Bản án 07A/2026/DS-PTTranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất

[1] Về thủ tục tố tụng: Nguyên đơn chị Lê Thị T khởi kiện bị đơn chị Nguyễn Thị H1, tranh chấp chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất tại xã L, tỉnh Thanh Hóa; Tòa án nhân dân khu vực 2 - Thanh Hóa thụ lý giải quyết là đúng thẩm quyền theo quy định tại khoản 5 Điều 26; điểm a khoản 1 Điều 35; điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự. Đơn kháng cáo của nguyên đơn chị Lê Thị T, bị đơn chị Nguyễn Thị H1 và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị T1 làm theo đúng trình tự, thời hạn quy định tại các Điều 272, 273, 278 Bộ luật Tố tụng dân sự, nên được xem xét theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Trong quá trình giải quyết và tại phiên tòa, các bên đương sự đều thống nhất các nội dung sau: - Ông Lê Bá X (sinh năm 1931, chết năm 2017) và bà Nguyễn Thị T1 là vợ chồng hợp pháp; ông X bà T1 có 3 người con là anh Lê Bá L1 (chết năm 2024, anh L1 có vợ là Nguyễn Thị H1 và 03 con là Lê Thị T2, Lê Thị G, Lê Bá T3), chị Lê Thị T và chị Lê Thị L. Ông X và bà T1 có tài sản chung là 01 ngôi nhà cấp 4, diện tích 60,3m2 làm trước năm 2012, trị giá còn lại là 36.364.920đ; ngôi nhà nằm trên diện tích 255m2 (trong đó có 130m2 đất ở và 125m2 đất cây lâu năm), tại thửa đất 1111 tờ bản đồ số 3 địa chỉ xã Q (nay là xã L, tỉnh Thanh Hóa); trị giá đất là 1.342.375.000đ. Tổng giá trị tài sản chung của ông X và bà T1 là 1.378.739.920đ. Ông X chết không để lại di chúc. - Thửa đất 1111 đã được UBND huyện Q cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất số BK 103873, số vào sổ cấp giấy chứng nhận CH 00341 ngày 27/04/2012 đứng tên ông Lê Bá X. - Quá trình sử dụng đất, ông X, bà T1 cùng các con sinh ra lớn lên trên thửa đất. Năm 2001 anh Lê Bá L1 kết hôn với chị Nguyễn Thị H1, vợ chồng anh L1 sống cùng ông bà X đến 2013 thì làm nhà ở riêng nhưng trên cùng thửa đất 1111 của bố mẹ; chị Lê Thị T và chị Lê Thị L đi lấy chồng ra ở riêng.

[3] Xét kháng cáo của các đương sự. [3.1] Xác định di sản thừa kế, hàng thừa kế và xem xét trích công sức đối với di sản thừa kế của ông X. - Tổng giá trị tài sản chung là nhà đất của ông X và bà T1 là 1.378.739.920đ. Bà T1 và ông X mỗi người hưởng 1/2 giá trị tài sản chung của vợ chồng, trị giá là 689.369.960đ. 10 Di sản thừa kế của ông X là 689.369.960đ được chia theo pháp luật. Xét thấy bà T1 và chị H1 là những người ở trên thửa đất lâu nhất, có công sức trong việc bảo quản tôn tại, nên cấp sơ thẩm trích công sức cho bà T1 và chị H1 mỗi người bằng 1/2 kỷ phần thừa kế là phù hợp. Bà T1 kháng cáo đề nghị trích công sức cho bà bằng 1/2 giá trị di sản thừa kế của ông X là không có căn cứ chấp nhận. [3.2] Chia di sản bằng giá trị cho các đồng thừa kế. Chia di sản thừa kế của ông X để lại cho 4 người thuộc hàng thừa kế thứ nhất và trích công sức cho bà T1, chị H1 mỗi người 1/2 kỷ phần thừa kế. 01 kỷ phần thừa kế trị giá: 689.369.960đ : 5 = 137.873.992đ. Bà T1 và chị H1 mỗi người được hưởng 1/2 kỷ phần là công sức quản lý di sản trị giá: 137.873.992đ : 2 = 68.967.996đ. - Bà T1 được hưởng giá trị tài sản của bà trong khối tài sản với ông X; hưởng phần thừa kế và công sức bảo quản di sản thừa kế của ông X, tổng trị giá: 689.369.960đ + 137.873.992đ + 68.967.996đ = 896.211.948đ. - Chị L, chị T, anh L1 (người thừa của anh L1 được hưởng) mỗi người được nhận giá trị di sản thừa kế của ông X là 137.873.992đ. [3.3] Tại phiên tòa sơ thẩm người đại diện theo ủy quyền của bà T1 yêu cầu chia di sản thừa kế của anh Lê Bá L1; Cấp sơ thẩm chưa tiến hành thủ tục thụ lý đối với yêu cầu độc lập là không đúng quy định tại Điều 201 và 202 Bộ luật Tố tụng dân sự.

Tuy nhiên, di sản thừa kế của anh L1 nằm trên thửa đất 1111 của bà T1 và ông X, nên cấp sơ thẩm xem xét giải trong cùng vụ án này là phù hợp và triệt để. Khối tài sản chung của anh L1 và chị H1 là căn nhà làm trên thửa đất 1111 của ông X và bà T1 có giá trị 99.806.000đ (Chín mươi chín triệu tám trăm linh sáu nghìn đồng); mỗi người hưởng 99.806.000đ : 2 = 49.903.000đ. Như vậy tài sản thuộc di sản thừa kế của anh L1 là: 49.903.000đ + 137.873.992đ = 187.776.992đ. Hàng thừa kế thứ nhất của anh L1 có 05 người (bà T1, chị H1, cháu T2, cháu G, cháu T3) và chị H1 là người có công trong việc duy trì, quản lý di sản của anh L1 nên trích cho chị H1 bằng 01 kỷ phần thừa kế là phù hợp. Di sản thừa kế của anh L1 chia đều 06 kỷ phần, mỗi kỷ phần trị giá 187.776.992đ : 6 = 31.296.165đ. Bà T1, cháu G, cháu T2 và cháu T3 mỗi người được hưởng di sản thừa kế của anh L1 là 31.296.165đ, chị H1 được hưởng di sản thừa kế của anh L1 và công sức bảo quản di sản thừa kế của anh L1 là 31.296.165đ x 2 = 62.592.330đ. [3.4] Chia hiện vật là quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất và thanh toán chênh lệch. 11

Căn cứ vào hiện trạng thửa đất, quá trình sử dụng đất và nhu cầu thực tế về nơi ở của các đồng thừa kế, Hội đồng xét xử thấy rằng: Hiện trạng diện tích 255m2 đất tại thửa 1111, bà T1 đang quản lý sử dụng 109,5m2, trên đất có ngôi nhà cấp 4 diện tích 60,3m2 của bà T1 và ông X; Chị H1 và 03 con đang quản lý, sử dụng 145,5m2, trên thửa đất có ngôi nhà cấp bốn diện tích 79,7m2 và bán bình tôn của chị H1 và anh L1. Hai phần đất đã xây tường bao quanh, có cổng đi riêng biệt; đây là nơi ở duy nhất của bà T1 và mẹ con chị H1. Chị T và chị L sau khi kết hôn đã có nơi ở mới, hơn nữa di sản thừa kế của ông X để lại là quyền sử dụng đất 127,5m2 (trong đó có 65m2 đất ở và 62,5m2 đất CLN); nếu chia đều cho 6 phần (5 kỷ phần thừa kế và 01 kỷ phần trích công sức), mỗi kỷ phần được 25,5m2 (trong đó đất ở 15m2, đất CLN 12,5m2), không đủ điều kiện tách thửa theo quy định pháp luật. Tòa án cấp sơ thẩm giao đất và tài sản trên đất theo hiện trạng đang sử dụng tại thửa 1111 tờ bản đồ số 3 cho bà T1 và bà H1 (bà H1 đại diện cho 03 con); buộc chị H1 có trách nhiệm thanh toán giá trị chênh lệch cho các đồng thừa kế là phù hợp. [3.5] Từ những nhận định trên, Hội đồng xét xử có căn cứ bác toàn bộ nội dung kháng cáo của nguyên chị Lê Thị T, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị T1 về việc đề nghị được nhận phần thừa kế là quyền sử dụng đất và thanh toán chênh lệch bằng tiền cho chị H1 và cháu T2, G, T3. Bác nội dung kháng cáo của bà T1 về việc yêu cầu được hưởng công sức bằng 1/2 di sản thừa kế của ông X. Bác toàn bộ nội dung kháng cáo của chị H1 về việc yêu cầu công nhận toàn bộ phần đất 145,m2 chị đang sử dụng là của mẹ con chị. Giữ nguyên quyết định của Bản án sơ thẩm số 10/2025/DS-ST ngày 29/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 2 - Thanh Hóa; tuy nhiên cần sửa lời tuyên, cách tuyên để thuận tiện trong quá trình thi hành án.

[4] Về án phí phúc thẩm: Bà T1 là người cao tuổi và chị H1 thuộc diện hộ cận nghèo nên được miễn án dân sự phúc thẩm. Chị T phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.