Bản án 28/2026/HNGĐ-PTVụ án ly hôn về mâu thuẫn gia đình

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án, được thẩm tra công khai tại phiên toà, căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên toà, Hội đồng xét xử (viết tắt là HĐXX) nhận định:

[1]

1. Về tố tụng: Kháng cáo của ông Chử Trung T và ông Chử Kim C trong thời gian luật định, ông C được miễn nộp tạm ứng án phí, ông T đã nộp tạm ứng án phí đầy đủ nên kháng cáo hợp lệ.

[2] Tại phiên tòa vắng mặt bà H3, người đại diện theo ủy quyền của bà H3, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bà H3 là bà Phạm Thị D nhưng những 11 người này đã có đơn đề nghị xét xử vắng mặt; vắng mặt ông Đ1, ông Đ2 nhưng đã có người đại diện theo ủy quyền là ông C tham gia phiên tòa; đại diện hợp pháp của UBND phường L, phòng C2 thành phố Hải Phòng đã được triệu tập hợp lệ đến lần thứ 3 nhưng vẫn vắng mặt tại phiên tòa không có lý do nên căn cứ Điều 296 Bộ luật tố tụng dân sự, HĐXX xét xử vắng mặt những người trên.

[3] Tại phiên tòa, ông Chử Kim C đề nghị HĐXX hoãn phiên tòa để tiến hành giám định chữ ký của cụ M3 tại trích lục đo vẽ bổ sung bản đồ địa chính và biên bản kiểm tra hiện trạng nhà, đất do Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất thành phố H lập ngày 14/12/2009 để làm căn cứ xác định cụ M3 đã tặng cho ông T, bà H3 nhà đất hay chưa. Đề nghị trên của ông C không được HĐXX chấp nhận và quá trình giải quyết vụ án, HĐXX sẽ đánh giá tổng thể các chứng cứ đã được thu thập hợp pháp có trong hồ sơ vụ án nhằm đảm bảo quyền lợi cho các đương sự.

2. Về nội dung kháng cáo của ông Chử Trung T và ông Chử Kim C

[4] 2.1. Về quan hệ con chung: Ông T đề nghị được giao con Chử Lê D1 cho ông trực tiếp nuôi dưỡng vì bà H3 ngoại tình, có lối sống buông thả, thường xuyên bỏ con để ông bà ngoại chăm, ông là người nộp tiền học phí và đóng góp nuôi con, bà H3 cản trở việc thăm nom con của ông. HĐXX thấy nguyện vọng được chăm sóc, nuôi dạy con của ông T là chính đáng.

Tuy nhiên, đối với các lý do ông T đưa ra về việc bà H3 có lối sống không phù hợp hoặc cản trở quyền thăm nom con, quá trình giải quyết vụ án, ông T không xuất trình được tài liệu, chứng cứ chứng minh cho các tình tiết này. Ngược lại, hồ sơ thể hiện bà H3 hiện là giáo viên, có tư cách đạo đức và thu nhập ổn định để bảo đảm môi trường giáo dục tốt cho con. Xét về thực tế nuôi dưỡng, kể từ khi hai bên ly thân đến nay, cháu D1 sống cùng mẹ vẫn đang phát triển tốt về cả thể chất lẫn tinh thần; đồng thời, quá trình lấy lời khai cháu cũng bày tỏ nguyện vọng được tiếp tục ở với mẹ, bên cạnh bà H3 có ông bà ngoại hỗ trợ chăm sóc cháu. Cấp sơ thẩm đã giao con Chử Lê D1 cho bà H3 trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc là phù hợp. Việc ông T thực hiện nghĩa vụ đóng góp học phí, đóng góp nuôi con trong thời kỳ hôn nhân là trách nhiệm chung của cha mẹ, không phải là căn cứ duy nhất để thay đổi người trực tiếp nuôi dưỡng khi môi trường sống hiện tại của cháu đang ổn định.

Do đó, HĐXX thấy không có cơ sở để chấp nhận kháng cáo của ông Chử Trung T về việc giao con cho ông T nuôi dưỡng. 2.2. Về quan hệ tài sản chung:

[5] 2.2.1. Đối với kháng cáo của ông T và ông C không đồng ý xác định thửa đất số 389, tờ bản đồ số 64 là tài sản chung của ông T, bà H3 mà là di sản thừa kế của cụ U, cụ M3, HĐXX thấy: Mặc dù các đương sự đều thừa nhận nguồn gốc thửa đất nêu trên là di sản của cụ Chử Kim U (chết năm 1988) và cụ Nguyễn Thị M3, tuy nhiên diễn biến biến động về quyền sử dụng đất thực tế cho thấy khối tài sản này đã được các đồng thừa kế mặc nhiên phân định và sử dụng ổn định trên thực tế. Cụ thể, từ 12 năm 2005, thửa đất gốc đã được tách thành các thửa riêng biệt để cấp GCNQSD đất cho 04 hộ gia đình (cụ M3, ông T, ông Đ2 và ông P2). Trong hồ sơ cấp giấy năm 2006 thể hiện có chữ ký của cụ M3 và ông Đ2 (là những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ U) xác nhận với tư cách hộ giáp ranh đối với phần diện tích của vợ chồng ông T, bà H3.

[6] Mặt khác, ông T, ông C thừa nhận các anh chị em đã thống nhất cho ông T kê khai và đứng tên GCNQSD đất nhưng cho rằng chỉ để ông T đại diện cho các anh chị em chứ không phải tặng cho đất, song ông T và ông C không xuất trình được bất kỳ văn bản thỏa thuận, ủy quyền quản lý hay tài liệu chứng cứ nào thể hiện ý chí nhờ đứng tên hộ của các đồng thừa kế. Ngược lại, hồ sơ địa chính chứng minh ngay từ thời điểm kê khai đăng ký, ông T đã tự nguyện đăng ký tên cùng bà H3 và GCNQSD đất được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp mang tên cả hai vợ chồng, không thể hiện tư cách đại diện cho hàng thừa kế. Thủ tục cấp GCNQSD đất lần đầu theo hình thức đồng loạt, đại trà, được Hội đồng xét duyệt UBND phường thông qua, niêm yết công khai theo quy định, hết thời gian niêm yết không ai có đơn thư khiếu nại, phản ánh gì. Như vậy, việc các đồng thừa kế trực tiếp ký xác nhận ranh giới, đồng ý cho ông T được kê khai đứng tên GCNQSD đất thể hiện các bên đã biết, nhất trí và thừa nhận diện tích đất này được tách ra khỏi khối di sản chung chưa chia để xác lập quyền sở hữu riêng cho vợ chồng ông T, bà H3.

[7] Ý chí định đoạt di sản của các đồng thừa kế còn được khẳng định rõ nét tại Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế lập ngày 08/10/2009. Tại văn bản này, các đồng thừa kế của cụ U đã thống nhất xác định di sản của cụ U chỉ còn lại một phần diện tích khác (tại thửa số 27, tờ bản đồ số 64, diện tích 233,1m2), không bao gồm thửa đất của vợ chồng ông T, bà H3. Sau khi các đồng thừa kế định đoạt toàn bộ thửa đất số 27, tờ bản đồ số 64 cho mẹ là cụ M3 thì cụ M3 lại tiếp tục tặng thêm cho vợ chồng ông T, bà H3 7,8m2 đất và chuyển nhượng một phần đất cho một số hộ gia đình khác (ông C1, ông L1); thậm chí đến ngày 25/10/2012, cụ M3 còn làm thủ tục tặng cho riêng ông T 43,8m2 đất và ngôi nhà trên đất (lần tặng cho này không có tên bà H3); ngày 08/01/2010, vợ chồng ông T, bà H3 được cấp lại GCNQSD đất với số thửa 389, tờ bản đồ số 64, diện tích 216,3m2.

[8] Việc ông C cho rằng văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế năm 2009 vô hiệu do thiếu chữ ký của ông là không có cơ sở để chấp nhận, bởi vì thực tế ông C biết và thừa nhận việc cụ M3 đã thực hiện các giao dịch tặng cho, chuyển nhượng các phần đất khác trong khối tài sản chung nhưng không hề có khiếu nại hay tranh chấp suốt thời gian dài, ông C trình bày ông chấp nhận quyết định của mẹ; thực tế các hộ gia đình được cấp GCNQSD đất do tách ra từ thửa đất ban đầu của cụ U, cụ M3 đều đã xây dựng công trình và sử dụng đất ổn định, không có tranh chấp. Việc các đồng thừa kế của cụ U chỉ phát sinh tranh chấp với ông T, bà H3 (mà không tranh chấp với 13 các hộ khác) sau khi bà H3 khởi kiện ly hôn (trong khi trước đó các đương sự đều không có ý kiến phản đối trong thời gian dài) là không phù hợp với thực tế khách quan và quá trình sử dụng đất ổn định của đương sự, không phù hợp với các chứng cứ khác có trong hồ sơ. Tại phiên tòa, ông C đề nghị giám định chữ ký của cụ M3 tại trích lục đo vẽ bổ sung bản đồ địa chính và biên bản kiểm tra hiện trạng nhà, đất do Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất thành phố H lập ngày 14/12/2009 nhưng HĐXX thấy không cần thiết vì đây không phải là chứng cứ duy nhất chứng minh cụ M3 đã tặng cho nhà đất cho ông T, bà H3. Ngay cả trong trường hợp các chữ ký này không phải do cụ M3 trực tiếp ký, điều này cũng không làm thay đổi bản chất về ý chí tặng cho đất của cụ M3 dành cho vợ chồng ông T, bà H3 như các phân tích và dẫn chiếu ở trên.

[9] Từ các căn cứ trên, HĐXX có đủ cơ sở xác định thửa đất số 389, tờ bản đồ số 64 thuộc quyền sử dụng hợp pháp của vợ chồng ông T, bà H3 và là tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân, không phải là di sản thừa kế của cụ U. Kháng cáo này của ông T, ông C không được chấp nhận.

[10] 2.2.2. Đối với kháng cáo của ông T, ông C không đồng ý xác định 02 ngôi nhà trên thửa đất số 389, tờ bản đồ số 64 là tài sản chung của ông T, bà H3 mà là tài sản của ông C và các đồng thừa kế khác xây dựng: Bà H3 xác định ngôi nhà 02 tầng là nhà cũ của cụ M3, sau khi bà kết hôn với ông T, vợ chồng đã sửa sang lại nhà và xây dựng thêm căn nhà cấp 4 để cho thuê nhưng bà H3 không đưa ra được căn cứ chứng minh việc sửa và xây nhà. Ông T, ông C khẳng định ngôi nhà 02 tầng do ông C và các anh chị em góp tiền xây dựng năm 1995 để cho cụ M3 ở vì ngôi nhà cũ của cụ đã nát hỏng, sau đó năm 2004 anh chị em ông lại xây thêm ngôi nhà cấp 4 (bên cạnh nhà 2 tầng) để cụ M3 cho thuê lấy tiền dưỡng già và xuất trình chứng cứ về việc xây dựng nên có căn cứ xác định bà H3, ông T không phải là người xây dựng nhà. Mặc dù ông T và ông C cho rằng hai ngôi nhà trên đất do các anh chị em góp tiền xây dựng, nhưng mục đích xây dựng là để cụ M3 ở và dưỡng già trên phần đất của chính cụ; thực tế, sau khi xây dựng xong, toàn bộ nhà đất do cụ M3 trực tiếp quản lý, sử dụng, các đương sự không ở cùng và cũng không có thỏa thuận nào về việc duy trì quyền sở hữu chung đối với nhà ở.

Do đó, đây được xác định là tài sản riêng của cụ M3 (cụ M3 được các con xây nhà cho). Việc cụ M3 đồng ý cho ông T kê khai cấp GCNQSD đất (bao gồm cả nhà trên đất) vào năm 2005 và tiếp tục tặng cho thêm đất vào năm 2009 là hành vi thực hiện quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu cho các con. Nhà và đất đã hình thành một khối tài sản thống nhất, đứng tên vợ chồng ông T nên xác định 02 ngôi nhà trên thửa đất số 389, tờ bản đồ số 64 là tài sản chung của ông T, bà H3. Do đó kháng cáo của ông C và ông T đối với nội dung này không được chấp nhận.

[11] 2.3. Về kháng cáo của ông T, ông C yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AH601107, số vào sổ cấp Giấy chứng nhận số H02111 do UBND thành phố H cấp ngày 28/11/2006 và Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất quyền sở 14 hữu nhà ở và tài sản gắn liền đất số BA631682 số vào sổ CH00022 do UBND thành phố H cấp ngày 08/01/2010 đều đứng tên ông T và bà H3; yêu cầu tuyên bố hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất số công chứng 259 quyển số 21TP/CCSCC/HĐGD ngày 19/12/2009 của Phòng C2 vô hiệu và giải quyết hậu quả của hợp đồng vô hiệu; yêu cầu tuyên bố Văn bản thoả thuận phân chia di sản lập ngày 08/10/2009 tại Phòng C2 tỉnh Hải Dương, số công chứng 173 quyển số 17 TP/CCSCC/HĐGD vô hiệu:

[12] 2.3.1. Đối với kháng cáo yêu cầu hủy GCNQSD đất: Ngày 28/11/2006, ông T và bà H3 được cấp GCNQSD đất lần đầu, nguồn gốc đất là của cụ U, cụ M3, cụ U chết không để lại di chúc và những người thừa kế của cụ U chưa có văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế nhưng như phân tích ở trên, mặc dù những người thừa kế của cụ U chưa có văn bản phân chia di sản thừa kế nhưng ý chí chủ quan của những người này đã thể hiện đồng ý tặng cho ông T, bà H3 đất và tài sản trên đất. Việc Ủy ban nhân dân thành phố H cấp GCNQSD đất số AH601107 ngày 28/11/2026 và sau đó cấp lại GCNQSD đất số BA631682 ngày 08/01/2010 đối với thửa số 389, tờ bản đồ số 64 mang tên ông T, bà H3 là chưa đúng trình tự, thủ tục nhưng vì thửa đất số 389, tờ bản đồ số 64 cùng tài sản trên đất được xác định là tài sản chung của ông T, bà H3 nên HĐXX thấy không cần thiết phải hủy GCNQSD đất theo yêu cầu của ông T, ông C.

[13] 2.3.2. Đối với yêu cầu tuyên bố hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất và văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế lập ngày 08/10/2009 vô hiệu và giải quyết hậu quả của hợp đồng vô hiệu: Cũng như phân tích ở phần trên, mặc dù Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế ngày 08/10/2009 thiếu chữ ký của ông C nhưng hành vi của ông C đã thể hiện ông C biết việc cụ M3 tặng cho, chuyển nhượng đất nhưng không có ý kiến, khiếu nại và thửa đất số 389, tờ bản đồ số 64 cùng tài sản trên đất được xác định là tài sản chung của ông T, bà H3 nên không có căn cứ tuyên bố văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế và hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất giữa cụ M3 và ông T, bà H3 vô hiệu và giải quyết hậu quả hợp đồng vô hiệu.

[14] Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu phản tố của ông T và yêu cầu độc lập của ông C về việc hủy GCNQSD đất và tuyên vô hiệu văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế, hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất là có căn cứ.

[15] Thửa đất tranh chấp có diện tích rộng (214,7m²), trên đất đã tồn tại 02 căn nhà độc lập được đánh số nhà riêng biệt là 178 và 180, đều tiếp giáp trực tiếp với đường phố.

Do đó, mỗi phần tài sản sau khi phân chia đều có khả năng quản lý, sử dụng độc lập, không phát sinh tranh chấp về lối đi hoặc phụ thuộc vào phần tài sản của bên còn lại. Mặt khác, ông T cho rằng đây là di sản thừa kế của bố mẹ nên không đồng ý chia cho bà H3, giả sử có căn cứ xác định nhà đất là tài sản chung của vợ chồng thì ông T cũng không đồng ý thanh toán toàn bộ phần của bà H3 được chia cho bà H3 bằng tiền. Trong khi đó, hiện nay bà H3 đang trực tiếp nuôi con và không có chỗ ở nào 15 khác, phải đi thuê nhà ở, bà H3 tha thiết được nhận tài sản bằng nhà đất để có chỗ ở. Trên cơ sở xem xét nguồn gốc nhà đất do mẹ và các anh chị ông T tặng cho, để đảm bảo quyền lợi của đương sự, phù hợp nguyện vọng của đương sự, phù hợp với thực tế sử dụng và khả năng thi hành án trên thực tế khi ông T không đồng ý thanh toán tiền cho bà H3, Tòa án cấp sơ thẩm đã chia cho bà H3 diện tích đất 67,1m2, trên đất có ngôi nhà cấp 4 trị giá 21.416.000 đồng, tổng trị giá tài sản là 2.302.816.000 đồng, chia cho ông T diện tích đất 147,6m2, trên đất có nhà 02 tầng trị giá 83.072.000 đồng, tổng trị giá tài sản 5.101.472.000 đồng là phù hợp. Tại phần nhận định và quyết định của bản án sơ thẩm, Tòa án sơ thẩm đã có sự nhầm lẫn về số liệu khi chia cho bà H3 67,1m2 cùng ngôi nhà cấp 4 trị giá 21.416.000 đồng nhưng lại ghi tổng giá trị tài sản là 2.221.286.400 đồng và chia cho ông T 147,6m2 đất cùng ngôi nhà 2 tầng trị giá 83.072.000 đồng nhưng lại ghi tổng giá trị là 5.183.001.600 đồng. HĐXX phúc thẩm sẽ điều chỉnh lại số liệu tính toán trong phần quyết định của bản án cho chuẩn xác. Trên phần đất chia cho ông T, bà H3 còn có một số công trình của người thuê tự xây và đã phá dỡ một phần, hiện nay không còn giá trị.

[16] Ngoài ra, các tình tiết của vụ án này không hoàn toàn giống các tình tiết của án lệ số 03/2016/AL ngày 04/6/2016, cấp sơ thẩm áp dụng án lệ số 03 trong phần quyết định của bản án là chưa chính xác, cấp phúc thẩm không áp dụng án lệ số 03 để giải quyết vụ án này.

[17]

Từ những phân tích trên, HĐXX không chấp nhận kháng cáo của ông Chử Trung T và ông Chử Kim C, giữ nguyên bản án hôn nhân và gia đình sơ thẩm số 38/2026/HNGĐ- ST ngày 06/02/2026 của Tòa án nhân dân khu vực 8 - Hải Phòng nhưng có điều chỉnh về số liệu và điều luật áp dụng cho phù hợp.

[18] Án phí phúc thẩm: Kháng cáo của ông C không được chấp nhận nhưng ông C là người cao tuổi nên được miễn án phí dân sự phúc thẩm; kháng cáo của ông T không được chấp nhận nên ông T phải chịu 300.000 đồng án phí dân sự phúc thẩm;