Bản án 531/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án, được thẩm tra các chứng cứ tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh tụng, ý kiến phát biểu và đề nghị của Kiểm sát viên và những người tham gia tố tụng, Hội đồng xét xử nhận định:

[1]. Về tố tụng: Người kháng cáo, nội dung và hình thức đơn kháng cáo, thời hạn kháng cáo của bị đơn là đúng theo quy định tại Điều 271, Điều 272 và Điều 273 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, kháng cáo hợp lệ và đúng theo luật định nên vụ án được xét xử theo trình tự phúc thẩm đối với nội dung kháng cáo và các vấn đề có liên quan đến việc kháng cáo.

[2]. Về sự có mặt, vắng mặt của những người tham gia tố tụng: Người đại diện theo ủy quyền của Ủy ban nhân dân phường T đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần 2 tham gia phiên toà nhưng vắng mặt. Hội đồng xét xử căn cứ khoản 2 Điều 227 Bộ luật Tố tụng dân sự tiến hành xét xử vụ án vắng mặt đối với những người trên.

[3]. Về quan hệ tranh chấp và thẩm quyền giải quyết: Từ yêu cầu khởi kiện ban đầu của nguyên đơn, phải xác định quan hệ pháp luật của vụ án là tranh chấp đòi lại quyền sử dụng đất. Bị đơn có yêu cầu phản tố về việc công nhận quyền sử dụng tại các thửa 1218, 1219 nêu trên. Tòa án cấp sơ thẩm xác định quan hệ pháp luật của vụ án là tranh chấp quyền sử dụng đất là chưa chính xác. Hội đồng xét xử phúc thẩm xác định lại quan hệ pháp luật tranh chấp vụ án là tranh chấp đòi lại quyền sử dụng đất, yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất và yêu cầu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định tại khoản 9 Điều 26 và khoản 4 Điều 34 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015; khoản 4 Điều 32 của Luật Tố tụng hành chính năm 2015.

[4]. Xét về nguồn gốc cũng như quá trình sử dụng phần đất: Tại phiên tòa phúc thẩm người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn, người đại diện theo ủy quyền của bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đều xác định phần đất đang tranh chấp hiện nay chính là phần đất của bà Tống Thị Bích T5 đã tranh chấp mà năm 2003 mà ba vợ của ông là Phạm Quang M khiếu nại có diện tích 166,25m2 thuộc thửa 970. Về quá trình sử dụng đất các đương sự đều thừa nhận phần đất đang tranh chấp do gia đình bị đơn sử dụng trong đó có bà Tống Thị Bích T5 sau đó bà T5 không còn ở nửa nên chỉ còn gia đình người anh ruột là bị đơn Tống Văn D1 sử dụng đến thời điểm hiện nay là trên 30 năm. Như vậy, đây là tình tiết, 8 sự kiện có thật, không phải chứng minh theo quy định tại khoản 1 Điều 92 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[5]. Xét kháng cáo của bị đơn. Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng sự việc tranh chấp phần đất tại thửa 970 phát sinh từ thời điểm trước năm 1997 giữa ông Phạm Quang M và bà Tống Thị Bích T5, tại biên bản làm việc của Thanh tra tỉnh Cần Thơ với ông Phạm Quang M vào ngày 04/7/2003, ông M cho rằng do tính nhân đạo và bà T5 có nhà ở ổn định nên ông đồng ý tự nguyện ổn cư cho hai hộ, trong đó có hộ bà Tống Thị Bích T5 là 166,25m2 và không nhất thiết bồi hoàn tiền. Đến ngày 10/9/2003 Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố C ban hành Quyết định 3201/QĐ.UB về việc giải quyết khiếu nại của ông Phạm Quang M và tại điểm d Điều 1 của Quyết định thể hiện chấp nhận sự tự nguyện của ông Phạm Quang M cho bà Tống Thị Bích T5 ổn cư diện tích 166,25m2 tại thửa 970, tờ bản đồ số 2 ấp C, xã T, huyện Ô trước đây.

[6]. Mặt khác, tại Điều 236 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về việc xác lập quyền sở hữu theo thời hiệu như sau: “Người chiếm hữu, người được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình, liên tục, công khai trong thời hạn 10 năm đối với động sản, 30 năm đối với bất động sản thì trở thành chủ sở hữu tài sản đó, kể từ thời điểm bắt đầu chiếm hữu, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác”. Như vậy việc chiếm hữu tài sản không có căn cứ pháp luật nhưng phải ngay tình. Gia đình bị đơn quản lý, sử dụng phần đất từ trước thời điểm năm 1997 cho đến hiện nay là đã trên 30 năm, nên đối với yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất tại thửa 1218 và thửa 1219 nêu trên là có căn cứ để chấp nhận.

[7]. Tại Công văn số 270 ngày 26/9/2025 của Ủy ban nhân dân phường T, thành phố Cần Thơ xác định thửa đất 1218, tờ bản đồ số 02 được cấp giấy chứng nhận trên cơ sở phần còn lại của thửa 970, tờ bản đồ số 02 sau khi tách thửa tặng cho quyền sử dụng đất nguyên đơn và thửa 1219 do ông T2 đứng tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cũng được tách một phần tại thửa 970 trên cơ sở là hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất.

[8]. Như vậy, phần đất đang tranh chấp hiện nay diện tích 144,4m2 loại CLN thuộc một phần của thửa đất số 1218 và diện tích 17,3m2 thuộc thửa 1219, tờ bản đồ số 02 có nguồn gốc từ thửa 970 mà ông Phạm Quang M đồng ý ổn định cho gia đình bị đơn vào năm 2003. Thấy rằng tại thời điểm năm 2003 phần đất thửa 970 là của ông Phạm Quang M việc ông M đồng ý cho các hộ ổn định và không lấy tiền là thể hiện ý chí tự nguyện cũng như tính nhân đạo của ông, nhưng đến năm 2012, ông M được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất luôn cản phần đã cho gia đình bị đơn, sau khi ông M chết để lại thừa kế cho bà T6, sau đó bà T6 mới tặng cho lại bà D và ông T2.

[9]. Đối với thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Phạm Quang M ở thửa 970. Hội đồng xét xử thấy rằng vào 10/9/2003 Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố C ban hành quyết định 3201/QĐ.UB về việc giải quyết khiếu nại của ông Phạm Quang M và tại điểm d Điều 1 của Quyết định thể hiện chấp nhận sự tự nguyện của ông Phạm Quang M cho bà Tống Thị Bích T5 ổn cư diện 9 tích 166,25m2 tại thửa 970, tờ bản đồ số 2 ấp C, xã T, huyện Ô trước đây, nhưng đến năm 2012 ông M được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất 1218 được tách từ thửa 970 là cấp luôn phần diện tích đất mà vào năm 2003 ông đã đồng ý ổn định cho bà T5, đến ngày 13/9/2019 ông M để thừa kế lại cho bà Dương Thị T6 được chỉnh lý ở mục IV, tiếp đến ngày 24/8/2023 bà T6 tặng cho con là bà Phạm Thị Ngọc D cũng được chỉnh lý, đối với thửa 1219 về trình tự cũng giống như thửa 1128, như vậy việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên là không đúng đối tượng, trong khi gia đình bị đơn sử dụng từ trước năm 1997 đến nay, nhưng Ủy ban nhân dân quận Ô trước đây lại cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho gia đình nguyên đơn. Tại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BI 301439 do Ủy ban nhân dân quận Ô cấp cho ông Phạm Quang M vào ngày 16/3/2012 chỉ có cấp chung cho 01 thửa 1218 và tại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BI 301457 do Ủy ban nhân dân quận Ô cấp cho ông Phạm Phước T2 vào ngày 16/3/2012 chỉ có cấp chung cho 01 thửa 1219. Tại mục 2 phần II của Công văn số 64/TNNDTC-PC ngày 03/4/2019 của Tòa án nhân dân tối cao hướng dẩn: “…Theo quy định của Luật Đất đai và Nghị định số ngày 15/5/2014 của Chính phủ việc cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc xác nhận nội dung biến động trong trường hợp thực hiện hợp đồng (các trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 105 của Luật Đất đai) là thủ tục hành chính trong giao dịch dân sự, không mang tính chất của quyết định hành chính cá biệt; cơ quan, tổ chức có thẩm quyền sẽ thực hiện việc đăng ký biến động, cấp lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên cơ sở kết quả giao dịch có hiệu lực…”.

Căn cứ vào hướng dẫn và quy định pháp luật nêu trên không cần thiết đưa cơ quan chỉnh lý biến động vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án. Đối chiếu tại mục 1 phần IV Công văn 196/TANDTC-PC ngày 03/10/2023 của Toà án nhân dân tối cao thông báo về kết quả giải đáp trực tuyến một số vướng mắt trong công tác xét xử hướng dẫn như sau “Trường hợp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chỉ cấp chung cho một thửa đất mà có sai sót thì Tòa án chấp nhận yêu cầu khởi kiện và tuyên hủy toàn bộ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.”. Như vậy khi tuyên hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Hội đồng xét xử phải tuyên hủy toàn bộ chứ không hủy một phần Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

[10]. Xét việc chỉnh lý biến động, cũng như hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất đối với bà D, ông T2, thấy rằng như đã nhận định trên, phần đất gia đình bị đơn đang sử dụng là được cha ruột của nguyên đơn, là anh ruột của ông T2 thống nhất cho gia đình bị đơn ở ổn định diện tích 166,25m2 tại thửa 970 không cần phải trả tiền từ năm 2003, sau đó cha nguyên đơn được Ủy ban nhân dân quận Ô cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào ngày 16/3/2012 là cấp luôn cả phần diện tích 166,25m2 mà gia đình bị đơn đang sử dụng, nhưng sau đó cha nguyên đơn chết đã lại thừa kế cho bà Dương Thị T6 đã được chỉnh lý biến động, đến ngày 24/8/2023 tiếp tục chỉnh lý biến động hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất cho bà D và ông T2. Như vậy việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Phạm Quang M và chỉnh lý biến động cho ông Phạm Phước T2 và bà Phạm Thị Ngọc D mà không kiểm tra hiện trạng sử dụng đất dẫn đến việc cấp giấy 10 chứng nhận quyền sử dụng đất không đúng đối tượng nên hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất và chỉnh lý biến động cho bà D cũng không có giá trị pháp lý phần diện tích 166,25m2. Do đó Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và một phần yêu cầu độc lập của ông Phạm Phước T2 là không có căn cứ.

[11].

Từ những phân tích nêu trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng đối với yêu cầu kháng cáo của bị đơn là có căn cứ để Hội đồng xét xử phúc thẩm chấp nhận.

[12]. Xét đề nghị của Kiểm sát viên là không có cơ sở, nên Hội đồng xét xử phúc thẩm không chấp nhận.

[13]. Về án phí dân sự sơ thẩm: Do bản án sơ thẩm bị sửa theo hướng chấp nhận kháng cáo của bị đơn, nên án phí sơ thẩm nguyên đơn phải chịu theo quy định tại Điều 147 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[14]. Về án phí dân sự phúc thẩm: Bị đơn ông Tống Văn D1 được miễn án phí theo quy định.