Bản án 145/2026/DS-PTTranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất

[1] Theo đơn khởi kiện và các chứng cứ đã thẩm tra cho thấy, các bên tranh chấp thừa kế, thực H nghĩa vụ của người chết để lại, tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền S dụng đất, hợp đồng tặng cho quyền S dụng đất, hợp đồng tín dụng, vay tài sản và tranh chấp lối đi qua bất động sản liền kề. Toà án nhân dân khu vực 12 đã thụ lý là đúng thẩm quyền và xác định đúng quan hệ tranh chấp theo quy định tại Điều 26, điểm a khoản 1 Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015.

[2] Theo đơn kháng cáo đề ngày 04/10/2025 của ông Nguyễn Văn T, ông kháng cáo một phần Bản án dân sự sơ thẩm số 09/2025/DS-ST, yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm Sa bản án sơ thẩm theo hướng: mở rộng diện tích nền mộ của cụ T3; không buộc ông phải thanh toán khoản tiền 5.000.000 đồng cho ông Đ do ông cho rằng mình không nhận di sản thừa kế; không đồng ý thanh toán giá trị phần đất lối đi cho N1 đơn là cụ N vì cho rằng phần đất này do cha mẹ cho và ông đã S dụng ổn định trong thời gian dài, đồng thời yêu cầu được nhận một kỷ phần trong khối di sản do cụ T3 để lại.

Do đó, phạm vi xét xử phúc thẩm được xác định đối với các nội dung mà ông T kháng cáo, gồm: diện tích nền mộ của cụ T3, nghĩa vụ thanh toán khoản nợ 5.000.000 đồng, nghĩa vụ thanh toán giá trị phần đất lối đi và yêu cầu được chia phần di sản thừa kế; các phần khác của bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị đã có hiệu lực pháp luật.

[3] Theo hồ sơ vụ án, cụ T3 qua đời không để lại di chúc.

Do đó, di sản do cụ để lại được Tòa án áp dụng phân chia thừa kế theo pháp luật. Căn cứ theo khoản 1 Điều 645 Bộ luật Dân sự 2015, việc trích một phần di sản để dùng vào việc thờ cúng nếu người lập di chúc có để lại chỉ định rõ ràng. Trong trường hợp này, cụ T3 mất không có di chúc. Việc có trích lập di sản làm đất nền mộ hay không và diện tích là bao nhiêu hoàn toàn phụ thuộc vào quyền tự định đoạt và sự tự nguyện thỏa thuận của tất cả những người thừa kế. Bản án sơ thẩm đã 157,7m2 (gồm 99,1m2 tại thửa 924 và 58,6m2 tại thửa 926) làm phần đất nền mộ thuộc sở 18 hữu chung của gia đình. Các người thừa kế không ai kháng cáo, coi như thống nhất việc để lại tài sản này làm nên mộ để thờ cúng chung. Ông T kháng cáo yêu cầu tăng diện tích nền mộ cũng coi như thống nhất việc để lại nền mộ trên nhưng có yêu cầu tăng diện tích nền mộ. Việc yêu cầu tăng diện tích nền mộ không được sự đồng ý của các người thừa kế khác nên không được chấp nhận.

[4] Mặt khác, phần diện tích 157,7m² được trích ra làm đất nền mộ không bị ràng buộc bởi hạn mức diện tích tối thiểu khi tách thửa theo quy định tại điểm đ khoản 2 Điều 1 Quyết định số 44/2025/QĐ-UBND, quy định về điều kiện và diện tích tối thiểu tách thửa sẽ không áp dụng đối với trường hợp "Tách thửa đất để phân chia thừa kế".

Vì vậy, việc trích diện trích 157,7m² để làm đất nền mộ trong quá trình phân chia di sản thừa kế là phù hợp với quy định của pháp luật.

Do đó, kháng cáo của ông T về việc yêu cầu mở rộng diện tích nền mộ do diện tích không đủ diện tích tách thửa là không có cơ sở chấp nhận.

[5] Đối với kháng cáo về việc không đồng ý hoàn trả cho ông Đ số tiền 5.000.000 đồng, Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: căn cứ theo khoản 1 và khoản 3 Điều 615 Bộ luật Dân sự năm 2015, những người hưởng thừa kế chỉ có trách nhiệm thực H nghĩa vụ tài sản do người chết để lại tương ứng và trong phạm vi phần di sản mà mình đã thực tế nhận được. Trong quá trình giải quyết ở Toà án cấp sơ thẩm, ông T cho rằng mình đã được chia đất trước khi ba của ông chết nên ông không nhận thừa kế.

Vì vậy, ông T không có nghĩa vụ thanh toán nghĩa vụ do người chết để lại.

Do đó, ông T kháng cáo không chấp nhận việc hoàn trả khoản tiền này là có căn cứ. Hơn nữa, tại phiên toà phúc thẩm, ông Đ cũng đồng ý không nhận khoản tiền này từ ông T. Kháng cáo của ông T về vấn đề này được chấp nhận.

[6] Xét kháng cáo của ông T về việc không đồng ý hoàn trả giá trị phần diện tích lối đi, Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: Giấy tay tặng cho năm 1999 chỉ thể H việc cha mẹ cấp cho vợ cH ông T phần đất nền nhà. Nội dung giấy tặng cho, ông T3 có viết: “Nay tôi cùng vợ tôi viết giấy tay này để tặng cho con số đất nói trên được toàn quyền S dụng, sau này ở và sinh sống được quyền sở hữu số diện tích đó, và được quyền thuận tiện đi lên lộ có đường ra vô không ai được quyền ngăn cản”. Theo nội dung giấy tặng cho này thì ông T3, bà N cho ông T phần đất để làm nhà, còn diện tích lối đi thì cho phép ông T đi lại, không ai được quyền ngăn cản, tức đi nhờ, chứ không tặng cho luôn phần đất làm lối đi. Nay, N1 đơn được án sơ thẩm giao luôn phần đất này cho ông T thì ông T có nghĩa vụ hoàn lại giá trị phần đất làm lối đi cho bà N như bản án sơ thẩm tuyên là phù hợp quy định tại Điều 245 Bộ luật dân sự năm 2015.

Vì vậy, việc Tòa án cấp sơ thẩm xác định phần đất nền của ông T bị vây bọc và chấp nhận mở lối đi diện tích 34,1m² thuộc thửa 924 để bảo đảm quyền đi lại, đồng thời buộc ông T phải hoàn trả giá trị quyền S dụng đất tương ứng với diện tích này là 30.269.035 đồng cho chủ S dụng đất là cụ N là phù hợp với chứng cứ hồ sơ và quy định pháp luật. 19 Từ đó có cơ sở kết luận rằng yêu cầu kháng cáo của ông T về việc không đồng ý trả tiền đền bù giá trị quyền S dụng đất đối với phần lối đi là không có căn cứ để chấp nhận.

[7] Xét yêu cầu nhận di sản của ông T tại giai đoạn phúc thẩm, thấy rằng: Trong quá trình giải quyết vụ án tại cấp sơ thẩm, bị đơn là ông Nguyễn Văn T đã trực tiếp xác nhận trước Tòa án sơ thẩm rằng ông không yêu cầu phân chia di sản thừa kế do cụ T3 để lại với lý do bản thân đã được cha mẹ cho phần đất nền nhà ven sông và đã thực H xong thủ tục tách quyền S dụng đất. Trên cơ sở sự tự nguyện từ bỏ yêu cầu này, Tòa án cấp sơ thẩm đã ghi nhận sự thỏa thuận của các đương sự còn lại và không trích chia kỷ phần di sản cho ông T.

Tuy nhiên, đến giai đoạn phúc thẩm, tại Đơn kháng cáo đề ngày 04/10/2025, ông T lại thay đổi ý kiến và đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm cho ông được nhận một kỷ phần trong phạm vi di sản của cụ T3 để lại. Xét về bản chất pháp lý, yêu cầu được chia di sản này thực chất là một yêu cầu phản tố. Theo quy định tại khoản 3 Điều 200 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, yêu cầu phản tố của bị đơn phải được đưa ra trước thời điểm mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải tại cấp sơ thẩm. Mặt khác, theo N1 tắc về phạm vi xét xử phúc thẩm được quy định tại Điều 293 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, Tòa án cấp phúc thẩm chỉ xem xét lại những phần của bản án, quyết định sơ thẩm đã bị kháng cáo hoặc kháng nghị, không giải quyết một yêu cầu hoàn toàn mới chưa từng được Tòa án cấp sơ thẩm xem xét nhằm bảo đảm N1 tắc xét xử hai cấp.

Do đó, việc ông T thay đổi ý kiến và đưa ra yêu cầu mới đòi nhận kỷ phần di sản tại giai đoạn xét xử phúc thẩm là vượt quá phạm vi giải quyết của cấp phúc thẩm và không được pháp luật tố tụng chấp nhận.

[8]

Từ những phân tích trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận thấy bản án sơ thẩm đã giải quyết đúng quan hệ pháp luật tranh chấp, áp dụng đúng các quy định của Bộ luật dân sự năm 2015 và Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự. Riêng nghĩa vụ hoàn trả 5.000.000 đồng cho ông Đ, ông T kháng cáo là có căn cứ. Căn cứ khoản 2 Điều 308 Bộ luật tố tụng dân sự, Toà án phúc thẩm Sa bản án ở nội dung này. Ông T không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo quy định tại Điều 148 Bộ luật tố tụng dân sự.