Bản án 05/2026/HNGĐ-PTVụ án ly hôn về mâu thuẫn gia đình

[1] Về tố tụng: Tòa án cấp sơ thẩm thực hiện và tuân thủ đúng quy định của Bộ luật tố tụng dân sự trong việc thụ lý, xác định thẩm quyền, quan hệ pháp luật tranh chấp, thu thập và giao nộp chứng cứ và hòa giải, trình tự và thủ tục phiên tòa sơ thẩm. Kháng cáo của bị đơn Đàm Thế V trong thời hạn luật định, đã nộp tạm ứng án phí phúc thẩm nên được xem xét, giải quyết theo trình tự phúc thẩm là đúng quy định.

[2] Xét kháng cáo của bị đơn Đàm Thế V: [2.1] Về mức cấp dưỡng nuôi con Toà án cấp sơ thẩm tuyên quá cao vì anh V là lao động tự do. Cấp sơ thẩm tuyên anh V có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cháu Đàm Hoàng V1 số tiền 4.750.000 đồng/ 01 tháng, phương thức cấp dưỡng theo tháng, thời gian cấp dưỡng từ khi bản án có hiệu lực pháp luật cho đến suốt đời. Cháu V1 bị bệnh thiếu máu, tan máu bẩm sinh di truyền phải điều trị suốt đời. Hiện nay cháu V1 được đăng ký điều trị tại Bệnh viện H1 - truyền máu Trung ương từ năm 2014, điều trị thường xuyên, mỗi tháng 01 đến 02 lần theo lịch hẹn. Anh V cũng thừa nhận những chi phí chi cho cháu V1 là cần thiết.

Tuy nhiên, theo anh anh là lao động tự do nên mức cấp dưỡng như vậy là cao. Hội đồng xét xử xét thấy, căn cứ vào Điều 107 và Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình, cha mẹ đều phải có nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng con chung. Dựa vào chi phí thực tế hiện nay cho cháu V1 và mức chi phí này anh V cũng thừa nhận nên cấp sơ thẩm yêu cầu anh V phải cấp dưỡng cho cháu V1 số tiền 4.750.000 đồng/ 01 tháng, phương thức cấp dưỡng theo tháng, thời gian cấp dưỡng từ khi bản án có hiệu lực pháp luật cho đến suốt đời là phù hợp với thực tế 10 và phù hợp với quy định của pháp luật.

Do đó, phần kháng cáo này của anh V không được chấp nhận. [2.2] Về yêu cầu chia 50% giá trị đối với tiền gửi tiết kiệm 2.600.000.000 đồng: Cả nguyên đơn và bị đơn đều thừa nhận, số tiền gửi tiết kiệm là 2.600.000.000 đồng, số tiền này được tích cóp từ việc kinh doanh bán thuốc gia truyền. Hội đồng xét xử xét thấy, cần căn cứ vào công sức đóng góp của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân. Anh V cũng thừa nhận rằng, số tiền tiết kiệm được hình thành từ việc kinh doanh bán thuốc gia truyền của chị P. Tháng 10/2023 anh đã bỏ đi, không chung sống với chị P và các con. Trong cuộc hôn nhân này anh cũng có 01 phần lỗi vì không chung thuỷ, nảy sinh tình cảm với người đàn bà khác. Khi sống chung, anh phụ giúp chị P trong việc làm thuốc, bán thuốc. Mọi chi phí cho gia đình, chi phí cho các con, chữa bệnh cho con đều do chị P đảm nhận. Chị P có thu nhập ổn định từ lương (khoảng 10 triệu đồng/ 01 tháng) và có thêm thu nhập từ việc bán thuốc gia truyền chữa bệnh dạ dày. Anh V không có thu nhập ổn định, nguồn thu nhập chính của anh V là phụ giúp chị P trong việc bán thuốc.

Do đó, cấp sơ thẩm chia số tiền tiết kiệm là 2.600.000.000 đồng theo hướng chị P được hưởng 70%, anh V được hưởng 30% là có căn cứ nên kháng cáo của anh V không được chấp nhận. [2.3] Về ngôi nhà 02 gian, 01 bếp, 01 lò đun thuốc có địa chỉ tại: Tổ C phường H, thành phố C, tỉnh Cao Bằng (nay là Tổ H, phường T, tỉnh Cao Bằng). Chị P, anh V và bà P1 đều thừa nhận nhà, bếp và lò đun thuốc là tài sản chung của chị P và anh V, xây dựng trên đất của bà P1. Chị P và anh V đều thống nhất giá trị của tổng tài sản này là 453.283.240 đồng. Cấp sơ thẩm đã giao đất cho bà P1 quản lý, còn về giá trị của tổng tài sản căn cứ vào công sức đóng góp và quyền lợi của các con nên ưu tiên chị P được 70% tổng giá trị (chị P được chia 317.298.268 đồng), anh V được 30% tổng giá trị (anh V được chia 135.984.000 đồng). Hội đồng xét xử xét thấy, nhà bếp và lò đun thuốc là tài sản chung của vợ chồng, được các bên thừa nhận hình thành trong thời kỳ hôn nhân, không có công sức đóng góp của các con trong giá trị tài sản này. Việc cấp sơ thẩm tuyên căn cứ vào công sức đóng góp và quyền lợi của các con nên ưu tiên chị P được 70% là không có căn cứ, không phù hợp với quy định của pháp luật. Tài sản này được nguyên đơn và bị đơn cùng công nhận về công sức đóng góp, nên căn cứ vào Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình thì mỗi người đều được hưởng 50% giá trị. Do khối tài sản này được xây dựng trên đất của bà P1 nên cấp sơ thẩm giao cho chị P tiếp tục quản lý và sử dụng là có căn cứ.

Tuy nhiên, chị P cần phải thanh toán cho anh V 50% giá trị của khối tài sản là 226.641.620 đồng. Kháng cáo của anh V là có căn cứ và được chấp nhận. [2.4] Đối với kháng cáo không đồng ý thanh toán tiền cho bà Hoàng Thị P1, số tiền 500.000.000 đồng 11 Trong quá trình giải quyết vụ án tại cấp sơ thẩm và tại phiên toà phúc thẩm bà P1 cho rằng: Việc làm thuốc tại nhà chủ yếu do bà thực hiện; anh V thường xuyên say rượu, không làm thuốc, từ năm 2023 không sống chung. Về nguồn gốc công thức thuốc gia truyền là của vợ chồng bà P1 truyền lại cho con gái là Hoàng Thị P, chị P đăng ký hộ kinh doanh tại nhà bà P1, có sự tham gia, đóng góp công sức của bà P1 trong suốt quá trình kinh doanh từ năm 2017 thành lập nên bà P1 yêu cầu được thanh toán số tiền 500.000.000 đồng. Hội đồng xét xử xét thấy: Theo Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh đăng ký lần đầu ngày 24/4/2024 của Ủy ban nhân dân thành phố C đăng ký tên hộ kinh doanh là “Hộ kinh doanh Hoàng Thị P”, chủ thể thành lập hộ kinh doanh: Cá nhân; Vốn kinh doanh: 5.000.000 đồng (Năm triệu đồng). Tại Giấy chứng nhận số 860/CN-SYT ngày 16/3/2018 của Sở Y tế tỉnh C Giấy chứng nhận bài thuốc gia truyền cho bà Hoàng Thị P. Tại Công văn số 277/TCKH ngày 03/12/2024 của UBND thành phố C cung cấp thông tin: Trong giấy đề nghị đăng ký kinh doanh ngày 23/4/2024 của bà Hoàng Thị P kê khai chủ thể thành lập hộ kinh doanh là cá nhân. Trong quá trình giải quyết vụ án, ngoài lời trình bày thì chị P và bà P1 không đưa ra được bất cứ tài liệu, chứng cứ chứng minh về việc bà P1 có tham gia kinh doanh, góp vốn, được hưởng lợi nhuận từ việc kinh doanh. Các bên không có sự thoả thuận về việc sẽ sử dụng, định đoạt phần tài sản hình thành từ hoạt động kinh doanh. Việc bà P1 có phụ giúp lấy thuốc, đun thuốc, bán thuốc chỉ thể hiện việc hỗ trợ lao động, không đủ căn cứ để xác định quyền tài sản. Theo Giấy chứng nhận thì chị P là chủ thể duy nhất được pháp luật công nhận trong hộ kinh doanh gia đình, vốn kinh doanh 5.000.000 đồng. Vợ chồng bà P1 chưa từng đăng ký và chưa từng được cấp Giấy chứng nhận bài thuốc gia truyền, việc vợ chồng bà P1 truyền lại công thức gia truyền cho chị P cũng không có căn cứ. Việc cấp sơ thẩm chấp nhận thanh toán cho bà P1 số tiền 500.000.000 đồng là chưa đủ căn cứ; Trường hợp bà P1 có căn cứ chứng minh cho yêu cầu và quyền lợi của mình thì có quyền khởi kiện bằng một vụ án dân sự khác.

Do đó, kháng cáo của anh V là có căn cứ nên được chấp nhận. [2.5] Đối với yêu cầu xác minh số tiền gửi tiết kiệm tại Ngân hàng C - chi nhánh C (V3) từ năm 2021 đến tháng 10/2024. Tại công văn số 1031/CV-CNCB-TCTH ngày 06/9/2024 của Ngân hàng TMCP C (chi nhánh C) đã trả lời: “Bà Hoàng Thị P, CCCD số 004179000326; địa chỉ: Tổ C, phường H, thành phố C, tỉnh Cao Bằng không có thông tin về tiền gửi tiết kiệm trên hệ thống V2”

Do đó, cấp sơ thẩm đã thu thập đủ tài liệu chứng cứ đối với thông tin khoản tiền gửi tiết kiệm tại Ngân hàng V2.

[3] Về vấn đề khác: [3.1] Đối với số tiền cấp sơ thẩm nhận định anh V có trách nhiệm thanh toán cho chị P tiền cấp dưỡng nuôi dưỡng cháu V1 (từ khi anh V bỏ đi vào tháng 10/2023 đến tháng 8/2025) là 218.175.025 đồng, anh V thanh toán một lần cho chị P. 12 Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy, anh V không kháng cáo nội dung này.

Tuy nhiên, cấp sơ thẩm nhận định do anh V bỏ đi, sống ly thân nên phải có trách nhiệm thanh toán 01 lần tiền chi phí thực tế cho cháu V1 là không đúng quy định của pháp luật. Khoản tiền này do chị P chi trả từ nguồn thu nhập hoạt động kinh doanh của hộ gia đình, mà nguồn tiền này đã được xác định là tài sản chung của vợ chồng. Sau khi nguyên đơn chi trả các chi phí này thì số tiền còn lại được các đương sự xác định là 2.600.000.000 đồng và được Tòa án xác định là tài sản chung để phân chia. Như vậy, có căn cứ xác định khoản tiền 218.175.025 đồng đã được sử dụng từ tài sản chung của vợ chồng để thực hiện nghĩa vụ chung đối với con. Khoản tiền đã được chi từ tài sản chung để thực hiện nghĩa vụ chung của vợ chồng thì phải được coi là nghĩa vụ chung đã được thực hiện, không có căn cứ buộc một bên phải hoàn trả lại toàn bộ cho bên còn lại. Mặc dù trong khoảng thời gian từ tháng 10/2023 đến tháng 8/2025 anh V bỏ mặc gia đình, không trực tiếp tham gia chăm sóc con chung, tuy nhiên theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình, việc một bên vi phạm nghĩa vụ vợ chồng không làm thay đổi bản chất pháp lý của tài sản chung đã được hình thành trong thời kỳ hôn nhân, cũng như không làm phát sinh nghĩa vụ hoàn trả riêng đối với các khoản chi đã được sử dụng từ tài sản chung để thực hiện nghĩa vụ chung đối với con. Nên việc giải quyết của Tòa án cấp sơ thẩm đối với nội dung này chưa phù hợp với quy định tại Điều 33 và Điều 37 Luật Hôn nhân và gia đình.

Do đó, không chấp nhận việc buộc anh V thanh toán số tiền 218.175.025 đồng cho chị P. [3.2] Về án phí ly hôn sơ thẩm: Tại biên bản hoà giải cả nguyên đơn và bị đơn đều thống nhất thuận tình ly hôn, tuy nhiên về vấn đề cấp dưỡng nuôi con và tài sản chung không thống nhất về tỉ lệ giá trị được hưởng. Căn cứ theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 11 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP ngày 16/5/2024 của Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật trong giải quyết vụ việc về Hôn nhân và gia đình thì cấp sơ thẩm quyết định chị P phải nộp 300.000 đồng án phí ly hôn sơ thẩm là không đúng quy định của pháp luật.

[3] Về án phí phúc thẩm: Do kháng cáo của bị đơn được chấp nhận nên không phải nộp án phí phúc thẩm; Bị đơn được trả lại tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp. Về án phí sơ thẩm: Về án phí ly hôn các đương sự phải nộp theo quy định của pháp luật. Do sửa một phần bản án sơ thẩm liên quan đến phần tài sản nên các đương sự phải nộp án phí tương ứng với phần giá trị tài sản được hưởng theo quy định của pháp luật.