Bản án 30/2026/HNGĐ-PTVụ án ly hôn về mâu thuẫn gia đình

- Về thủ tục tố tụng:

[1] Quan hệ tranh chấp của vụ án về ly hôn, tranh chấp chia tài sản khi ly hôn thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Do vụ án có kháng cáo nên thuộc thẩm quyền của Tòa Hôn nhân và gia đình phúc thẩm Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng quy định tại khoản 1 Điều 28, khoản 2 Điều 38 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Kháng cáo của bị đơn – bà Lương Thị N (Lương Thị Thu N) nộp trong thời hạn luật định nên được chấp nhận để xét xử theo trình tự xét xử phúc thẩm (Điều 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự). 6

[3] Ông Đỗ Văn Đ chết ngày 05/01/2026 nên Toà án xác định người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của ông Đ là bà Lương Thị N (Lương Thị Thu N) và anh Đỗ Văn H (là những người thừa kế của ông Đ theo quy định của pháp luật).

Căn cứ vào di chúc và lời trình bày của các anh chị em ruột của ông Đ thì hiện các anh chị em của ông Đ đang quản lý nhà và diện tích đất 299m2, tại thửa đất số 14, tờ bản đồ 249C, địa chỉ: thôn T, xã M, huyện A (nay là xã A), thành phố Hải Phòng, trước khi xét xử vụ án, Toà án cấp phúc thẩm bổ sung họ vào tham gia tố tụng trong vụ án với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Nay Hội đồng xét xử thấy rằng, theo quy định của pháp luật cần xác định họ tham gia vụ án với tư cách là người làm chứng. - Xét kháng cáo của bị đơn – bà Lương Thị N (Lương Thị Thu N):

[4] Ông Đỗ Văn Đ và bà Lương Thị N (Lương Thị Thu N) kết hôn do tự nguyện, chung sống với nhau từ năm 1995 nhưng do không hiểu biết pháp luật nên đến ngày 31/12/2002 mới đăng ký kết hôn tại Ủy ban nhân dân xã M, huyện A (nay là xã A), thành phố Hải Phòng, quan hệ hôn nhân giữa ông Đ và bà N là hôn nhân hợp pháp. Quá trình giải quyết vụ án, sau khi Toà án nhân dân Khu vực 2, thành phố Hải Phòng ban hành Bản án số 71/2025/HNGĐ-ST ngày 23/12/2025 thì ngày 05/01/2026 ông Đỗ Văn Đ chết. Do bản án sơ thẩm bị kháng cáo nên bản án này chưa có hiệu lực pháp luật, ông Đ chết khi bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật nên hôn nhân của ông Đ và bà N chấm dứt trong trường hợp người chồng chết theo quy định tại Điều 65 của Luật Hôn nhân và Gia đình, do vậy Hội đồng xét xử đình chỉ xét xử đối với yêu cầu khởi kiện của ông Đ về việc xin ly hôn với bà N. - Xét kháng cáo của bà N về chia tài sản là nhà và đất tại thửa đất số 14, tờ bản đồ số: 294-C.

[5] Về nguồn gốc thửa đất số 14, tờ bản đồ số: 294-C: [5.1] Tại Biên bản xác minh ngày 14/12/2024, chính quyền địa phương cho biết: Ủy ban nhân dân xã M không còn lưu giữ tờ bản đồ địa chính xã và sổ giao ruộng đất tại khu vực thôn T, xã M năm 1985. Tại tờ bản đồ địa chính năm 1995 (294-C) thửa đất số 14 có tổng diện tích là 3.340m2 gồm 2.860m2 đất lúa (nông nghiệp) và 480m2 đất thổ cư, địa chỉ: Thôn T, xã M, huyện A. Chủ sử dụng ghi trong sổ mục kê là “Đắc” (không có họ tên đệm). Ông Đỗ Văn Đ cùng người vợ đầu là bà Lương Thị H1 sinh sống quản lý đất này từ khoảng năm 1992. Sau khi bà H1 chết (năm 1994) thì ông Đ và người vợ thứ hai là bà N sinh sống trên thửa đất này từ năm 1995 cho đến nay. Về nguồn gốc: Thửa đất số 14, tờ bản đồ 294-C, địa chỉ: Thôn T, xã M trước thời điểm năm 1993 là đất chân tre, rìa làng, loại đất dôi dư, đất nông nghiệp do Hợp tác xã T4 quản lý giao cho ông Đ sử dụng nhưng không rõ là giao đất theo hình thức cho thuê, đấu thầu, có thu tiền hay không.

Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật đất đai thì Hợp tác xã không có quyền giao đất, cho thuê đất. Đến khoảng năm 2021 – 2022 thì ông Đ được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở đối với diện tích đất 299m2 trong tổng diện tích đất 3.340m2. 7 [5.2] Theo hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đối với diện tích đất 299m2 tại thửa đất số 14, tờ bản đồ số: 294-C thì: Đất ở sử dụng sai mục đích trước ngày 01/7/2024, làm nhà ở, đề nghị cấp giấy chứng nhận có thu tiền sử dụng đất. Đất nông nghiệp 299m2, thuộc thửa đất số 14, tờ bản đồ 294-C, tài sản trên đất là nhà cấp 4 mái tôn mạ màu, công trình phụ mái lợp tôn proximăng, thời điểm xây trước năm 2004, không vi phạm hành lang giao thông, đê điều, điện, kênh mương, các công trình khác, đúng quy hoạch khu dân cư, không tranh chấp. Tại Biên bản thẩm tra, xác minh nguồn gốc sử dụng đất ở của hộ gia đình cá nhân để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở có thu tiền, kết luận và đề xuất: “…. đề nghị Uỷ ban nhân dân huyện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có thu tiền với hộ ông Đ”. Theo Báo cáo số 54/BC-UBND ngày 14/7/2021 của Ủy ban nhân dân xã M về nguồn gốc sử dụng đất của ông Đỗ Văn Đ (đề nghị cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có thu tiền) thì: Diện tích đất 299m2, tại thửa đất số 14, tờ bản đồ 294-C có nguồn gốc là đất nông nghiệp, tự xây dựng làm nhà ở trước năm 2004. Ông Đ sử dụng từ năm 1992, đến năm 1994 ông Đ xây dựng nhà ở. Ông Đ có vợ là bà H1 (chết năm 1994). Ông Đ, bà H1 có con chung là anh Đỗ Văn L4 (chết năm 2020). Năm 2002, ông Đ đăng ký kết hôn với bà N và có con chung là Đỗ Văn H. Vị trí thửa đất của ông Đ đang sử dụng phù hợp với quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch nông thôn mới là đất ở. Hiện trạng các hộ giáp ranh thống nhất mốc giới và ký biên bản xác định mốc giới, không có tranh chấp. Ủy ban nhân dân xã M báo cáo Ủy ban nhân dân huyện A cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có thu tiền đối với thửa đất ông Đ sử dụng theo quy định. Ngoài ra, trong hồ sơ cấp giấy chứng nhận đứng tên ông Đ còn có “Biên bản thống nhất việc cấp giấy chứng nhận của ông Đ đối với thửa đất tại thôn T, xã M”. Theo đó, mẹ đẻ và các anh chị em ruột của người vợ thứ nhất là bà Lương Thị H1 đồng ý cấp giấy chứng nhận đứng tên ông Đ, họ không có ý kiến và yêu cầu quyền lợi gì đối với thửa đất số 14, tờ bản đồ số 294-C (bố đẻ của bà H1 đã chết năm 2015). [5.3] Ngày 02/8/2022, Ủy ban nhân dân huyện A, thành phố Hải Phòng đã cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số DD677095, số vào sổ cấp GCN: CH 1571/AL đứng tên người sử dụng đất là ông Đỗ Văn Đ được quyền sử dụng diện tích đất ở nông thôn 299m2, tại thửa đất số 14, tờ bản đồ 294-C. [6.1] Tại các Biên bản xác minh ngày 07/12/2024, ngày 08/12/2025, Trưởng thôn T, xã M; anh Đỗ Văn H (là con chung của ông Đ, bà N) cho biết: Ông Đ và bà N là vợ chồng hợp pháp và chung sống với nhau tại thôn T từ khoảng năm 1995- 1996. Trước khi kết hôn với bà N thì ông Đ đã có người vợ thứ nhất là bà Lương Thị H1 nhưng đã chết năm 1994 do tai nạn. Khoảng năm 2007 thì ông Đ bị tai nạn nên bị liệt nửa thân người bên dưới, bà N phải lo toan mọi việc và chăm sóc ông Đ.

Tuy nhiên, trong thời gian này thì quan hệ vợ chồng phát sinh nhiều mâu thuẫn, vợ chồng nhiều lần cãi nhau, xô sát với nhau. Nguyên nhân do ông Đ ghen tuông, các bên không chia sẻ khó khăn cùng nhau. Do không chịu đựng được nên khoảng năm 8 2013-2014, bà N và con chung đã về gia đình bên ngoại ở nên hai người đã sống ly thân từ đó. [6.2] Tại Biên bản xác minh ngày 04/11/2025, ông Đỗ Văn T1 cho biết: Ông T1 là anh trai của ông Đỗ Văn Đ. Ông Đ có người vợ đầu là bà H1 và có 01 người con chung là anh Đỗ Văn L4, sinh năm 1992 (chết năm 2020, không có vợ con). Năm 1994, bà H1 chết. Năm 1995, ông Đ kết hôn với bà N. Thửa đất số 14, tờ bản đồ 294-C là do ông Đ, bà H1 mua của thôn từ năm 1992. Sau khi mua đất thì ông Đ, bà H1 có làm một ngôi nhà nhỏ bằng đất để sinh sống. Sau khi kết hôn với bà N, năm 1996 ông Đ, bà N sinh sống trên thửa đất này và xây dựng ngôi nhà bằng gạch chỉ, mái lợp ngói, công trình phụ để sinh sống. Đến năm 2013, bà N tự ý đưa con về nhà bố mẹ đẻ ở, ông Đ và bà N sống ly thân từ đó. Từ thời điểm đó bà N không còn quan tâm, chăm sóc ông Đ (chỉ có anh em ông T1 chăm sóc ông Đ bị ốm) và không quan tâm đến việc gia đình bên chồng. Sau khi anh L4 chết, ông Đ được bồi thường một khoản tiền nên đã dùng số tiền này để xây dựng thêm ngôi nhà cấp 4 diện tích khoảng 70m2 và công trình phụ. Bà N, con trai là anh H và anh ông T3 không có đóng góp gì vào ngôi nhà này, đề nghị Toà án không đưa anh chị em ông Đ vào tham gia tố tụng trong vụ án. Nay ông Đ xin ly hôn với bà N, bà N có yêu cầu chia tài sản chung vợ chồng, đề nghị Toà án giải quyết theo quy định của pháp luật.

[7] Kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản: [7.1] Kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ: Diện tích đất 299m2, thửa số 14, tờ bản đồ số 294-C đã được Ủy ban nhân dân huyện A cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số DD 677095, số vào sổ cấp GCN: CH 1521/AL ngày 02/8/2022 đứng tên người sử dụng đất ông Đỗ Văn Đ. Về tài sản, vật kiến trúc trên đất: Nhà số 01 xây năm 2021, tường xây gạch chỉ 220, mái bằng, mái lợp ngói xanh, nền lát gạch hoa khoảng 62,3m2, nhà bếp xây năm 2021, sân lát gạch đỏ; tường bao, cổng xây năm 2021. Nhà số 02: Nhà 01 tầng, tường xây gạch chỉ 220 xây năm 1996; khu chăn nuôi xây năm 1996, hiện đã xuống cấp, không sử dụng; bể nước khoảng 4m3 xây năm 1996; mái nhà số 02 lợp tôn chống nóng do ông Đắc L5 sau cơn bão năm 2014. Nhà số C: công trình phụ. Một số cây do ông Đắc T2, ông Đ không yêu cầu Toà án kiểm đếm (theo mô tả tại sơ đồ mặt bằng hiện trạng sử dụng đất 18/9/2024). [7.2] Kết quả định giá: [7.2.1] Vật kiến trúc cũ: Nhà 01 tầng, xây gạch chỉ, mái lợp tôn proximăng, diện tích KT: 30m2, bể nước KT: 4m3, sân bê tông KT: 90,2m2, cộng: 189.830.307 đồng, giá trị còn lại tính 10%: 18.983.031 đồng. [7.2.2] Vật kiến trúc xây dựng, sửa chữa mới xây năm 2021 (nhà số A, nhà bếp, sân lát gạch đỏ, tường bao xây gạch chỉ; sửa chữa mái nhà số B – lợp tôn chống nóng), cộng: 604.162.599 đồng, trị giá còn lại tính 90%: 543.764.339 đồng (theo mô tả tại sơ đồ mặt bằng hiện trạng sử dụng đất 18/9/2024). [7.2.3] Giá đất tại thửa đất số 14, tờ bản đồ số 294-C là 2.500.000 đồng/m2. 9

[8] Từ những nội dung trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: [8.1] Ông Đỗ Văn Đ và bà Lương Thị N (Lương Thị Thu N) kết hôn do tự nguyện và có đăng ký kết hôn tại Ủy ban nhân dân xã M, huyện A (nay là xã A), thành phố Hải Phòng nên là hôn nhân hợp pháp. Do ông Đ chết ngày 05/01/2026 - tại thời điểm này bản án chưa có hiệu lực pháp luật nên quan hệ vợ chồng giữa ông Đ và bà N chấm dứt là do ông Đắc C (theo quy định tại Điều 65 của Luật Hôn nhân và gia đình) nên cần đình chỉ xét xử đối yêu cầu khởi kiện của ông Đ về việc xin ly hôn với bà N – điểm a khoản 1 Điều 217 của Bộ luật Tố Tụng dân sự. [8.2] Về nguồn gốc diện tích đất ở nông thôn 299m2, tại thửa số 14, tờ bản đồ số 294-C là đất chân tre, rìa làng, loại đất dôi dư, đất nông nghiệp do Hợp tác xã T4 quản lý giao cho ông Đ sử dụng trước năm 1993 (trong tổng diện tích đất nông nghiệp khoảng 3.340m2), nghĩa là chỉ trước khoảng 3 năm khi ông Đ kết hôn với bà N. Năm 1996 vợ chồng ông Đ, bà N xây dựng ngôi nhà cấp 4 và sinh sống tại đó cho đến nay, đến năm 2022 thì được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Cơ quan có thẩm quyền đã xác định việc sử dụng đất của hộ ông Đ là sai mục đích, tuy nhiên hiện trạng đã làm nhà ở trước ngày 01/7/2004, vị trí diện tích đất đang sử dụng phù hợp với quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch nông thôn mới là đất ở; hiện trạng các hộ giáp ranh thống nhất mốc giới và ký biên bản xác định mốc giới, không có tranh chấp nên ngày 02/8/2022, Ủy ban nhân dân huyện A, thành phố Hải Phòng đã cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đối với thửa đất này. Bà N đã về sinh sống cùng ông Đ trên thửa đất từ năm 1995 đến khoảng năm 2013 – 2014 mới về nhà ngoại ở; quá trình sử dụng đất bà N đã cùng ông Đ xây dựng nhà ở, cùng tôn tạo, quản lý, làm tăng giá trị của thửa đất. Người vợ thứ nhất của ông Đ là bà H1 đã chết từ năm 1994, sau khi sử dụng thửa đất khoảng 02 năm; những người thừa kế của bà H1 là mẹ đẻ cũng như các anh chị em của bà H1 (bố của bà H1 chết năm 2015) đều không có yêu cầu gì đối với thửa đất này khi ông Đ đề nghị cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên giữa ông Đ và người vợ thứ nhất không có tranh chấp đối với thửa đất. Một trong lý do cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng diện tích đất ở 299m2 đứng tên ông Đ là vì ông Đ, bà N đã xây dựng nhà ở và sinh sống trên diện tích đất từ năm 1996 nên cần xác định thửa đất số 14, tờ bản đồ số 294-C và ngôi nhà cấp 4 xây dựng trên thửa đất là tài sản chung của ông Đ và bà N.

Tuy nhiên, cũng cần phải xem xét, đánh giá công bằng về công sức đóng góp của ông Đ và bà N đối với thửa đất đất số 14, tờ bản đồ số 294-C. Thửa đất này được Hợp tác xã T4 giao cho ông Đ quản lý, sử dụng từ năm 1992, trước khi kết hôn với bà N khoảng 03 năm. Thời điểm ông Đ, bà N sống ly thân, ông Đ đã làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích đất 299m2, ông Đ đã phải nộp tiền sử dụng đất và nộp lệ phí trước bạ nhà, đất theo quy định của pháp luật.

Do đó, cần xác định ông Đ có công sức đóng góp đối với thửa đất này nhiều hơn bà N, nên khi phân chia tài sản chung vợ chồng thì ông Đ được phần nhiều hơn.

Tuy nhiên, nội dung kháng cáo của bà N không yêu cầu chia đôi diện tích đất mà chỉ đề nghị được chia 100m2 đất trong tổng diện tích đất 299m2 và ngôi nhà xây 10 dựng năm 1996, công trình phụ, bể nước, sân. Về tài sản trên diện tích đất 299m2, hiện có 02 ngôi nhà và một số công trình xây dựng khác, trong đó có 01 căn nhà diện tích 30m2 do ông Đ và bà N xây dựng năm 1996, bể nước, công trình phụ, sân (nhà 02, 03 theo Sơ đồ kèm theo bản án); 01 ngôi nhà diện tích 62,3m2 (nhà 01 theo Sơ đồ kèm theo bản án) là do ông Đ xây dựng năm 2021 bằng nguồn tiền của cá nhân trong thời điểm vợ chồng sống ly thân. Nay bà N chỉ yêu cầu được chia phần diện tích đất trên đó có ngôi nhà do ông Đ, bà N xây dựng từ năm 1996, công trình phụ và bể nước là phù hợp, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho các bên và đảm bảo cho bà N và con chung có chỗ ở. Theo kết quả định giá tài sản thì giá trị còn lại của căn nhà là 10% tương ứng với trị giá: 18.983.031 đồng. Toà án sơ thẩm xác định quyền sử dụng diện đất 299m2, tại thửa số 14, tờ bản đồ số 294-C là tài sản riêng của ông Đ, chỉ tính công sức tôn tạo đất cho bà N 150.000.000 đồng; đồng thời tính giá trị ban đầu của ngôi nhà là 189.830.307 đồng để chia đôi giá trị ngôi nhà cho hai bên và buộc ông Đ phải hoàn trả cho bà N 1/2 giá trị ban đầu của ngôi nhà là 94.915.153 đồng là không đúng quy định của pháp luật và không đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên đương sự (lẽ ra phải xác định giá trị còn lại của ngôi nhà là 10% ( tương ứng với số tiền là 18.983.031 đồng). Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng, diện tích đất bà N yêu cầu được hưởng chỉ tương đương 1/3 diện tích của thửa đất, yêu cầu và kháng cáo của bà N là hợp lý, có căn cứ nên chấp nhận kháng cáo của bà N, sửa bản án sơ thẩm theo hướng xác định diện tích đất ở nông thôn 299m2, tại thửa số 14, tờ bản đồ số 294-C và ngôi nhà cấp 4 xây dựng năm 1996 là tài sản chung của ông Đ, bà N. Chia cho bà N được sử dụng diện tích đất 100m2 đất ở nông thôn, bao gồm các mốc 1,2, 2A,1A,1 và ngôi nhà cấp 4 (nhà 2) trên diện tích đất này. Đối với các công trình xây dựng khác là công trình phụ, sân, bể nước có một phần diện tích nằm trong giấy chứng nhận, có một phần diện tích nằm ngoài giấy chứng nhận, bà N đồng ý khi nhà nước có yêu cầu sẽ tự nguyện phá dỡ. Chia cho ông Đ được quyền sử dụng diện tích đất ở nông thôn 199m2, bao gồm các mốc 2A,3,4,1A,2A và tài sản trên diện tích đất này (bao gồm nhà 01 và các công trình xây dựng khác trên diện tích đất này). Bà N có nghĩa vụ thanh toán cho ông Đ ½ giá trị còn lại của ngôi nhà là 9.491.515 đồng. Do ông Đ đã chết nên tạm giao tài sản thuộc quyền sử dụng, sở hữu của ông Đ cho bà N và anh H quản lý theo quy định tại các Điều 33, 38, 59, 62, 65, 66 của Luật Hôn nhân và gia đình; các Điều 210, 213, 616 của Bộ luật Dân sự; khoản 2 Điều 308, Điều 309 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[9] Tại phiên toà, những người làm chứng là các anh chị em của ông Đ xuất trình bản Di chúc của ông Đỗ Văn Đ lập ngày 02/01/2026. Theo đó ông Đ để lại tài sản là thửa số 14, tờ bản đồ số 294-C và ngôi nhà cấp 4 trên đất cho các anh em trai của ông Đ là ông Đỗ Văn T3, ông Đỗ Văn Đ1, ông Đỗ Văn Đ2 và ông Đỗ Văn L2. Trường hợp các bên có tranh chấp về việc phân chia di sản thừa kế của ông Đ để lại thì sẽ được giải quyết bằng một vụ án dân sự khác.

[10] Về án phí: 11 [10.1] Về án phí sơ thẩm: Bà N và người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của ông Đ phải chịu án phí chia tài sản chung theo quy định của pháp luật – Điều 147 của Bộ luật Tố tụng dân sự; điểm b khoản 2 Điều 27 Nghị quyết 326 2016/UBTVQH 14. [10.2] Về án phí phúc thẩm: Do kháng cáo của bà N được chấp nhận nên bà N không phải chịu án phí phúc thẩm. Trả lại bà N số tiền tạm ứng án phí đã nộp theo quy định tại khoản 2 Điều 148 của Bộ luật Tố tụng dân sự; điểm b khoản 2 Điều 27, khoản 2 Điều 29 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH 14.