Bản án 06/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ đã được thẩm tra tại phiên tòa, kết quả hỏi tại phiên tòa và trên cơ sở xem xét đầy đủ ý kiến của các đương sự tại phiên tòa Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng: [1.1] Tranh chấp giữa các đương sự trong vụ án này là Tranh chấp quyền sử dụng đất, yêu cầu trả tiền bồi thường, trả đất tái định cư, yêu cầu trả tiền công trông coi đất. Bị đơn và bất động sản tranh chấp có địa chỉ tại có địa chỉ tại huyện T, tỉnh Điện Biên nên Tòa án nhân dân huyện T(nay là TAND khu vực 3 - Điện Biên) thụ lý, giải quyết vụ án là xác định đúng quan hệ tranh chấp và đúng thẩm quyền quy định tại tại khoản 9 Điều 26; điểm a khoản 1 Điều 35; điểm a, c khoản 1 Điều 39 của BLTTDS, Điều 203 Luật đất đai năm 2013; Điều 236 Luật đất đai năm 2024. [1.2] Về xác định tư cách đương sự: Vụ án này được nhập từ hai vụ án dân sự có cùng đối tượng tranh chấp. Toà án cấp sơ thẩm đã xác định tư cách tham gia tố tụng và người tham gia tố tụng là đúng với từng yêu cầu, phù hợp với quy định của pháp luật. [1.3] Bị đơn ông K, bà T, bà T và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Chị H nộp đơn kháng cáo trong thời hạn luật định nên kháng cáo hợp lệ, đủ điều kiện xem xét, giải quyết theo trình tự phúc thẩm. [1.4] Tại phiên tòa phúc thẩm mở lần thứ tư, nguyên đơn và một số người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có đơn xin xét xử vắng mặt. Xét thấy việc vắng mặt của những người này không ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án nên HĐXX phúc thẩm căn cứ khoản 2 Điều 227, khoản 3 Điều 228 của Bộ luật tố tụng dân sự vẫn tiến hành phiên tòa theo quy định của pháp luật.

[2] Về nội dung: Bị đơn ông Cà Văn K, bà Lò Thị T, bà Cao Thị T kháng cáo đề nghị Toà án cấp phúc thẩm xác định diện tích đất đang tranh chấp với ông N- bà L là của mình. Người có quyền lợi nghĩa vụ, liên quan chị Nguyễn Thị H kháng cáo cho rằng, toàn bộ diện tích đất mà Toà án cấp sơ thẩm đã tuyên cho ông N- bà L là 1.245,2m2 là đất của bố mẹ Chị H để lại, do đó Chị H yêu cầu gia đình bà L, Ông N phải trả lại cho chị toàn bộ diện tích đất này; đồng thời yêu cầu trả lại số tiền 163.257.000 đồng là tiền đền bù GPMB diện tích đất 572,1m2 để làm đường Quốc lộ 6; yêu cầu trả lại 01 thửa đất tái định cư diện tích còn lại là 135,1m2. Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: 15 [2.1] Về nguồn gốc đất, quá trình sử dụng đất tranh chấp đã được Toà án cấp sơ thẩm thu thập, xem xét, nhận định đánh giá trong bản án sơ thẩm số 02/2025/DS-ST ngày 19/8/2025 là có căn cứ, phù hợp với thực tế và các tài liệu chứng cứ trong hồ sơ vụ án. [2.2] Về diện tích đất, hiện trạng đất đang tranh chấp: [2.2.1] Các tài liệu, chứng cứ và lời khai của các đương sự trong hồ sơ thể hiện diện tích đất tranh chấp trong vụ án là 1.245,2 m2. Toà án cấp sơ thẩm đã tiến hành xem xét thẩm định nhiều lần đối với diện tích đất đang tranh chấp giữa nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, mỗi lần thẩm định, đo đạc diện tích đất đều khác nhau và có sai số lớn về diện tích. Ngày 17/7/2025 các đương sự thống nhất lấy kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ, số liệu đo đạc được Toà án thực hiện ngày 10/4/2018 làm cơ sở xác định diện tích đất, ranh giới, mốc giới và hiện trạng đất. Trên cơ sở đó, Toà án cấp sơ thẩm đã tuyên căn cứ biên bản thẩm định tại chỗ hồi 14 giờ ngày 04/10/2018 và sơ đồ trích đo địa chính ngày 04/10/2018, biên bản bàn giao vị trí mốc giới ngoài thực địa (BL 144-152); mảnh đo trích lục được trích từ mảnh trích đo ngày 04/10/2018 (BL 1265) để làm căn cứ giải quyết vụ án.

Tuy nhiên, khi nghiên cứu toàn diện hồ sơ vụ án, Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng, việc sử dụng kết quả xem xét, thẩm định, đo đạc thực hiện hồi 14 giờ ngày 10/4/2018 làm cơ sở giải quyết vụ án là không đảm bảo tính chính xác, không phù hợp với hiện trạng thực tế của đất; bởi lẽ: - Hồi 14 giờ ngày 10/4/2018 Toà án nhân dân huyện T(nay là Toà án nhân dân Khu vực 3) đã thành lập 02 Hội đồng thẩm định của 02 vụ án khác nhau nhưng xem xét, đo đạc về cùng một thửa đất đang tranh chấp, tiến hành cùng ngày giờ và thành phần (01 vụ do thẩm phán Lường Thị Nga giải quyết; 01 vụ do thẩm phán Nguyễn Thị Thương giải quyết). - Số liệu tại sơ đồ trích đo địa chính ngày 04/10/2018 (BL 144) so với mảnh đo trích lục được trích từ mảnh trích đo ngày 04/10/2018 (BL 1265) không Kớp số liệu của các tứ cận, cụ thể: Trích đo BL144 thể hiện Phía bắc 40,1m, Phía Nam 31,5m, Phía Đông 30,81m, Phía Tây 38,8m; Trích đo trích lục BL1256 ban hành 2021 thể hiện Phía bắc 41,24m, Phía Nam 31,53m, Phía Đông 29,4m, Phía Tây 38,65m. Mặc dù số liệu tứ cận không Khớp nhau giữa các bản trích đo nhưng diện tích đo đạc của hai bản lại giống nhau. - Bản án sơ thẩm yêu cầu hộ ông K bà T và hộ bà T chấm dứt hành vi lấn chiếm, trả lại đất cho gia đình ông bà L N có sự chồng lấn về diện tích, cụ thể: Cạnh phía Đông (giáp đồi) cấp sơ thẩm tuyên cho ông bà L N là 30,81 mét, nhưng buộc ông bà K trả lại 29,4 mét và nhà bà T trả lại 6,8 mét. Như vậy cạnh phía đông (giáp đất đồi) hộ ông bà L N được nhận của hai hộ là 35,54 mét. - Ngày 04/10/2018 Toà án tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ, đo đạc, xác định ranh giới, mốc giới thể hiện: Diện tích đất tranh chấp là 1.245,2m2. Ngày 16 04/6/2024 Toà án nhân dân Khu vực 3 tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ, đo đạc, xác định lại ranh giới, mốc giới thể hiện: Diện tích đất tranh chấp là 982,84 m2. Như vậy, diện tích đất có sự chênh lệch lớn (262,36m2), mà chưa làm rõ được nguyên nhân chính dẫn đến sự sai lệch này. Bản án sơ thẩm căn cứ vào yêu cầu của các đương sự chấp nhận kết quả đo đạc, xem xét thẩm định ngày 04/10/2018 để giải quyết là không đảm bảo quyền lợi của các đương sự, không phù hợp với hiện trạng thực tế của đất, sẽ dẫn đến việc bản án khó thi hành trên thực tế. [2.2.2] Qua nhiều lần xem xét, thẩm định tại chỗ đều thể hiện trên đất có một số bụi tre, măng, cây gỗ dổi gia đình ông K trồng, nhưng không ghi nhận vị trí của từng cây trên đất tranh chấp; không thu thập chứng cứ xác định thời gian trồng hoặc tuổi của cây... để làm cơ sở xác định quá trình sử dụng đất của ông K; đồng thời làm căn cứ giải quyết quyền lợi cho các bên đương sự. [2.2.3] Bản án sơ thẩm tuyên thửa đất ông N, bà L có quyền sử dụng có tổng diện tích 1.245,2 m2, phía nam giáp đất nhà bà Cao Thị T cạnh có chiều dai 31,53m (Độ dài từ điểm 4+3+2).

Tuy nhiên, tại phiên toà phúc thẩm, anh Cà Văn K (người đại diện theo uỷ quyền của bà Lò Thị T, đồng thời là trưởng bản P), anh Lò Văn N (con trai bà Cao Thị T) cung cấp: Phần đất của gia đình bà T trước đây giáp đất ông bà Nhân L (phía mặt đường quốc lộ), đã được chuyển nhượng cho bà H, sau đó bà H là xây dựng nhà kiên cố và hiện đang cho thuê. Anh K và anh N khẳng định bà H đã mua một phần đất của bà T, có vị trí giáp ranh với đất được Toà án công nhận cho gia đình ông bà L N, do đó yêu cầu Toà án đưa bà H vào tham gia tố tụng để đảm bảo quyền lợi của bà H, bà T và để đảm bảo việc giải quyết toàn diện, triệt để vụ án.

Xét thấy, quá trình giải quyết vụ án và tại phiên toà sơ thẩm, các đương sự không cung cấp thông tin cho Toà án về biến động chủ sử dụng đất liền kề; hiện trạng đất tranh chấp có thay đổi nhưng không kịp thời cung cấp thông tin cho Toà án biết. Do đó Toà án cấp sơ thẩm không biết nên chưa thu thập chứng cứ, xác minh đối với bà H để xác định hộ giáp ranh, liền kề với đất tranh chấp và đưa vào tham gia tố tụng trong vụ án. Những thiếu sót nêu trên là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng mà cấp phúc thẩm không thể khắc phục, bổ sung được. [2.2.4] Ngoài ra, bản án sơ thẩm tuyên không đúng phạm vi kháng cáo của Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; tuyên không đúng quyền kháng cáo của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự: “Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập có mặt được quyền kháng cáo phần Bản án có liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong hạn 15 ngày, kể từ ngày tuyên án; Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan vắng mặt được quyền kháng cáo phần Bản án có liên quan đến quyền và nghĩa vụ của mình trong hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận được Bản án hoặc Bản án được niêm yết; Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp 17 cho các đương sự vắng mặt khi tuyên án được quyền kháng cáo Bản án trong hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận được Bản án”. Theo quy định tại khoản 1 Điều 68 của BLTTDS thì Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là “Đương sự trong vụ án dân sự”. Tại Điều 271 của BLTTDS quy định: Đương sự,... có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm, quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án dân sự. quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự của Toà án cấp sơ thẩm để yêu cầu Toà án cấp phúc thẩm giải quyết lại theo thủ tục phúc thẩm. Như vậy, Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm. Theo quy định tại Điều 271 của BLTTDS thì người có quyền kháng cáo gồm: Đương sự, người đại diện hợp pháp của đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm, quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án dân sự, quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự của Tòa án cấp sơ thẩm để yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm giải quyết lại theo thủ tục phúc thẩm. Việc Toà án tuyên quyền kháng cáo bản án dân sự cho Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các đương sự là không đúng. Thiếu sót này cần yêu cầu Toà án cấp sơ thẩm rút kinh nghiệm, sửa chữa trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

[3]

Từ những phân tích, nhận định nêu trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận thấy Toà án cấp sơ thẩm xác định thiếu người tham gia tụng; thu thập tài liệu, chứng cứ chưa đầy đủ; sử dụng chứng cứ giải quyết vụ án không đảm bảo tính thời sự, tính chính xác; không phù hợp với hiện trạng đất tranh chấp. Những thiếu sót này là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, ảnh hưởng đến quyền lợi của các đương sự mà cấp phúc thẩm không thể khắc phục, bổ sung được. Kháng cáo của bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về diện tích đất tranh chấp; ý kiến của các đương sự tại phiên toà phúc thẩm và quan điểm của Kiểm sát viên tại phiên toà phúc thẩm về việc huỷ bản án sơ thẩm là có cơ sở nên được chấp nhận.

Căn cứ vào khoản 3 Điều 308, khoản 1 Điều 310 của Bộ luật tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử phúc thẩm huỷ Bản án dân sự sơ thẩm số: 02/2025/DS-ST ngày 19/8/2025 của Toà án nhân dân khu vực 3 - Điện Biên để giải quyết lại vụ án theo trình tự sơ thẩm.

[4] Về chi phí tố tụng và án phí dân sự sơ thẩm: Do bản án dân sự sơ thẩm bị huỷ, hồ sơ vụ án được chuyển cho Toà án nhân dân khu vực 3 - Điện Biên giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm nên nghĩa vụ chịu chi phí tố tụng và án phí dân sự sơ thẩm sẽ được xác định lại khi giải quyết lại vụ án.

[5] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do Toà án cấp phúc thẩm huỷ bản án dân sự sơ thẩm nên theo quy định tại khoản 3 Điều 148 của BLTTDS; điểm c khoản 1 Điều 24, khoản 3 Điều 29 Nghị quyết 236/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Khóa 14 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án, những người kháng cáo ông Cà Văn K, bà Lò Thị T, bà Cao Thị T, chị Nguyễn Thị H không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. 18