Bản án 66/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên toà và căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên toà, ý kiến của Viện kiểm sát. Hội đồng xét xử nhận định:

[1]. Về thủ tục tố tụng: Đơn kháng cáo của nguyên đơn nằm trong thời hạn luật định. Việc thụ lý kháng cáo đúng quy định của pháp luật nên được xem xét giải quyết theo trình tự phúc thẩm.

[2]. Về quan hệ pháp luật: Nguyên đơn bà Hà Thị T khởi kiện đề nghị bị đơn phải tháo dỡ tài sản trên đất và trả lại diện tích đất là 107,9m2 là một phần của thửa đất số 494 tờ bản đồ số 44 tại Thôn Q, xã L, tỉnh Phú Thọ; thửa đất số 494 tờ bản đồ số 44 được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên bà Hà Thị T. Bị đơn có yêu cầu phản tố đề nghị công nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích 107,9m2 đất là một phần của thửa đất số 494 tờ bản đồ

44.

Vì vậy, quan hệ tranh chấp trong vụ án là tranh chấp quyền sử dụng đất, cấp sơ thẩm xác định quan hệ tranh chấp là đúng nhưng căn cứ điều luật là khoản 2, 9 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự là không đúng, ở đây phải căn cứ vào khoản 9 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự mới chính xác. Khoản 2 Điều Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự xác định là tranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác về tài sản, không phải tranh chấp về quyền sử dụng đất. Cấp phúc thẩm sẽ điều chỉnh lại cho phù hợp. Sai xót này đề nghị cấp sơ thẩm nghiêm túc rút kinh nghiệm.

[3]. Về nội dung vụ án: Bà Hà Thị T khởi kiện cho rằng vợ chồng bà có thửa đất số 494 tờ bản đồ 44, diện tích 300m2 đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên bà T do chưa có nhu cầu sử dụng và bà Nguyễn Thị T1 là em gái chồng bà T, bà T1 đã ly hôn, khó khăn không có chỗ ở và vì tình cảm anh em trong gia đình nên năm 2014 vợ chồng bà T cho mượn đất để bà T1 5 làm nhà ở, khi cho mượn không có văn bản giấy tờ gì chỉ nói bằng miệng, cho bà T1 ở nhờ suốt đời. Sau đó bà T1 đã làm nhà cấp 4 dạng nhà ống và sinh sống cho đến nay. Quá trình bà T1 ở trên đất có con trai bà T1 ở cùng, tuy nhiên do bà T1 không tôn trọng vợ chồng bà T, chồng cũ của bà T1 cũng đến ở cùng trên đất của bà T, vợ chồng bà T xuống nhắc nhở bà T1 nhiều lần bà T1 không nghe và thách thức bà T không ai đuổi được. Hiện nay ông H1 chồng bà T đã chết trước khi chết ông H1 đã lập di chúc cho bà T được toàn quyền sử dụng phần tài sản của ông H1. Nay bà T đề nghị Tòa án giải quyết buộc bà T1 tháo dỡ nhà cửa xây dựng trên đất, giải phóng mặt bằng trả lại đất cho bà T. Quá trình giải quyết vụ án, bà T1 có đơn phản tố đề nghị công nhận quyền sử dụng đất mà bà đang quản lý là 107,9m2 là một phần của thửa đất 494 tờ bản đồ 44, phần diện tích đất này bà T1 cho rằng là phần đất mà bà nhờ vợ chồng bà T, ông H1 mua hộ. Sau khi xét xử sơ thẩm, nguyên đơn kháng cáo, đề nghị cấp phúc thẩm sửa án sơ thẩm theo hướng chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: Qua lời khai của các đương sự và xác minh tại địa phương thì năm 2008 địa phương có chủ trương giao đất có thu tiền và thửa đất 494 tờ bản đồ 44 được giao cho gia đình ông H1, đến năm ngày 11/11/2008, thửa đất này được UBND huyện Lập Thạch (cũ) cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên bà Hà Thị T, bà T xác định đây là tài sản chung của vợ chồng bà và ông H1. Những người thân trong gia đình ông H1 là ông T là bác, ông L là cậu, bà K là chị gái, cũng như anh D là anh con ông bác và là người cho bà T1 mượn tuổi làm nhà đều biết việc năm 2008 khi nhà nước có chủ trương giao đất có thu tiền thì bà T1 có nhờ ông H1, bà T mua đất hộ và mua chung trong thửa đất của ông H1 bà T (là thửa số 494 tờ bản đồ 44). Khi bà T1 làm nhà năm 2014 thì chứng kiến việc ông H1, bà T đo đất trả cho bà T1 như hiện trạng bây giờ. Mặt khác ông H1 khi đó còn là người trực tiếp trông nom việc xây dựng nhà cho bà T1. Từ năm 2014 cho đến trước khi ông H1 chết (tháng 01 năm 2025) thì vợ chồng bà T không khởi kiện bà T1 đòi đất, khi ông H1 chết được khoảng 02 tháng thì bà T đã khởi kiện bà T1. Quá trình hòa giải tại địa phương bà T cũng thừa nhận năm 2008 có việc bà T1 đưa tiền cho ông H1 9.000.000đồng nhưng không phải tiền mua đất mà là tiền cho con đi học và đổ đất nền (BL 15-17), phù hợp với số tiền mà bà T1 xác định đã đưa cho ông H1, trong đó có 6.000.000đồng tiền mua đất chung và 3.000.000đồng tiền đổ đất san nền. Như vậy, có đủ căn cứ để xác định năm 2008 bà T1 có đưa 6.000.000đồng cho ông H1 để mua chung thửa đất số 494 tờ bản đồ 44 nên sau đó khi bà T1 xây nhà mới có việc bà T, ông H1 tiến hành đo đạc diện tích đất để bà T1 xây nhà trên một phần thửa đất số 494 tờ bản đồ 44; còn nếu không có việc mua đất chung mà có việc mượn đất để xây nhà thì cũng sẽ không có việc đo đất để bàn giao. Tại cấp phúc thẩm, bà T có xuất trình biên lai thu tiền chuyển quyền sử dụng đất khu chăn nuôi ngày 03/4/2007 với số tiền là 14.000.000đồng, bà T là người nộp tiền.

Tuy nhiên, xác minh tại Ủy ban nhân dân thị Hoa Sơn tại thời điểm năm 2008 thửa đất trên được bán với giá 18.000.000 đồng. Mặc dù số tiền mua đất giữa các bên và địa phương cung cấp không khớp 6 nhau nhưng đối chiếu với số tiền bà T1 đã đưa cho ông H1 6.000.000đồng là tương ứng với diện tích đất mà bà T1 đang quản lý, sử dụng tại thời điểm đó. Như vậy, cần xác định phần diện tích đất mà bà T1 đã xây dựng công trình từ năm 2014 là phần diện tích đất mà bà đã nhờ vợ chồng ông H1, bà T đứng ra mua hộ và cần công nhận diện tích theo hiện trạng 107,9m2 cho bà T1. Cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn là có căn cứ, cần chấp nhận.

[4]. Đối với chi phí tố tụng, cấp sơ thẩm đã nhận định, tuy nhiên lại không quyết định trong phần quyết định là có phần thiếu sót. Cấp phúc thẩm điều chỉnh lại cách tuyên cho phù hợp, đề nghị cấp sơ thẩm nghiêm túc rút kinh nghiệm. Ngoài ra, phần quyết định của bản án sơ thẩm tuyên không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn nhưng không tuyên rõ ràng diện tích đất 107,9m2 nằm ở thửa đất nào nên cấp phúc thẩm sẽ điều chỉ lại cách tuyên cho rõ ràng hơn.

[5]. Từ phân tích nêu trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm không chấp nhận kháng cáo của nguyên đơn, giữ nguyên Bản án sơ thẩm.

[6]. Do không chấp nhận yêu cầu khởi kiện và kháng cáo của nguyên đơn nên nguyên đơn phải chịu án phí dân sự sơ thẩm và án phí dân sự phúc thẩm.

Tuy nhiên, nguyên đơn là người cao tuổi và có đơn xin miễn án phí nên miễn án phí dân sự sơ thẩm và án phí dân sự phúc thẩm cho nguyên đơn.