Bản án 25/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Về tố tụng: Tòa án cấp sơ thẩm thực hiện và tuân thủ đúng quy định của Bộ luật tố tụng dân sự trong việc thụ lý, xác định thẩm quyền, quan hệ pháp luật tranh chấp, thu thập và giao nộp chứng cứ và hòa giải, trình tự và thủ tục phiên tòa sơ thẩm. Kháng cáo của bà B và ông M nộp trong thời hạn luật định; Ông M thuộc trường hợp miễn nộp tiền tạm ứng án phí phúc thẩm theo quy định, bà B đã nộp tạm ứng án phí phúc thẩm theo thông báo của Toà án trong thời hạn luật định. Như vậy kháng cáo là hợp lệ, Tòa án nhân dân tỉnh Cao Bằng thụ lý giải quyết theo thủ tục phúc thẩm là đúng quy định của pháp luật.

[2] Về sự vắng mặt của những người được Toà án triệu tập trong vụ án: đã triệu tập hợp lệ, có đơn xin vắng mặt và đề nghị Hội đồng xét xử giải quyết theo quy định của pháp luật nên Hội đồng xét xử tiến hành giải quyết vắng mặt họ là phù hợp với quy định tại khoản 2 điều 296 Bộ luật tố tụng dân sự.

[3] Xét yêu cầu kháng cáo: [3.1]. Về nguồn gốc đất tranh chấp: Nguyên đơn cho rằng nguồn gốc đất do nhận thừa kế của bố mẹ để lại tuy nhiên hiện nay toàn bộ diện tích đất tranh chấp nằm trong thửa đất số 219 ông Hà Văn M đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Bị đơn cho rằng đất do bà được thừa kế từ bố mẹ, thửa đất giáp ranh với đất của ông L1 và có ranh giới là bụi tre, trên đất có 01 giếng nước. Ông Hà Văn M khai phần đất của gia đình ông mua với ông Trần Văn L1, sát với bụi tre gần giếng nước. Mặc dù bụi tre nằm trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của gia đình nhưng ông không quản lý, sử dụng phần đất đó do thời điểm mua đất bà S (mẹ của bà H5, con bà H5 là bà B) xin ông được sử dụng để trồng rau. Ông Hà Văn M xác nhận khi ông nhận chuyển nhượng thấy bà S trồng tre ở trên đất và sử dụng phần đất tranh chấp nên có căn cứ xác định bà S là mẹ của bà H5 đã quản lý, sử dụng phần đất tranh chấp trước hoặc cùng thời điểm ông Hà Văn M nhận chuyển nhượng. Bà Hoàng Thị D1 là vợ ông Trần Văn L1 khai trước khi chuyển vào miền nam sinh sống, ông L1 đã chuyển nhượng một phần đất cho ông Hà Văn M và một phần đất để lại cho bà S là mẹ của bà Lý Thị H5, phần đất để lại cho bà S được lấy mốc giới từ bụi tre của bà S có chiều rộng khoảng 05m kéo dài xuống gặp đất nhà bà H5 nhưng bà không biết rõ diện tích đất chuyển nhượng, diện tích đất này không bao gồm giếng khoan. [3.2] Xét kháng cáo của bà Nông Thị B 13 Các đương sự đều thừa nhận năm 2009 phát sinh tranh chấp nên cơ quan chức năng đã tiến hành hòa giải, xác định ranh giới, mốc giới thửa đất. Theo biên bản xác định ranh giới, mốc giới thửa đất ngày 16/4/2009 ghi nhận: Ranh giới đất ở thực địa của bà Lý Thị H5 đang sử dụng đất tại Bản L, xã Đ, thị xã C thuộc thửa đất số 219 tờ bản đồ số 16 diện tích 45m2 loại đất BHK có các mặt tiếp giáp như sau: phía đông giáp đất của bà H5, phía tây giáp đường đều có kích thước 5m; phía nam giáp đất của ông M có chiều dài 9m và phía bắc giáp đất của bà T. Ranh giới đất ở thực địa của bà Nguyễn Thị T đang sử dụng đất tại Bản L, xã Đ, thị xã C thuộc thửa đất số 219a tờ bản đồ số 16 diện tích 72m2 loại đất BHK có các mặt tiếp giáp như sau: phía đông giáp đất của bà H5 có kích thước 9m được xác định bằng kè gạch 220, phía tây giáp đường có kích thước 5,2m; phía nam giáp đất của ông M có chiều dài 10,5m và phía bắc giáp đất của bà T có chiều dài 9,8m. Ông Đinh Ngọc T6 nguyên tổ trưởng tổ dân phố G (sau này là tổ dân phố 6) xác nhận thời điểm năm 2009 chính quyền địa phương đã giải quyết tranh chấp xác định thửa đất thuộc quyền quản lý, sử dụng của bà T có diện tích 72m2, đất của bà H5 nằm giữa đất của bà T và ông M. Quá trình giải quyết bà T, bà H5, ông M đã nhất trí với kết quả giải quyết và ký tên vào biên bản. Bà Bế Thị T8 nguyên công chức địa chính UBND phường Đ xác nhận năm 2009 xảy ra tranh chấp giữa bà Lý Thị H5 và bà Nguyễn Thị T, cán bộ Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất đã xuống thực địa đo đạc ranh giới mốc giới thửa đất, thửa đất của bà H5 nằm giữa đất của bà T và ông M, về vị trí, kích thước thửa đất đã được xác định cụ thể trong 02 biên bản. Theo bà T8 thì chị Nông Thị B yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất là có căn cứ. Hội đồng xét xử nhận thấy, theo biên bản xác định ranh giới ngày 16/4/2009, được lập bởi cán bộ địa chính và chính quyền địa phương, có chữ ký xác nhận của ông M và bà T, là chứng cứ xác định thửa đất 45m² thuộc quyền sử dụng của gia đình bà Lý Thị H5 (mẹ của bà Nông Thị B). Biên bản hòa giải ngày 01/6/2017 của Ủy ban nhân dân phường Đ các bên thống nhất ranh giới với phần đất của chị B có chiều rộng 4,35 m, giáp đất bà T và đường dân sinh 1,5m. Tuy nhiên thời điểm đó bà T không có ý kiến hay phản đối trong thời hạn 10 ngày. Trong quá trình giải quyết tại cấp sơ thẩm và tại cấp phúc thẩm bà cho rằng vì thời điểm đó sức khoẻ của bà không đảm bảo và vài ngày sau bà H5 chết nên hết thời hạn ghi nhận trong biên bản bà đã không có ý kiến cũng như khiếu nại đối với biên bản hoà giải năm 2017. Đến năm 2021 bà mới làm đơn đến UBND phường Đ để yêu cầu giải quyết. Hội đồng xét xử xét thấy, từ khi lập biên bản hoà giải ngày 01/6/2017 bà T không có ý kiến cũng như khiếu nại đối với biên bản Hoà giải thành đã lập 14 đến năm 2021 bà mới làm đơn. Ngoài lời trình bày vì lý do sức khoẻ thì bà không đưa ra được bất cứ chứng cứ chứng minh cho việc không đồng ý với biên bản hoà giải vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan. Mặt khác, theo Giấy chứng tử thì bà H5 chết ngày ngày 01/8/2017 (02 tháng sau đó) chứ không phải vài ngày sau khi lập biên bản hoà giải như bà T trình bày. Tại cấp sơ thẩm khi tiến hành xem xét thẩm định tại chỗ thì hiện trạng đã thay đổi so với thời điểm lập biên bản hoà giải năm 2017; Hiện nay không còn bụi tre, giếng đã bị lấp, hàng gạch gia đình bà B xây làm ranh rới đã bị đập.

Tuy nhiên, tại cấp phúc thẩm, nguyên đơn bà B cung cấp bản ảnh chụp hiện trạng hàng gạch làm ranh giới giữa 02 bụi tre, giếng nước, đường dân sinh. Bản ảnh được bị đơn bà T tiếp cận và thừa nhận bức ảnh là đúng với thời điểm năm 2017. Tại phiên toà, các nhân chứng bà H3, bà U, ông T4, bà P sau khi tiếp cận bản ảnh do chị B cung cấp thể hiện vị trí giếng nước, 02 bụi tre và kè xây ranh giới đều khẳng định đúng hiện trạng năm 2017. Hội đồng xét xử xét thấy, đây là tình tiết mới phát sinh làm thay đổi bản chất vụ án, bản ảnh được nguyên đơn cung cấp và được bị đơn thừa nhận, những người làm chứng xác nhận. Đây là những mốc giới đã hình thành từ khi có biên bản hoà giải thành ngày 01/6/2017 và trong 10 ngày không có bên nào có ý kiến thay đổi về nội dung đã lập trong biên bản.

Do đó, kháng cáo của chị B về yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất là có căn cứ và cần được chấp nhận. Tuy nhiên về diện tích đất tranh chấp tại buổi xem xét thẩm định tại chỗ và được các bên đương sự thừa nhận thì diện tích đất tranh chấp là 20,3m2; phần đất bà B đang quản lý là 23m2; Tổng diện tích là 43,3m2 không phải là 45m2. [3.3] Đối với kháng cáo của ông Hà Văn M Theo kết quả xem xét thẩm định tại chỗ, toàn bộ diện tích đất tranh chấp đều nằm trong ranh giới cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông Hà Văn M. Tại công văn số 2579/UBND-TNMT ngày 19/9/2024 của UBND thành phố C ghi nhận: Thời điểm cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thành phần hồ sơ do chủ sử dụng đất kê khai còn thiếu các giấy tờ pháp lý kèm theo về nguồn gốc đất đang sử dụng. Do vậy, Ủy ban nhân dân thành phố chưa đủ cơ sở để nhận xét về trình tự, thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số O443359 do Ủy ban nhân dân huyện H, tỉnh Cao Bằng cấp ngày 09/12/1999 cho ông Hà Văn M đã thực hiện đúng trình tự, thủ tục tại thời điểm cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay không. Đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn UBND thành phố C đề nghị giải quyết theo quy định của pháp luật. Mặt khác, trong các biên bản hòa giải ông M thừa nhận rằng phần đất 45m² đang tranh chấp có một phần trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông M. Biên bản xác định ranh giới năm 2009 và biên bản hòa giải năm 2017 có sự tham gia của ông và ông cũng ký vào biên bản. 15 Hội đồng xét xử xét thấy: Ông Hà Văn M thừa nhận, diện tích đất tranh chấp nằm trong thửa đất số 219 ông đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng ông không quản lý, sử dụng. Ông không đồng ý huỷ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà đề nghị được lấy lại đất theo đúng ranh giới Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp. Theo ông, ông cho bà H5 (mẹ của B) mượn đất, tuy nhiên ngoài lời trình bày ông không đưa ra được tài liệu chứng cứ để chứng minh việc cho mượn đất. Bà K và Bà T2 cho rằng việc ông M ký vào các biên bản của UBND phường Đ là do tuổi cao, nhận thức còn hạn chế, tuy nhiên không đưa ra được tài liệu chứng cứ nào để chứng minh việc ký vào các biên bản là do không tự nguyện hoặc do nhận thức đã hạn chế. Do vậy, cấp sơ thẩm tuyên huỷ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số O443359 do Ủy ban nhân dân huyện H, tỉnh Cao Bằng cấp ngày 09/12/1999 cho ông Hà Văn M đối với thửa đất số 219 tờ bản đồ số 16 (bản đồ địa chính năm 1995) là có căn cứ cần chấp nhận. Nên kháng cáo của ông M và bà Á là không có căn cứ, không được chấp nhận. Cấp sơ thẩm tuyên huỷ bìa đỏ mà không tuyên các đương sự có quyền và nghĩa vụ liên hệ với các cơ quan có thẩm quyền để được cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo đúng thực tế đang sử dụng là thiếu sót cần rút kinh nghiệm. [3.4]. Đối với yêu cầu bồi thường: Nguyên đơn và người đại diện theo uỷ quyền của nguyên đơn thống nhất rút yêu cầu bồi thường, bị đơn trình bày việc rút yêu cầu này là đúng và không có ý kiến gì. Hội đồng xét xử xét thấy việc rút yêu cầu là tự nguyện và cần được chấp nhận.

Do đó, đình chỉ đối với yêu cầu bồi thường thiệt hại về tài sản. Hậu quả của việc đình chỉ giải quyết vụ án dân sự được thực hiện theo quy định tại Điều 218 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[4] Ý kiến của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Cao Bằng tại phiên toà phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận.

[5] Về án phí: Do kháng cáo về tranh chấp quyền sử dụng đất của bà B được chấp nhận nên không phải nộp án phí phúc thẩm; Đối với việc rút yêu cầu bồi thường thiệt hại về tài sản tại cấp phúc thẩm thì bà B vẫn phải nộp án phí sơ thẩm và phải nộp một nửa án phí phúc thẩm theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 299 Bộ luật Tố tụng dân sự và khoản 6 Điều 29 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội. Bà B được trả lại một phần tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp. Kháng cáo của ông M không được chấp nhận nên phải nộp án phí phúc thẩm, tuy nhiên ông M thuộc trường hợp được miễn nộp án phí. Về án phí sơ thẩm, do chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn nên nguyên đơn không phải nộp án phí sơ thẩm, được trả lại tạm ứng án phí đã nộp; Bị đơn phải nộp án phí sơ thẩm, nhưng thuộc trường hợp được miễn nộp án phí. Vì các lẽ trên, 16