Bản án 1173/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Về thủ tục tố tụng: Đơn kháng cáo của nguyên đơn bà Lê Thị Ú là hợp lệ, nộp trong hạn luật định, phù hợp theo quy định tại Điều 272, Điều 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 nên đủ điều kiện để thụ lý và xét xử theo thủ tục phúc thẩm. Tại phiên tòa, những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vắng mặt do có yêu cầu giải quyết vắng mặt. Căn cứ Điều 296 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt họ theo quy định. Theo kết quả xác minh ngày 04/01/2024 tại Ủy ban nhân dân phường T, thị xã B, tỉnh Bình Dương thì theo Sổ mục kê năm 1999 để trống (viết tay bằng bút bi là bà B); Sổ mục kê năm 2011 thì thửa đất số 5, tờ bản đồ số 7 do ông Lý H kê K; thửa số 9, 16, 17, 18, 19, 20 do ông Lê Văn T2 kê khai; thửa số 435 không có thông tin; thửa số 42 chưa cung cấp thông tin; Sổ mục kê năm 1999 và năm 2011 không có ông Lê Văn T1, bà Đoàn Thị N2 đăng ký kê khai.

Tuy nhiên, theo Biên bản xác minh ngày 07/5/2026 đối với ông Lê Văn T2 thì ông Lê Văn T2 xác định ông T2 không có đất tại vị trí tranh chấp, không phải chủ sử dụng các thửa đất nêu trên và Biên bản xác minh ngày 26/5/2026 đối với ông Phạm Văn T3 (là con trai của bà B) xác định bà B chỉ có một phần đất giáp với phần đất tranh chấp (nằm bên phải phần đất tranh chấp), có ranh giới rõ ràng là mương nước có từ trước đến nay. Như vậy, có thể thấy các thửa đất số 9, 16, 17, 18, 19, 20, 42, 435 không thuộc quyền sử dụng của gia đình ông Lê Văn T2 và bà B.

Do đó, việc giải quyết vụ án không ảnh hưởng đến quyền lợi của ông T2 và gia đình bà B nên không cần thiết phải đưa ông Lê Văn T2 và bà B tham gia tố tụng trong vụ án này. Tại Tòa án cấp sơ thẩm, nguyên đơn rút lại một phần yêu cầu khởi kiện đối với quyền sử dụng đất diện tích 4.302,9m2 và yêu cầu buộc ông N trả lại diện tích đất trong thời hạn 01 tháng kể từ khi Bản án có hiệu lực pháp luật. Tòa án cấp sơ thẩm đình chỉ xét xử một phần yêu cầu khởi kiện này của nguyên đơn là phù hợp.

[2] Về kháng cáo của nguyên đơn bà Lê Thị Ú thấy rằng: [2.1] Theo Mảnh trích lục địa chính số 8-2022 ngày 21/12/2022 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai thị xã B thể hiện diện tích đất tranh chấp là: 9.297,1m² thuộc một phần các thửa đất sau: số 5 (6.329,9m²), số I (209,3m²), số A (492,5m²), số 17 (481m²), số 18 (125,6m²), số A (808,2m²), số 20 (314,2m²), số 42 (157,7m²) và số 435 (378,7m²), tờ bản đồ số 7, tọa lạc tại phường T, thị xã B, tỉnh Bình Dương (nay là khu phố D, phường H, Thành phố Hồ Chí Minh). Tài sản gắn liền trên đất có 550 cây cao su. Quá trình giải quyết vụ án, ông N và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (gồm bà M, ông L1, bà L, bà Đ, bà L2 và bà H1) xác định vị trí đất do bà Ú chỉ ranh không đúng thực tế nhưng hướng dẫn cơ quan chuyên môn đo đạc đất, không yêu cầu Tòa án đo đạc lại phần đất tranh chấp; đồng thời ông N và bà M, ông L1, bà L, bà Đ, bà L2, bà H1 đều thống nhất phần đất do bà Ú tranh chấp có nguồn gốc của cha mẹ để lại, giao cho bà Ú đứng tên giùm. Tại phiên tòa phúc 10 thẩm, ông N xác định phần đất bà Ú tranh chấp đúng với phần đất ông T1, bà N2 giao bà Ú đứng tên theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số phát hành H 170840, số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01123 QSDĐ ngày 25/3/1996 cấp cho bà Lê Thị Ú . Các đương sự không ai yêu cầu Tòa án xem xét khôi phục mốc ranh giới thửa đất.

Do đó, Tòa án căn cứ vào Mảnh trích lục địa chính số 8-2022 ngày 21/12/2022 của Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai thị xã B và Biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 02/12/2020 để giải quyết vụ án là phù hợp. [2.2] Nguyên đơn bà Lê Thị Ú xác định quyền sử dụng đất tranh chấp có nguồn gốc của cha mẹ là ông Lê Văn T1 và bà Đoàn Thị N2 khai phá, sau đó ông T1 và bà N2 tặng cho bà Ú và bà Ú được Ủy ban nhân dân huyện B, tỉnh Sông Bé cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số phát hành H 170840, số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01123 QSDĐ ngày 25/3/1996, diện tích 13.600m2, thuộc tờ bản đồ số

1. Bị đơn ông Lê Văn N và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là bà Lê Thị Kim M, bà Lê Thị L, ông Lê Văn L1, bà Lê Thị Đ, bà Lê Thị L2 và bà Lê Thị H1 đều khẳng định nguồn gốc thửa đất hiện bà Lê Thị Ú đang tranh chấp với ông Lê Văn N là di sản thừa kế của ông T1, bà N2 chết để lại chưa chia, khi còn sống ông T1, bà N2 chỉ cho bà Ú đứng tên giùm và chính ông T1 là người đi đăng ký kê khai, mục đích để không phải đưa đất vào tập đoàn, không có sự việc ông T1, bà N2 tặng cho bà Ú như bà Ú trình bày. Như vậy, có thể thấy các đương sự đều thống nhất xác định phần đất tranh chấp nêu trên có nguồn gốc của ông Lê Văn T1 và bà Đoàn Thị N2 khai phá và chính là phần đất được Ủy ban nhân dân huyện B, tỉnh Sông Bé cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số phát hành H 170840, số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01123 QSDĐ ngày 25/3/1996, diện tích 13.600m2, thuộc tờ bản đồ số 1, đứng tên bà Lê Thị Ú . Đây là chứng cứ không phải chứng minh theo Điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Đồng thời, việc các đương sự thừa nhận ông T1 là người trực tiếp làm thủ tục đăng ký, kê khai để đề nghị Ủy ban nhân dân huyện B, tỉnh Sông Bé cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số phát hành H 170840, số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01123 QSDĐ ngày 25/3/1996 cho bà Ú đã lý giải rõ nội dung thể hiện nguồn gốc đất “khai phá” trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tức đất do ông T1 khai phá mà không phải bà Ú khai phá. [2.3] Tại phiên tòa phúc thẩm, bà Lê Thị Ú cung cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01125 QSDĐ ngày 25/3/1996 đứng tên ông Lê Văn T1; Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01122 QSDĐ ngày 25/3/1996 đứng tên ông Lê Văn L1 diện tích 8.400m2, thuộc tờ bản đồ số 1 (nguồn gốc: khai phá, cha mẹ để lại) và Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01145 QSDĐ ngày 18/02/2000 cấp cho hộ ông Lê Văn T1 có tổng diện tích 10.288m2 gồm thửa đất số 95, tờ bản đồ số 25 và thửa đất số 51, tờ bản đồ số 24, tại xã H, huyện B, tỉnh Bình Dương (cập nhật tặng cho bà L ngày 22/10/2009). Đồng thời, ông N cũng 11 thừa nhận ngoài việc để bà Ú đứng tên giùm phần đất 13.600m2 thì ông T1, bà N2 có chia tài sản là quyền sử dụng đất cho người con thứ 2 (ông Lê Văn L1) và người con thứ 6 (bà Lê Thị L) như tài liệu, chứng cứ bà Ú cung cấp. Theo nội dung Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01125 QSDĐ ngày 25/3/1996 thể hiện ông T1 được cấp tổng diện tích là 29.280m2, trong đó: diện tích 24.480m2 thuộc tờ bản đồ số 1 (không có số thửa) và các thửa đất số: thửa 2713 diện tích 1.600m2, thửa 2714 diện tích 1.600m2 và thửa 2715 diện tích 1.600m2. Ngày 06/10/1999, ông T1 đã lần lượt cập nhật chuyển nhượng cho ông Lý V diện tích 14.480m2 và bà Trịnh Thị G diện tích 10.000m2. Ông T1 chỉ còn lại 4.800m2 thuộc các thửa đất số 2713, 2714, 2715. Theo Sơ đồ đất trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nêu trên thì cạnh hướng Nam của phần đất có diện tích 24.480m2 (không có số thửa, thuộc tờ bản đồ số 1) tiếp giáp đất bà Ú và phần này đã chuyển nhượng hết cho ông Lý V và bà G, chỉ còn lại phần đất 4.800m2 nêu trên thuộc vị trí khác.

Nhận thấy, ngoài việc bà Ú được đứng tên phần đất diện tích 13.600m2 theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01123 QSDĐ ngày 25/3/1996 thì cùng thời điểm năm 1996, ông T1 còn tặng cho ông Lê Văn L1 một phần đất theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ: 01122 QSDĐ ngày 25/3/1996 và đến năm 2009, ông T1 tách thửa tặng cho bà Lê Thị L diện tích 507m2 thuộc một phần thửa đất số 95 theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01145 QSDĐ ngày 18/02/2000 cấp cho hộ ông Lê Văn T1 nêu trên. [2.4] Bên cạnh đó, thời điểm ông Trung lập thủ tục để đăng ký phần đất diện tích 13.600m2 cho bà Ú đứng tên theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01123 QSDĐ ngày 25/3/1996 thì bà Ú mới 18 tuổi, trong khi đó bà Ú là con út trong gia đình, ông T1 và bà N2 còn có nhiều người con khác như ông Lê Văn N (sinh năm 1976), bà Lê Thị Kim M (sinh năm 1973), bà Lê Thị Đ (sinh năm 1971), bà Lê Thị L (sinh năm 1969), bà Lê Thị L2 (sinh năm 1967), bà Lê Thị H1 (sinh năm 1958) và ông Lê Văn L1 (sinh năm 1955). Ông N thừa nhận thời điểm năm 1996, ngoài bà Ú thì còn vợ chồng ông N, bà L và bà M (chưa kết hôn) cùng sống chung với ông T1 và bà N2. Ông N khai rằng mọi thủ tục kê khai, đăng ký để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà Ú đều do ông Trung trực T4 thực hiện, không phải do bà Ú thực hiện.

Do đó, lời khai của ông N cho rằng ông T1, bà N2 thấy bà Ú rành chữ nghĩa hơn anh chị em khác nên để bà Ú đứng tên quyền sử dụng đất giùm cha mẹ là không phù hợp. Thời điểm còn sống, ông T1 và bà N2 không có ý kiến, yêu cầu hay tranh chấp gì liên quan đến việc bà Ú đứng tên đối với quyền sử dụng đất theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số phát hành H 170840, số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01123 QSDĐ ngày 25/3/1996. [2.5] Tại Biên bản hòa giải ngày 04/6/2019 của Tổ hòa giải khu phố A, phường H, thị xã B, tỉnh Bình Dương (bút lục 190-194) thể hiện các bên tranh chấp là bà Lê Thị Ú và ông Lê Văn N, theo đó bà Ú yêu cầu ông N trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, ông N có ý kiến: “Tôi có mượn sổ đất của Ú nhưng 12 hiện nay tôi đã thế chấp ngân hàng nhưng giờ nói vậy thì chừng nào tôi có tiền trả thì tôi lấy về trả”, “Tôi hứa vào cuối năm nay vào ngày 30/1/2020 tôi sẽ trả”. Tại phiên tòa, bà Lê Thị Ú xác định nội dung tranh chấp theo Biên bản hòa giải này là yêu cầu ông N trả lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số phát hành H 170840, số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01123 QSDĐ ngày 25/3/1996 cho bà Ú. Ông N cũng xác nhận là bà Ú đòi ông N trả Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số phát hành H 170840, số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01123 QSDĐ ngày 25/3/1996. Điều này cho thấy, bà Ú và ông N có phát sinh tranh chấp liên quan đến việc ông N giữ bản chính Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nêu trên, chứng minh bà Ú không từ bỏ quyền sử dụng đất của mình kể cả giấy tờ công nhận quyền sử dụng đất. [2.6] Mặt khác, tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án không có chứng cứ nào xác định việc thu hồi hay hủy bỏ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số phát hành H 170840, số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01123 QSDĐ ngày 25/3/1996 do Ủy ban nhân dân huyện B, tỉnh Sông Bé cấp cho bà Lê Thị Ú . Cho nên, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số phát hành H 170840, số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01123 QSDĐ ngày 25/3/1996 cấp cho bà Lê Thị Ú vẫn tồn tại và có giá trị pháp lý, là chứng thư pháp lý để Nhà nước xác nhận quyền sử dụng đất hợp pháp của bà Ú theo khoản 21 Điều 3 của Luật Đất đai năm 2024. Ông N và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan gồm ông L1, bà H1, bà L2, bà Đ, bà L, bà M không cung cấp được bất kỳ chứng cứ nào cho rằng ông T1, bà N2 chỉ giao bà Ú đứng tên giùm nên lời khai này không có cơ sở xem xét. [2.7] Tại Công văn số 956/TNMT-TTĐĐ ngày 10/10/2024 của Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố B (bút lục 507) thể hiện Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ cấp giấy chứng nhận số: 01367 do Ủy ban nhân dân huyện B cấp ngày 06/10/1999 cho ông Lý V, tại thửa đất số 5, tờ bản đồ số 7, phường T được đo đạc bằng phương pháp thủ công, không thể hiện tọa độ đỉnh thửa nên không có cơ sở để thực hiện việc áp thửa để xác định có việc cấp trùng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với một phần thửa đất số 5 thể hiện tại Mảnh trích lục địa chính số 08 ngày 21/12/2022 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai thị xã B với thửa đất số 5, tờ bản đồ số 7 trong giấy chứng nhận cấp cho ông Lý V.

Tuy nhiên, ông Lý V và ông Lý H2 thừa nhận ranh giới theo Mảnh trích lục địa chính số 8-2022 ngày 21/12/2022 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai thị xã B và xác định thửa đất số 5, tờ bản đồ số 7 cấp cho ông V trùng với 6.329,9m² phần đất tranh chấp và phần đất này không nằm trong phần đất thuộc thửa đất số 5 do cha ông V là ông Lý Hoàng N4 chuyển nhượng của ông T1 năm 1999, phần đất tranh chấp này không thuộc quyền sử dụng của ông Lý V và ông V đồng ý trả lại cho chủ sử dụng đất hợp pháp. Như vậy, mặc dù các đương sự không tranh chấp nhưng khi xem xét công nhận quyền sử dụng đất đối với 6.329,9m² thuộc một phần thửa đất số 5, tờ bản đồ số 7 cấp trùng cho ông Lý V cần phải điều chỉnh kiến nghị cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thu hồi để điều chỉnh theo đúng diện tích đất theo quy định của pháp luật. 13 Đối với các thửa đất số 9, 16, 17, 18, 19, 20, 42, 435 không có thông tin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Qua xác minh, ông Lê Văn T2 và ông Phạm Văn T3 đều xác định các thửa đất này không phải đất thuộc quyền sử dụng của ông T2 và bà B. [2.8] Từ những căn cứ trên, nhận thấy có cơ sở xác định lời khai của bà Ú về việc ông T1, bà N2 cho bà Ú quyền sử dụng đất diện tích 13.600m2 theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ cấp giấy chứng nhận: 01123 QSDĐ ngày 25/3/1996 là phù hợp.

Do đó, yêu cầu khởi kiện của bà Ú đối với ông N về việc tranh chấp quyền sử dụng đất và yêu cầu chấm dứt hành vi trái pháp luật là có căn cứ chấp nhận, công nhận quyền sử dụng đất của bà Ú đối với quyền sử dụng đất qua đo đạc thực tế diện tích 9.297,1m² theo Mảnh trích lục địa chính số 8-2022 ngày 21/12/2022 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai thị xã B nêu trên. [2.9] Xét, theo Biên bản xác minh ngày 13/7/2022 (bút lục 131) và lời trình bày của các đương sự tại phiên tòa, có cơ sở xác định bà Ú không trực tiếp quản lý, sử dụng đất tranh chấp mà do vợ chồng ông N, bà N1 trực tiếp quản lý, sử dụng và trồng 550 cây cao su trên đất. Bà Ú không chứng minh được việc canh tác, sử dụng đất hay trồng cây cao su trên đất.

Do đó, có cơ sở xác định toàn bộ phần đất tranh chấp hiện do ông Lê Văn N quản lý, sử dụng và trồng toàn bộ 550 cây cao su có trên đất. Mặc dù bà Ú là chủ sử dụng đất nhưng bà Ú không tự quản lý, sử dụng đất mà do ông N quản lý nên ông N có công sức trong việc quản lý, giữ gìn, tôn tạo quyền sử dụng đất tranh chấp.

Do đó, cần xem xét công sức của ông N và bà N1 trong việc giữ gìn, quản lý đất theo tỷ lệ 10% giá trị đất tranh chấp theo Biên bản định giá tài sản ngày 02/12/2021 xác định giá đất cây lâu năm là 1.500.000 đồng/m2 x 9.297,1m² = 13.945.650.000 đồng x 10% = 1.394.565.000 đồng. Đồng thời, bà Ú phải thanh toán cho ông N, bà N1 giá trị cây cao su do ông N và bà N1 trồng trên đất là 550 cây cao su x đơn giá 497.000 đồng/cây, thành tiền là 273.350.000 đồng. [2.10]

Từ những phân tích nêu trên, nhận thấy kháng cáo của nguyên đơn là có cơ sở chấp nhận. Ý kiến của Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tại phiên tòa là phù hợp.

Do đó, cần sửa một phần bản án sơ thẩm theo hướng phân tích nêu trên.

[3] Về chi phí tố tụng: Yêu cầu khởi kiện của bà Ú được chấp nhận nên ông N phải chịu chi phí tố tụng. Do chi phí tố tụng đã được khấu trừ vào tiền tạm ứng của bà Lê Thị Ú nộp, nên ông N phải nộp lại để hoàn trả cho bà Ú.

[4] Án phí dân sự sơ thẩm: Bà Ú phải chịu án phí đối với giá trị công sức thanh toán cho ông N và bà N1; ông N phải chịu án phí đối với phần yêu cầu khởi kiện của bà Ú được chấp nhận.

[5] Án phí dân sự phúc thẩm: Nguyên đơn bà Lê Thị Ú không phải nộp do yêu cầu kháng cáo được chấp nhận.

Vì các lẽ trên; 14