Bản án 643/2026/HC-PTBản án 643/2026/HC-PT

Hội đồng xét xử căn cứ vào tài liệu, chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa, kết quả tranh tụng công khai tại phiên tòa, có đủ cơ sở để kết luận: Toàn bộ diễn biến vụ án như phần tóm tắt nội dung đã được viện dẫn ở trên. Xét kháng cáo của người khởi kiện, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện các tài liệu, chứng cứ, ý kiến của đương sự, ý kiến của Kiểm sát viên như sau:

[1] Về tố tụng: [1.1] Người bị kiện Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh V có văn bản đề nghị xét xử vắng mặt. Căn cứ khoản 4 Điều 225 Luật Tố tụng hành chính 2015, Tòa án tiến hành phiên tòa phúc thẩm xét xử vắng mặt đương sự nêu trên. [1.2] Về đối tượng khởi kiện, thời hiệu khởi kiện và thẩm quyền giải quyết: Tại đơn khởi kiện ngày 14/5/2025 và đơn khởi kiện bổ sung ngày 29/5/2025, Công ty X khởi kiện yêu cầu Tòa án hủy Quyết định số 1078/QĐ- XPHC ngày 06/6/2024 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh V về việc xử phạt vi phạm hành chính; Quyết định số 781/QĐ-CCXP ngày 28/4/2025 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh V về việc cưỡng chế khấu trừ tiền từ tài khoản; Biên bản xử lý vi phạm hành chính ngày 27/02/2024 của Thanh tra Sở T, Phòng T4 – Tài nguyên nước và khí tượng thủy văn, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện M. Xét Quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 1078/QĐ-XPHC ngày 06/6/2024, Quyết định số 781/QĐ-CCXP ngày 28/4/2025 về việc cưỡng chế khấu trừ tiền từ tài khoản là khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản, thuộc đối tượng khởi kiện của vụ án hành chính tại Tòa án, còn thời hiệu và thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân tỉnh Vĩnh Long theo quy định tại khoản 1 Điều 30, khoản 3 Điều 32 và điểm a khoản 2 Điều 116 Luật Tố tụng hành chính năm 2015; Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP ngày 27/6/2025 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định về tiếp nhận nhiệm vụ, thực hiện thẩm quyền của các Tòa án nhân dân. 8 Đối với yêu cầu của người khởi kiện về việc hủy Biên bản xử lý vi phạm hành chính ngày 27/02/2024 không làm phát sinh, thay đổi, hạn chế, chấm dứt quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân hoặc có nội dung làm phát sinh nghĩa vụ, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Do đó, yêu cầu nêu trên không phải là đối tượng khởi kiện của vụ án hành chính tại Tòa án theo quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều 3 Luật tố tụng hành chính năm 2015. Tòa án cấp sơ thẩm nhận định “Biên bản ngày 27/02/2024 là biên bản ghi nhận sự việc, không phải là biên bản vi phạm hành chính, không phải là văn bản áp dụng chế tài xử lý vi phạm, không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ của Công ty X, không phải là quyết định hành chính hay hành vi hành chính theo quy định tại Luật Tố tụng hành chính” nhưng vẫn thụ lý và bác yêu cầu khởi kiện của Công ty X, là không chính xác nên Hội đồng xét xử phúc thẩm sửa lại đúng quy định pháp luật.

[2] Về nội dung: [2.1] Xét tính hợp pháp của Quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 1078/QĐ-XPHC ngày 06/6/2024 Vào lúc 12 giờ 05 phút ngày 27/02/2024, Đoàn Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh V phối hợp với Phòng T4 – Tài nguyên nước và khí tượng thủy văn và Phòng tài nguyên và môi trường huyện M tiến hành kiểm tra hoạt động khai thác cát sông tại khu vực sông thuộc ấp H, xã M, huyện M, tỉnh Vĩnh Long, phát hiện ông Phạm Minh M (do Công ty X thuê) đang điều khiển xáng cạp lấy đất, cát từ dưới lòng sông để lên S tự hành số CT-1009, vị trí khai thác có tọa độ 0559656, 1132847 thuộc ấp H, xã M, huyện M và lập biên bản ghi nhận sự việc. Nội dung biên bản xác định lỗi của Công ty X là: có hành vi vi phạm khai thác cát sông mà không có giấy phép khai thác khoáng sản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Không đồng ý với nội dung biên bản lập ngày 27/02/2024 nêu trên, Công ty X đã khiếu nại nhiều lần đến Ủy ban nhân dân tỉnh V. Tại Kết luận giám định số 1080/KL-STNMT ngày 08/4/2024 của Sở Tài nguyên và môi trường tỉnh V kết luận vật chất do Công ty X cạp từ lòng sông lên S là khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, khoáng sản là cát.

Do đó, Thanh tra Sở T lập Biên bản vi phạm hành chính số 01/BVPHC ngày 10/4/2024 đối với Công ty X theo quy định tại khoản 1 Điều 58, điểm c khoản 3 Điều 64 Luật xử lý vi phạm phạm hành chính (sửa đổi, bổ sung năm 2020). Đến ngày 06/6/2024, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh V ban hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 1078/QĐ-XPHC đối với Công ty X với hình thức phạt chính phạt tiền 350.000.000 đồng; hình thức phạt bổ sung tịch thu toàn bộ tang vật, khối lượng cát là 490,2m3 quy đổi bằng số tiền 29.412.000 đồng; biện 9 pháp khắc phục hậu quả nộp chi phí đo đạc 15.050.000 đồng, chi phí gửi mẫu giám định 1.700.000 đồng, chi phí giám định 1.050.000 đồng theo quy định tại Điều 57, Điều 58, Điều 59, Điều 67, Điều 68 Luật xử lý vi phạm hành chính; điểm e khoản 1 Điều 48 Nghị định số 36/2020/NĐ-CP ngày 24/3/2020 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản được sửa đổi bổ sung theo khoản 26 Điều 2 Nghị định số 04/2022/QĐ-CP ngày 06/01/2022 của Chính phủ. Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy: Để xác định tính hợp pháp và tính có căn cứ của quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty X cần phân biệt “hành vi nạo vét” với “hành vi khai thác khoáng sản”. Hai hành vi này trên thực tế thường dễ bị nhầm lẫn vì đều có hoạt động đào, hút, vận chuyển đất, cát, bùn, sỏi…

Tuy nhiên, về bản chất pháp lý, mục đích thực hiện và cơ chế cấp phép thì đây là hai hoạt động hoàn toàn khác nhau. “Nạo vét” là hoạt động nhằm khơi thông luồng lạch, duy tu, cải tạo dòng chảy, bảo đảm giao thông đường thủy, phòng chống ngập úng, cải tạo môi trường, duy trì công trình thủy lợi, cảng biển, hồ chứa…; Mục đích chính không phải thu hồi khoáng sản để kinh doanh; Việc thu được cát, bùn, đất chỉ là hệ quả của hoạt động nạo vét như nạo vét luồng hàng hải để tàu thuyền lưu thông, nạo vét kênh thủy lợi chống bồi lắng, nạo vét hồ chứa để tăng dung tích. Trong khi đó, theo Luật Khoáng sản thì “khai thác khoáng sản” là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản từ lòng đất, lòng sông, biển và phục vụ mục đích thương mại, sản xuất, kinh doanh; mục đích chính là thu lợi từ khoáng sản; Khoáng sản là đối tượng khai thác trực tiếp như: cát xây dựng, đá, titan, than, vàng… Xét thấy: Ngày 05/02/2024, Công ty X đã có Văn bản số 02/CV-QH gửi đến Ủy ban nhân dân tỉnh V xin nạo vét bùn trong vùng nước hoạt động của Cảng T3 nội địa M có địa chỉ tại vị trí: từ K 93 + 320 đến Km 93 + 471 bờ phải sông C thuộc địa bàn xã M, huyện M tỉnh Vĩnh Long (nay là xã N, tỉnh Vĩnh Long) do Công ty X làm chủ cảng. Ngày 27/02/2024, do thủy triều quá cạn, tàu bè không vào được để neo đậu, ảnh hưởng đến các tàu thuyền đi vào Cảng M (khu vực do Công ty X được cấp phép khai thác) nên Công ty đã thuê ông M cạp nạo vét từ lòng sông lên đổ vào thửa 31, tờ bản đồ số 10, xã M (ngay Cảng Thanh Danh cũ) và thửa 529, tờ bản đồ số 02, xã M, huyện M (ngay thửa đất Ngã Ba kinh Thầy Cai); cạp từ ngày 25/02/2024 đến ngày 27/02/2024 được 03 chiếc, mỗi chiếc khoảng 500m3 đổ tại thửa 529 (kinh T), còn tại chỗ Cảng M thì cạp từ dưới sông C cách bờ kè bê tông 10 hiện hữu khoảng 20m để đưa lên phần nền xi măng trên bờ kè với tổng khối lượng khoảng 200m3. Tổng khối lượng đã nạo vét là khoảng 1.500m3. Tại thời điểm kiểm tra (ngày 27/02/2024), Đoàn Thanh tra cũng thừa nhận chưa xác định được chính xác hành vi của Công ty X là cạp đất bùn hay khai thác cát nên chỉ lập biên bản ghi nhận sự việc, chưa lập Biên bản vi phạm hành chính, cần phải trưng cầu giám định và đo đạc khảo sát xác định khối lượng vật liệu (nghi là khoáng sản) mà Công ty đã khai thác. Sau đó, Đoàn Thanh tra đưa mẫu vật khai thác đi kiểm tra và tại Kết luận giám định số 1080/KL-STNMT ngày 08/4/2024 của Sở Tài nguyên và môi trường tỉnh V kết luận vật chất do Công ty X cạp từ lòng sông lên S là khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, khoáng sản là cát. Tại biên bản họp ngày 26/4/2024 của các Sở, ngành liên quan phát sinh tình tiết mới đó là Biên bản của Đại diện Cảng vụ đường thủy nội địa Vĩnh Long thuộc Cảng vụ khu vực IV vào ngày 26/02/2024 ghi nhận hành vi của Công ty X là nạo vét trong vùng nước cảng, nhưng chưa có văn bản chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền và đề nghị Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh V báo cáo Ủy ban nhân dân tỉnh V bàn giao hồ sơ cho Cảng vụ đường thủy nội địa khu vực IV lập biên bản xử phạt vi phạm hành chính. Trên cơ sở đó, ngày 08/5/2024, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh V tiếp tục xin gia hạn thời hạn ra quyết định xử phạt hành chính được Ủy ban nhân dân tỉnh T5. Ngày 13/5/2024, Ủy ban nhân dân tỉnh T6 cuộc họp và kết luận thống nhất xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty X theo Tờ trình 1110 về hành vi khai thác khoáng sản cát sông không có giấy phép khai thác khoáng sản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đồng thời, khi ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính Công ty X, thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh V cũng thừa nhận: “xét về tính chất và mức độ của công ty là chỉ để nạo vét phù sa bồi lắng để hạ độ sâu, mở rộng phạm vi của vùng nước hoạt động của cảng khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép, không vì mục đích khai thác cát sông để bán thu lợi nên áp dụng mức phạt 350.000.000 đồng, mức phạt bổ sung được nêu tại quyết định xử phạt vi phạm hành chính là có căn cứ, đúng quy định pháp luật đã viện dẫn”. Từ diễn biến quá trình xử phạt đối với Công ty X và những tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, Hội đồng xét xử có căn cứ xác định rằng mục đích hành vi của Công ty X là nạo vét phù sa bồi lắng để hạ độ sâu, mở rộng phạm vi của vùng nước hoạt động của Cảng T3 nội địa M (do Công ty được cấp phép khai thác) khi chưa được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận, không phải là hành vi khai thác khoáng sản. Tại khoản 4 Điều 7 Nghị định số 139/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021 của Chính Phủ về xử phạt hành vi vi phạm quy định nạo vét vùng nước đường thủy 11 nội địa như sau: “Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng đối với hành vi nạo vét trong vùng nước đường thủy nội địa mà không được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận theo quy định”.

Do đó, ngày 10/4/2024, Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh V lập Biên bản vi phạm hành chính số 01/BVPHC đối với Công ty X và ngày 06/6/2024, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh V ban hành Quyết định số 1078/QĐ-XPHC xử phạt vi phạm hành chính Công ty X với hình thức phạt chính phạt tiền 350.000.000 đồng về hành vi khai thác khoáng sản, là không đúng bản chất hành vi vi phạm của Công ty X, không phù hợp với các quy định của pháp luật đã viện dẫn ở trên. [2.2] Xét tính hợp pháp của Quyết định số 781/QĐ-CCXP ngày 28/4/2025 về việc cưỡng chế khấu trừ tiền từ tài khoản Như đã phân tích ở trên, Quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 1078/QĐ-XPHC ngày 06/6/2024 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh V đối với Công ty X không phù hợp với các quy định pháp luật.

Do đó, ngày 28/4/2025, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh V ban hành Quyết định số 781/QĐ-CCXP cưỡng chế khấu trừ tiền từ tài khoản của Công ty X cũng là không đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền và nội dung. Từ những căn cứ nêu trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm xét và có căn cứ chấp nhận kháng cáo của Công ty X, sửa toàn bộ bản án sơ thẩm theo hướng chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của Công ty X: hủy Quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 1078/QĐ-XPHC ngày 06/6/2024 và Quyết định cưỡng chế số 781/QĐ-CCXP ngày 28/4/2025, như đề nghị của đại diện Viện kiểm sát tham gia phiên tòa. Đồng thời, sửa phần tố tụng theo đúng quy định pháp luật.

[3] Về án phí: Án phí hành chính sơ thẩm: Công ty X không phải chịu do yêu cầu khởi kiện được chấp nhận; Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh V phải chịu án phí hành chính sơ thẩm theo quy định. Án phí hành chính phúc thẩm: Công ty X không phải chịu do yêu cầu kháng cáo được chấp nhận.