Bản án 04/2026/DS-STTranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất

12 Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa và căn cứ vào kết quả trA luận tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng: [1.1] Về quan hệ pháp luật và thẩm quyền giải quyết: Nguyên đƠ ông Hà Khắc B khởi kiện đề nghị Tòa án giải quyết chia thừa kế đối với bị đương ông Hà Văn N, địa chỉ: Khu C, xã C, tỉnh Phú Thọ đối tượng tranh chấp là bất động sản có địa chỉ khu C, xã C, tỉnh Phú Thọ nên căn cứ vào khoản 5 Điều 26, Điều 35, điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự thì vụ án trên thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 6 - Phú Thọ. [1.2] Về sự vắng mặt của các đương sự: Quá trình giải quyết vụ án người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn, bị đơn, người giám hộ của bị đơn, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn và tất cả những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đều xin vắng mặt. Nên căn cứ khoản 1 Điều 227, Điều 238 Bộ luật tố tụng dân sự, Tòa án nhân dân khu vực 6 - Phú Thọ tiến hành xét xử vắng mặt những người trên là đúng theo quy định pháp luật. [1.3] Về thời hiệu khởi kiện: Cụ Hà Văn T (Đã chết ngày năm 1966), cụ Nguyễn Thị Ơ (Đã chết năm 1997). Đối chiếu với quy định của Bộ luật Dân sự thì thời hiệu để yêu cầu chia di sản thừa kế đối với di sản của cụ T đã hết, thời hiệu yêu cầu chia thừa kế đối với di sản của cụ Ơ cho các đồng thừa kế vẫn còn theo quy định của pháp luật.

[2] Về nội dung vụ án: [2.1] Về di sản thừa kế: Về quyền sử dụng đất đối với thửa đất số 21, tờ bản đồ 16 địa chỉ thửa đất khu 1 - xã X - huyện S - tỉnh Phú Thọ (Nay là khu C, xã C, tỉnh Phú Thọ) với diện tích là 822 m2, đo đạc thực tế hiện nay gia đình ông N đang quản lý, sử dụng là 919,1 m2. Các bên đương sự đều xác nhận khi còn sống cụ Hà Văn T và Nguyễn Thị Ơ có khối tài sản chung là thửa đất có tổng diện tích 822 m2 (Trong đó có 400m2 đất thổ cư và 422m2 đất vườn), thuộc thửa số 21, tờ bản đồ số 16, thời hạn sử dụng lâu dài, địa chỉ thửa đất khu 1 - xã X - huyện S - tỉnh Phú Thọ (Nay là khu C, xã C, tỉnh Phú Thọ), trên đất có 01 ngôi nhà gỗ đã cũ nhưng đã bị cháy năm 1992. Do thời đó chưa có chủ trương cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên cụ T, cụ Ơ chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho cụ T, cụ Ơ nhưng diện tích đất trên thuộc quyền sử dụng chung hợp pháp của cụ T, cụ Ơ khi còn sống. Xét về diện tích thực tế có tăng lên so với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Hội đồng xét xử xét thấy: Thửa đất số 21, tờ bản đồ số 16 (bản đồ 299) trong giấy 13 chứng nhận quyền sử dụng đất là 822 m2, theo sơ đồ đo hiện trạng sử dụng đất 919,1 m2. Qua xác minh tại chính quyền địa phương thì phần diện tích đất tăng lên do ông N hiện nay có sử dụng một phần vào lối đi của thôn xóm (lối đi cũ) là 39,6 m2 và do sử dụng có sự chồng lấn với diện tích đất của gia đình ông Nguyễn Văn T và bà Đỗ Thị T là 20 m2. Do vậy diện tích đất trên (39,6 m2 +20 m2 = 59,6 m2), Hội đồng xét xử không xem xét chia thừa kế. Như vậy diện tích đất còn lại là 859.5 m2. Đối với phần diện tích đất (lối đi hiện nay ra đường ĐH47) Hội đồng xét xử xét thấy: Năm 1992 khi cụ Nguyễn Thị Ơ còn sống đã đổi cho gia đình cụ Hà Văn T, Bùi Thị T một phần đất để làm lối đi chung ra đường ĐH47. Qua lời khai của cụ T phần đất hoán đổi giữa hai gia đình diện tích cụ thể bao nhiêu không rõ, chỉ biết là hai phần diện tích đó B nhau. - Kết quả xác minh tại chính quyền địa phương và văn phòng đăng ký đất đai C như sau: Khi thực hiện việc hoán đổi đất, hai gia đình tự thống nhất hoán đổi cho nhau, không thông qua chính quyền địa phương, địa phương không biết việc hoán đổi trên của hai gia đình, nên không có cơ sở xác định phần diện tích đất (lối đi ra đường DH47) nằm trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp năm 2000 cho gia đình ông Hà Văn N.

Tuy nhiên, năm 2000 cụ T, cụ T đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất bao gồm cả phần đất đã đổi cho nhà cụ Ơ. Sau đó cụ T, cụ T đã tách đất cho các con và hiện nay anh Hà Xuân P, chị Thái Thị Việt A (là con trai, con dâu cụ) đang quản lý, sử dụng phần đất có diện tích đất hoán đổi này. Anh P, chị A đã xây tường rào và sử ổn định từ lâu, không có trA chấp gì với gia đình ông N. Năm 2014 anh P, chị A đã được cấp lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất bao gồm trong đó có phần diện tích đất đã hoán đổi cho cụ Ơ. Đối với phần đất sau khi hoán đổi, gia đình cụ Nguyễn Thị Ơ sử dụng làm lối đi ra đường ĐH 47 từ năm 1992 và sử dụng ổn định không có tranh chấp với các hộ giáp ranh đối với phần diện tích đất này. Vậy phần đất đã hoán đổi này có đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (hợp thức) vào giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Các đương sự có trách nhiệm đăng ký biến động quyền sử dụng đất tại cơ quan có thẩm quyền đối với phần đất gia đình cụ Ơ sử dụng làm lối đi này để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất”. Do vậy, Hội đồng xét xử xác định phần đất là lối đi này đủ điều kiện để chia thừa kế theo pháp luật. Qua xác minh các hộ xung quA ông Nguyễn Kim T, bà N, hộ bà Chu Thị H đều đã xây tường rào, ranh giới, mốc giới và sử dụng ổn định từ lâu không có tranh chấp gì với gia đình ông N, nên cần xác định hiện trạng sử dụng đối với các hộ. Đối với diện tích 859.5 m2 hiện nay gia đình ông N đang sử dụng, có tăng lên so với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là 37.5 m2 (đất vườn). Qua xác minh tại 14 chính quyền địa phương, Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai C phần diện tích tăng lên này là đất vườn và do sai số khi có sử dụng các phương tiện kỹ thuật đo đạc khác nhau, không xác định được vị T cụ thể. Do vậy Hội đồng xét xử xác định diện tích 859.5 m2 làm căn cứ giải quyết chia thừa kế trong vụ án là phù hợp. [2.2] Về tài sản trên đất: Các đương sự đều xác định khi hai cụ T, cụ Ơ khi còn sống hai cụ đã tạo lập được ngôi nhà gỗ cũ, con trai ông N đã nghịch lửa cháy năm 1992. Ngoài ra hai cụ không còn tài sản gì khác. Do vậy các đương sự không đề nghị Tòa án giải quyết đối với ngôi nhà này. Tài sản của vợ chồng ông N, bà C, A T có 01 ngôi nhà cấp 4 + 01 bếp + 01 nhà vệ sinh + mái hiên lợp Bloxi măng + 01 sân gạch + một phần cổng láng bê tông + 01 giếng. Đối với 01 chuồng lợn + 02 nhà tạm do vợ chồng ông N làm. Cây cối trên đất: 01 cây xà cừ đường kính 60 cm + 03 cây xoan đường kính từ 25 - 30 cm + 03 cây xoan đường kính từ 35 - 40 cm. Tại biên bản lấy lời khai của bà C ngày 11/9/2025, các cây cối gồm 01 cây xà cừ đường kính 60 cm + 03 cây xoan đường kính từ 25 - 30 cm + 03 cây xoan đường kính từ 35 - 40 cm, bà đã chặt bán theo biên bản xem xét thẩm định của tòa án. Nên Hội đồng xét xử không xem xét. Bà C cũng nhất T chia cho ông B một phần đất phía có các công trình là nhà tạm, chuồng lợn và yêu cầu ông B, bà T thanh toán cho gia đình bà số tiền 10.000.000 đ (mười triệu đồng) để tháo dỡ các công trình trên. Ông B chỉ nhất T hỗ trợ gia đình bà C số tiền 5.000.000 đ (Năm triệu đồng) để ông N, bà C tháo dỡ các công trình nêu trên. Xét thấy đây là sự tự nguyện của ông B nên cần chấp nhận. [2.3] Xét về tính hợp pháp của “tờ di chúc” ngày 21/02/1997. Người làm chứng là ông Nguyễn Văn N và người ghi chép hộ là ông Hà Công C. Ông Hà Văn N cung cấp cho Tòa án một “tờ di chúc” lập ngày 21/02/1997 có chữ ký của cụ Nguyễn Thị Ơ. Xét về hình thức của di chúc chưa phù hợp quy định pháp luật. Không ký đủ các trang, không đánh dấu các trang của bản di chúc. Về nội dung của di chúc không có nơi cư trú của người lập di chúc, không có thông tin về thửa đất và địa chỉ thửa đất ở đâu. HƠ nữa, ngày 12/11/2025 bà T có đơn đề nghị xem xét tính hợp pháp của di chúc vì chữ ký trong bản di chúc không phải là chữ ký của cụ Nguyễn Thị Ơ, thời điểm tháng 2/1997 cụ Ơ ốm nặng bị liệt nên không ký được vào tờ di chúc nên không thể ra UBND xã XưƠg Thịnh để xin xác nhận vào “tờ di chúc”. Tòa án tiến hành lấy 15 lời khai của ông Nguyễn Văn N (người làm chứng), ông N trình bày: Thời điểm tháng 2/1997 do cụ Ơ ốm nặng nên cụ đã họp gia đình lại, buổi họp gia đình đó có ông là người làm chứng, ông Hà Công C là người ghi chép hộ, ông nhớ là khi đó cụ Ơ ốm nặng bị liệt nên không thể ký vào “tờ di chúc” trên chữ ký trên không phải là chữ ký của cụ Ơ và cụ Ơ cũng không thể ra UBND xã X để xin xác nhận. Hơn nữa nữa biên bản xác minh tại UBND xã C xác định, thời điểm năm 1997 bà Nguyễn Thị Q là chủ tịch UBND xã nhưng hiện nay bà Q đã chết nên không thể xác định được cụ Ơ có trực tiếp ra UBND xã Xương Thịnh xin xác nhận hay không, nội dung xác nhận không rõ ràng. Mặt khác, tòa án tiến hành xác minh cụ Hà Công C là người ghi chép hộ “tờ di chúc” trên, nhưng hiện nay cụ C do tuổi cao, không còn minh mẫn để nhớ lại sự việc nên không trình bày được gì. Bên cạnh đó các đồng thừa kế không đề nghị giám định chữ ký của cụ Ơ. Do vậy, từ những phân tích trên có thể xác định “tờ di chúc” của cụ Nguyễn Thị Ơ ngày 21/02/1997 là không hợp pháp. Do vậy Tòa án chia thừa kế theo pháp luật là phù hợp. [2.4] Đối với hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ ông Hà Văn N. Hội đồng xét xử xét thấy: Cụ Hà Văn T chết năm 1966, cụ Nguyễn Thị Ơ chết năm 1997. Trong hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ ông Hà Văn N không thể hiện biên bản họp gia đình, biên bản phân chia di sản thừa kế cũng như hợp đồng tặng cho ông N, mặt khác “Tờ di chúc” của cụ Ơ không hợp pháp như phân tích ở trên, nên hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ ông Hà Văn N chưa đúng theo quy định pháp luật. Tuy nhiên các đương sự đều không đề nghị hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên xét thấy không cần thiết phải hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho hộ ông Hà Văn N mà chỉ cần đề nghị Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai C điều chỉnh lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích đất theo kỷ phần của các hàng thừa kế được hưởng theo quy định pháp luật là phù hợp. [2.5] Về hàng thừa kế và chia di sản thừa kế: Trên cơ sở lời khai của các đương sự, các tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ vụ án có cơ sở xác định: Cụ Hà Văn T và cụ Nguyễn Thị Ơ sinh được 06 người con đẻ là bà Hà Thị K (đã chết ngày 11/11/2025), bà Hà Thị K, bà Hà Thị L, bà Hà Thị T, ông Hà Khắc B và ông Hà Văn N. Ngoài ra hai cụ không còn con nuôi, con riêng nào khác. Như vậy bà K, bà K, bà L, bà T, ông B, ông N là hàng thừa kế thứ nhất của cụ Ơ và cụ T. Cụ Hà Thị K chết ngày 11/11/2025 thì hàng thừa kế của cụ K là chị Đào Thị H, A Đặng Xuân K và Đặng Tiến D. 16 Theo kết quả định giá ngày 25/6/2025 thì giá đất ở của hội đồng định giá là 800.000 đ/1m2 x 400 m2 = 320.000.000 đồng; giá trị của đất vườn là 400.000 đ x 459,5 m2 = 183.800.000 đồng. Tổng giá trị của thửa đất là 503.800.000 đồng. Về chia di sản thừa kế: Cụ Hà Văn T chết năm 1966, cụ Ơ ở cùng các con. Sau đó các bà con gái đều đi lấy chồng, sau khi ông B xây dựng gia đình và vào Nam sinh sống năm 1996. Còn ông N lấy vợ năm 1984, sau đó ra ở riêng, đến năm 1988 vợ chồng ông N về sinh sống cùng cụ Ơ trên thửa đất số 21 cho đến khi cụ Ơ chết và tiếp tục quản lý sử dụng cho đến nay. Như vậy, có thể xác định ông Hà Văn N là người đang trực tiếp quản lý di sản thừa kế. Cụ Hà Văn T chết 1966, căn cứ Điều 623 Bộ luật tố tụng dân sự thì ½ diện tích đất (thuộc quyền sử dụng của cụ Hà Văn T) đã hết thời hiệu chia thừa kế, mặt khác người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn đề nghị áp dụng thời hiệu chia thừa kế do phần di sản của cụ Hà Văn T đã hết thời hiệu chia thừa kế. Do vậy ½ diện tích đất là 429.75 m2 (trong đó 200 m2 đất ở, 229.75 m2 đất vườn) thuộc quyền quản lý, sử dụng của ông Hà Văn N. Đối với ½ diện tích đất còn lại, do ông Hà Văn N là người ở cùng cụ Ơ, có công chăm sóc cụ Ơ và là người quản lý duy trì khối tài sản trên nên ông N, được hưởng thêm một phần thừa kế tương ứng với 01 suất thừa kế của các hàng thừa kế là phù hợp. Như vậy ½ diện tích đất còn lại là 429.75 m2 (trong đó 200 m2 đất ở, 229.75 m2 đất vườn) được chia thành 07 phần B nhau = 61.3928571429 m2 (trong đó là 28.57 m2 đất ở và 32,83 m2 đất vườn). Bà K, bà L, bà T đều nhất T để lại kỷ phần di sản của mình cho ông B. Do vậy, kỷ phần của ông B là 04 suất thừa kế. Nên kỷ phần của ông B được hưởng là 61.3928571429 x 4 = 245.5713885716 m2, làm tròn là 245,6 m2 (trong đó 114,28 m2 đất ở, 131.32 m2 đất vườn, làm tròn 114,3 m2 đất ở, 131.3 m2 đất vườn) có giá trị là 143.960.000 đồng. Chị H, A Dũng, A Khu nhất T để lại cho ông Hà Văn N nên kỷ phần của ông N là: 429.75 + (61.3928571429 x 3) = 613.9285714287m2 (làm tròn 613.9 m2) (trong đó có 285,71 m2 đất ở và 328,24 m2 đất vườn, làm tròn 285,7 m2 đất ở và 328,2 m2 đất vườn) giá trị là 359.840.000 đ. Như vậy, kỷ phần di sản của ông B được hưởng là 245.6 m2 (trong đó 114,3 m2 đất ở, 131.3 m2 đất vườn có giá trị là 143.952.000 đồng theo chỉ giới 2’,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,2’ (Vị T, kích thước, mốc giới có sơ đồ hiện trạng đo vẽ kèm theo). Kỷ phần của ông Hà Văn N được hưởng là 613.9 m2 (trong đó có 285,7 m2 đất theo chỉ giới ở và 328,2 m2 đất vườn giá là 359.840.000 đồng, trị 17 1,2,2’,12,13,14,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28,29,30,31,32,33,34,35,1 (Vị T, kích thước, mốc giới có sơ đồ hiện trạng đo vẽ kèm theo). Ông B nhất T hỗ trợ cho ông N, bà C số tiền 5.000.000 đ (Năm triệu đồng) để tháo dỡ các công trình trên đất được giao cho ông B. [2.6] Trên cơ sở xem xét toàn diện nội dung vụ án đã được Hội đồng xét xử phân tích, nhận định từng vấn đề nhận thấy. Luận cứ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đƠ là bà Hà Thị Lan H có quan điểm. Đề nghị Tòa chia thừa kế toàn bộ 859.5 m2. Đề nghị áp dụng thời hiệu thừa kế vì cụ T chết 1966 đã hết thời hiệu thừa kế, do vậy ông N được hưởng ½ của diện tích 859.5 m2 = 429.75 m2 do hết thời hiệu chia thừa kế. Phần còn lại 429.75 m2 đề nghị chia thừa kế theo pháp luật, trong đó có xem xét đến công sức quản lý di sản thừa kế của ông N là có căn cứ. [2.7] Về chi phí xem xét thẩm định tại chỗ và định giá tài sản: Ông B có đƠ xin tự nguyện chịu toàn bộ chi phí thẩm định định giá không đề nghị giải quyết, nên Hội đồng xét xử không xem xét. [2.8] Về án phí dân sự sơ thẩm: Các đương sự phải chịu án phí đối với phần tài sản thừa kế được hưởng. Tuy nhiên do ông Hà Khắc B, Hà Văn N là người cao tuổi có đơn xin miễn án phí nên được miễn tiền án phí dân sự sơ thẩm. [2.9] Các đương sự được quyền kháng cáo theo quy định của pháp luật.