 42,5m2. Giá trị định giá: 220.000đ/m2, thành tiền: 9.350.000 đồng; Phần đất đường nước diện tích: 93m2. Giá trị định giá: 220.000đ/m2, thành tiền: 20.460.000 đồng; Hàng rào lưới B40 trị giá theo định giá là 8.269.000 đồng; Các cây trồng cam, quýt trị giá theo định giá là 17.720.000 đồng. Tổng cộng: 55.799.000 đồng. Ông G được quyền sở hữu hàng rào trụ đá, lưới B40, các cây trồng là phù hợp với quy định pháp luật nên nên ghi nhận sự tự nguyện của ông G.

[3] Từ các căn cứ, nhận định và phân tích nêu trên, xét thấy án sơ thẩm xử là có căn cứ.

Tuy nhiên, theo nhận định của bản án và tuyên án hộ ông Lê Văn G có nghĩa vụ liên hệ cơ quan nhà nước có thẩm quyền để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích 135,5m2 (trong đó: Lối đi diện tích: 42,5m2, đường nước diện tích: 93m2), thuộc thửa đất số 377, tờ bản đồ 80 cùng tọa lạc tại xã V, huyện L, tỉnh Đồng Tháp, mục đích loại đất sử dụng đất là làm lối đi và đường nước, toàn bộ chi phí, lệ phí và các loại thuế ông G chịu toàn bộ, là không phù hợp và không đúng quy định của pháp luật. Hội đồng xét xử xét sửa một phần bản án sơ thẩm theo nội dung nêu trên.

[4] Ngoài ra, ông D và bà L1 kháng cáo yêu cầu thẩm định lại hết diện tích đất của ông D và bà L1 (1.300m2); đồng thời cho rằng đất của ông D và bà L1 đã chuyển nhượng cho người khác (ông Phạm Công T2, có kèm theo đơn khiếu nại của ông T2 gửi Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Tháp, giấy tay mua bán đất ghi ngày 12/02/2022) nhưng không đưa người có quyền lợi, nghĩa vụ liên 10 quan tham gia trong vụ án và chưa thẩm định tài sản của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Xét thấy, ông G chỉ yêu cầu 01 phần diện tích đất để làm lối đi và đường nước trong diện tích 1.300m2 của ông D và bà L1, phần đất yêu cầu này đã được xem xét, thẩm định, có mặt của ông D khi thẩm định, đã có sơ đồ thể hiện cụ thể vị trí, hiện trạng. Trong quá trình giải quyết vụ án từ khi thụ lý, thẩm định tại chỗ, định giá, hòa giải, xét xử sơ thẩm, ông D và bà L1 không trình bày có việc chuyển nhượng đất cho ông Phạm Công T2. Khi Tòa án cấp sơ thẩm làm việc lấy lời khai ông D xác định đất do ông đang quản lý sử dụng, đất hiện nay vẫn do ông D và bà L1 đứng tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Cho nên việc ông D và bà L1 kháng cáo và nại ra yêu cầu thẩm định lại hết diện tích đất của ông D và bà L1 và đưa người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là không phù hợp và không có căn cứ.

[5] Ông T đại diện cho ông D và bà L1 kháng cáo yêu cầu sửa án sơ thẩm nhưng không cung cấp được chứng cứ chứng minh. Nhưng do sửa một phần bản án sơ thẩm nên Hội đồng xét xử xét chấp nhận một phần yêu cầu kháng cáo của ông D và bà L1.

[6] Xét việc trình bày và đề nghị của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn là có căn cứ chấp nhận.

[7] Xét việc trình bày và đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Tháp là có căn cứ chấp nhận.

[8] Các phần khác của bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.

[9] Về chi phí tố tụng: Chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ, đo đạc, định giá tổng cộng là 7.623.140 đồng (làm tròn là 7.623.000 đồng) do ông G đã nộp tạm ứng và chi xong. Tại phiên tòa phúc thẩm, ông G đồng ý tự nguyện chịu toàn bộ chi phí này.

[10] Về án phí: Án phí dân sự sơ thẩm: Ông Lê Văn G được miễn nộp tiền tạm ứng án phí và án phí dân sự sơ thẩm do thuộc trường hợp người cao tuổi. Ông Lê Thanh D và bà Phạm Thị Bích L1 phải chịu tiền án phí dân sự sơ theo quy định. Án phí dân sự phúc thẩm: Do yêu cầu kháng cáo của Lê Thanh D và bà Phạm Thị Bích L1 được chấp nhận một phần nên không phải chịu tiền án phí dân sự phúc thẩm. 11