Bản án 27/2025/DS-STTranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa và căn cứ vào kết quả tiến hành tố tụng tại phiên tòa. Hội đồng xét xử nhận định:

[1]. Về tố tụng: - Xác định quan hệ tranh chấp và thẩm quyền giải quyết của Tòa án: Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu tuyên bố Văn bản công chứng vô hiệu, hủy giấy CNQSDĐ và chia di sản thừa kế theo pháp luật theo quy định tại khoản 5, 11 Điều 26 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Bị đơn có nơi cư trú tại phường V1, tỉnh Phú Thọ nên Tòa án nhân dân khu vực 1 - Phú Thọ thụ lý, xét xửvụ án là đúng thẩm quyền theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự. - Về thời hiệu khởi kiện: Cụ D8 chết năm 1998, cụ M2 chết năm 2008, cụ H9 chết năm 2016.

Do đó, theo quy định tại khoản 1 Điều 611, khoản 1 Điều 623 Bộ luật dân sự năm 2015 thì thời hiệu khởi kiện chia di sản vẫn còn. - Về phạm vi giải quyết vụ án: Tại đơn khởi kiện ban đầu, nguyên đơn đề nghị Tòa án tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu, hủy giấy CNQSDĐ và chia di sản thừa kế đối với 01 thửa đất thổ cư và 08 thửa đất nông N3.

Tuy nhiên, sau đó nguyên đơn có đơn đề nghị xin rút một phần yêu cầu khởi kiện, C đề nghị chia di sản thừa kế đối với thửa đất thổ cư, còn 08 thửa đất nông N3 chưa đề nghị giải quyết, sau này có nguyện vọng sẽ khởi kiện sau.

Xét thấy, việc rút một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là tự nguyện và phù hợp với quy định của pháp luật nên cần chấp nhận, Tòa án đình C đối với phần yêu cầu khởi kiện này là phù hợp và C chia di sản thừa kế theo yêu cầu khởi kiện còn lại của nguyên đơn là phù hợp với Điều 6 Bộ luật tố tụng dân sự. 16 - Về đơn yêu cầu phản tố của bị đơn: Ngày 18/3/2025, Tòa án nhận được đơn yêu cầu phản tố của bị đơn có nội dung không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và đề nghị công nhận Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế và tặng cho tài sản ngày 24/8/2017.

Xét thấy, yêu cầu trên của bị đơn C là ý kiến, không phải yêu cầu phản tố theo quy định tại Điều 201 Bộ luật tố tụng dân sự nên Tòa án đã ra Thông báo không thụ lý yêu cầu phản tố là có căn cứ. - Về việc tạm ngừng phiên tòa: tại phiên tòa ngày 23/9/2025, khi được Tòa án hỏi về giấy CNQSDĐ bà H khai quanh co, mâu thuẫn, lúc bà cho rằng thế chấp Ngân hàng, lúc bà cho rằng thế chấp cho chị gái nên Tòa án đã tạm ngừng phiên tòa để bà H cung cấp chứng cứ chứng minh nhưng vẫn không cung cấp được. - Về việc có mặt, vắng mặt của các đương sự: Tại phiên tòa ngày 23/9/2025, C có sự tham gia của bị đơn, người đại diện theo ủy quyền của bị đơn, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan anh T4 và anh N3; nguyên đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan còn lại đều vắng mặt nhưng đã có đơn xin xét xử vắng mặt nên Tòa án vẫn tiến hành xét xử là đúng quy định. Tại phiên tòa ngày 29/9/2025, bị đơn và anh T4 có mặt, anh N3 vắng mặt. Người đại diện theo ủy quyền của bị đơn và những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan (anh N3 và anh T4) có đơn xin xét xử vắng mặt.

Xét thấy, anh N3 đã ủy quyền của Công ty Luật TNHH Đ2 và công ty này có đơn xin xét xử vắng mặt nên HĐXX vẫn tiến hành xét xử là đúng quy định.

[2].Về nội dung: 2.1. Về hàng thừa kế: - Về quan hệ hôn nhân giữa cụ D8 và cụ M2, cụ D8 và cụ H9: Căn cứ lời thừa nhận của các đương sự, chính quyền địa phương, những người làm chứng có quan hệ anh em, họ hàng, biết rõ về quan hệ hôn nhân các cụ, có đủ căn cứ xác định cụ D8 lấy cụ M2 trước năm 1943, năm 1945 thì ông bà sinh con đầu lòng, có tổ chức cưới hỏi và được hai bên gia đình chấp nhận. Đến nay, các đương sự không nộp được các tài liệu chứng minh cũng như chính quyền địa phương không lưu trữ được tài liệu liên quan đến việc đăng ký kết hôn. Khi hôn nhân với cụ M2 đang tồn tại thì vào khoảng năm 1950, cụ D8 lấy cụ H9 làm vợ hai. Đến nay không có căn cứ nào chứng minh hai cụ có đăng ký kết hôn nhưng việc cụ D8 lấy vợ 2 thì cụ M2 biết, chủ động đứng ra tổ chức cưới hỏi linh đình, có sự chứng kiến của dân làng hàng xóm và họ hàng hai bên. 17 Tuy là ở 02 nhà nhưng cụ D8 vẫn duy trì cuộc sống chung vợ chồng với cả hai vợ song song, hai vợ đều chấp nhận và không có mâu thuẫn gì.

Do đó, căn cứ vào mục 4 Nghị quyết số 02/HĐTP ngày 19/10/1990, Điều 3 Nghị quyết số 32/2000/NQ-QH10 ngày 09/6/2000 thì cả 02 cuộc hôn nhân trên đều được công nhận là hôn nhân thực tế, cụ M2 và cụ H9 đều là vợ hợp pháp, đều là hàng thừa kế thứ nhất của cụ D8. - Về hàng thừa kế: Cụ D8 lấy cụ M2 đẻ được 02 con là ông C3 và ông Q1. Ngày 5/5/1998 cụ D8 chết; năm 2008 cụ M2 chết; năm 1996 ông C3 chết; năm 2022 ông Q1 chết. Ông C3 lấy bà Nguyễn Thị C đẻ ra 04 con là chị Lê Thị C1, Chị Lê Thị H2, anh Lê Duy H6 và Anh Lê Duy B. Ông Q1 lấy bà Nguyễn Thị N1 đẻ là 05 người con là Chị Lê Thị H3, Lê Thị Tâm, Lê Hồng Sơn, Lê Thị Hiền, Lê Thị C. Cụ D8 lấycụ H9 đẻ được 05 người con là bà M, bà C5, bà C, bà K và ông N10. Tháng 6/1998 bà C5 chết; năm 2009 ông N10 chết. Bà C5 có chồng là ông Nguyễn Văn L hy sinh năm 1977, đẻ được 01 con là Anh Nguyễn Văn V1. Ông N10 lấy bà H đẻ được 03 người con là anh D4, anh N3, anh T4. Đối với quan hệ mẹ con giữa con của cụ M2 với cụ H9 và con của cụ H9 với cụ M2: Các đương sự, người làm chứng và chính quyền địa phương đều thừa nhận tuy là bà cả, bà hai, ở riêng nhà nhưng cụ M2 và cụ H9 vẫn cùng nhau chăm sóc, nuôi dạy các con trưởng thành, không phân biệt con riêng hay con đẻ, cùng tổ chức cưới hỏi và lo công việc cho các con. Ngược lại, các con của cụ M2, cụ H9 đều chăm sóc 02 mẹ như nhau, khi các cụ ốm đau cũng như khi chết vẫn chăm sóc, cùng lo việc ma chay, để tang, không phân biệt mẹ đẻ hay mẹ kế,

Do đó, căn cứ Điều 654 Bộ luật dân sự 2015 thì các con của cụ M2, cụ H9 với các cụ vẫn được hưởng di sản thừa kế của nhau. Như vậy, hàng thừa kế của cụ D8 là cụ H9, cụ M2 và 07 con; hàng thừa kế của cụ M2 là 07 con; hàng thừa kế của cụ H9 là 07 con, cụ thể là bà C, bà M, bà K, các con của ông C3 (chị C1, Chị H2, anh H6, anh B), vợ và các con của ông Q1 (bà N1, Chị H3, Chị T1, Chị H5, chị C, Anh S), vợ và các con của ông N10 (bà H, anh D4, anh T4, anh N3), con của bà C5 (Anh V1). 2.2. Về Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế và tặng cho tài sản ngày 24/8/2017 của Văn phòng công chứng Q4và tính pháp lý của Giấy CNQSDĐ đứng tên bà H: Tại Văn bản này cũng như lời khai của công chứng viên thừa nhận: Hàng thừa kế thứ nhất của cụ H9 và cụ D8 C gồm 04 người con là bà C, bà K, bà M và ông N10, không có bà C5, không có các con của cụ M2 là ông C3 và ông Q1. 18 Như vậy, C tính riêng con của cụ H9 thì đã thiếu bà C5 (người thừa kế C tiếp là Anh V1). Hơn nữa, giấy ủy quyền của anh D4 năm 2014 đã có nhiều điểm sai sót, không phù hợp, phần kính gửi cho UBND xã Kim Đ nhưng UBND xã không ký, đóng dấu mà lại là Trại giam ký xác nhận. Tại phần nội dung của Giấy ủy quyền, anh D4 ủy quyền cho bà H làm giấy tờ đất đai của gia đình. Thời gian lập giấy này năm 2014, tức là trước khi cụ H9 chết (năm 2016) là không phù hợp nhưng Văn phòng công chứng khẳng định việc ủy quyền của anh D4 bao gồm cả làm giấy tờ đối với phần di sản của cụ D8, cụ H9, từ đó căn cứ vào giấy ủy quyền này chấp nhận cho bà H là người nhận ủy quyền của anh D4 là không đúng. Căn cứ lời khai của ông T, kết quả thu T10 chứng cứ tại Cục xuất nhập cảnh Bộ công an xác định tại thời điểm công chứng văn bản trên, anh N3 đang đi xuất khẩu lao động tại nước ngoài, không có mặt tại Việt Nam nên không thể ký văn bản trên được mà chữ ký, chữ viết “Lê Văn N3” do ông T ký thay. Điều này là phù hợp với Kết luận giám định của Phòng kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Phú Thọ không phải chữ ký của anh N3 trong Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế và tặng cho tài sản ngày 24/8/2017.

Do đó, yêu cầu của Anh Lê Duy B về việc đề nghị Tòa án tuyên bố Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế và tặng cho tài sản ngày 24/8/2017 của Văn phòng công chứng Q4vô hiệu là có căn cứ. Theo như đã phân tích ở trên, văn bản công chứng không đảm bảo giá trị pháp lý nên Ủy ban nhân dân thành phố V căn cứ vào đó để cấp Giấy CNQSDĐ cho bà H là không đúng quy định của pháp luật, cần phải hủy bỏ. Tại phiên tòa, bà H trình bày lời khai mâu thuẫn, lúc cho rằng đã thế chấp bìa đỏ cho Ngân hàng, lúc thì cầm cố thế chấp cho chị gái nhưng không cung cấp được chứng cứ chứng minh. Sau đó, bà cung cấp 01 bản sao giấy chứng nhận QSDĐ thể hiện ngày 20/6/2024 đã xóa thế chấp. Điều này là phù hợp với xác minh của Tòa án tại Văn phòng đăng ký đất đai thành phố V thì thửa đất trên hiện nay không thế chấp để đảm bảo nghĩa vụ dân sự nào, không có biến động về quyền sử dụng đất. 2.3.Về xác định di sản, giá trị di sản, công sức đóng góp trong việc trông nom, quản lý di sản và chia di sản thừa kế: *Di sản thừa kế: - Các đương sự đều thừa nhận cụ D8, cụ M2 và cụ H9 không phải thực hiện nghĩa vụ tài sản nào nên những người thừa kế không phải thực hiện nghĩa 19 vụ tài sản do người chết để lại. Do 03 cụ đều đã chết, không để lại di chúc nên toàn bộ di sản của các cụ được chia theo pháp luật. - Đối với di sản là thửa đất số 226, tờ bản đồ số 14 diện tích 542 m2 (Nay là thửa 323 tờ bản đồ số 30, diện tích 616.9m2): Nguồn gốc thửa đất đã được Tòa án xác minh tại chính quyền địa phương thể hiện: Thửa đất này là của bố mẹ cụ D8 để lại. Khi cụ D8 lấy cụ M2 và cụ H9, chung sống với 02 vợ cùng nhà tại thửa đất trên một thời gian. Sau đó, tiện cho việc sinh hoạt, cụ M2 C xuống ở nhà dưới (tại một thửa đất khác, giáp bên cạnh thửa đất đang tranh chấp), còn cụ H9 và cụ D8 vẫn sống tại nhà đất đang tranh chấp. Đến khoảng năm 1954, 1955 cải cách ruộng đất do bị quy là thành phần địa chủ nên thửa đất này bị trưng thu nên cụ D8 và cụ H9 cùng các con lại C sống nhà dưới ở cùng cụ M2. Khoảng năm 1958, khi xác định lại không phải địa chủ thì được trả lại thửa đất trên và cụ D8, cụ H9 đã C về nhà đó sinh sống. Tòa án đã tiến hành xác minh hộ cụ H9 tại thời điểm cấp bìa năm 2001 gồm những ai nhưng công an xã xác định không có dữ liệu để cung cấp.

Tuy nhiên, các đồng thừa kế và những người làm chứng đều xác nhận tại thời điểm cấp Giấy CNQSDĐ C có cụ D8 và cụ H9 chung sống tại nhà đất trên, không ở chung với con nào, vợ chồng bà H ở nhà đất khác, C sau này khi cụ H9 già ốm có C về ở với bà H một thời gian ngắn thì chết.

Do đó, lời trình bày của bà H đây là tài sản chung của hộ gia đình bao gồm cụ H9, bà C5, bà M, bà K, bà C và ông N10 là không có căn cứ. Tại giấy CNQSDĐ năm 2001 đứng tên hộ cụ Đinh Thị H9 thể hiện diện tích đất là 542m2 nhưng tại Giấy CNQSDĐ đứng tên bà H là 616,9m2. Tòa án đã xác minh tại UBND xã Kim Đ và thu T10 hồ sơ cấp giấy CNQSDĐ cho bà H có đủ căn cứ xác định phần diện tích đất tăng thêm là do sai số đo đạc, bà H không có công sức gì trong việc tôn tạo, mở rộng làm tăng thêm diện tích của thửa đất.

Vì vậy, cần xác định diện tích 616,9m2 là di sản thừa kế. Như vậy, thửa đất số 226 (323) là tài sản chung của cụ D8, cụ H9, là di sản thừa kế do 02 cụ để lại. Điều này phù hợp với Sổ mục kê năm 2000 và các hồ sơ địa chính khác còn lưu trữ ở tại UBND xã Kim Đ. Quá trình xem xét, thẩm định tại chỗ xác định trên đất hiện nay còn 01 nhà cấp bốn đã hư hỏng, đóng cửa không có ai ở và 1 số cây cối do các cụ để lại và 1 số cây mới do bà H trồng. Ban đầu các đương sự không thỏa thuận được về giá nên Tòa án tiến hành định giá tài sản. Kết quả định giá đã được Tòa án tống đạt hợp lệ cho các đương sự, không ai có ý kiến gì. Ngày 18/7/2025, toàn bộ các đương sự thống nhất lại 20 về giá trị tài sản tranh chấp, theo đó, giá đất có sự thay đổi so với Biên bản định giá do Tòa án tiến hành, cụ thể: Giá đất ở do Tòa án định giá là 1.000.000đ/m2 (300m2), giá đất do các đương sự thỏa thuận là 2.500.000đ/m2; giá đất cây lâu năm Tòa án định giá là 165.000đ/m2 (316,9m2), giá các đương sự thỏa thuận là 1.250.000đ/m2. Đối với các tài sản trên đất khác giữ nguyên giá do Tòa án định giá tại Biên bản định giá ngày 18/3/2025, cụ thể: về nhà và các công trình khác đã hết khấu hao nên không định giá; tổng giá trị cây cối trên đất là 9.398.950đ (trong đó cây các cụ trồng là 02 cây thị và 01 cây nhãn giá 2.991.900đ). Như vậy, tổng giá trị di sản thừa kế là 300m2 × 2.500.000đ + 316,9m2 × 1.250.000đ + 2.991.900 đ = 1.149.116.900 đồng (Một tỷ một trăm bốn mươi chín triệu một trăm mười sáu nghìn chín trăm đồng.). - Đối với công sức của bà H: Sau khi cụ H9 chết, bà H quản lý di sản, đến năm 2018 bà H có lợp mái tôn và gần đây có trồng 1 số cây ăn quả. Ngoài ra, bà H còn có công sức trong việc làm thủ tục hợp thức diện tích đất tăng thêm do sai số đo đạc. Các đồng thừa kế (trừ bà H và các con) đều nhất trí dành 56,9m2 đất vườn trong tổng số 616,9m2 đất của thửa số 323, trị giá 71.125.000đồng để thanh toán công sức cho bà H xét thấy là phù hợp. Sau khi trừ đi phần công sức của bà H, di sản thừa kế còn lại để chia là 1.077.991.900đ : 7 thì mỗi suất thừa kế được hưởng là 153.998.842đ. 2.4. Về việc phân chia di sản: Các đồng thừa kế (trừ bà H và các con) đều đề nghị được chia bằng hiện vật, mục đích chia để lấy đất làm nhà từ đường thờ cúng chung, phần còn lại một số thừa kế khác cùng đứng tên sở hữu, sử dụng, một số thừa kế tự nguyện không hưởng di sản.

Xét thấy, đề nghị của các thừa kế là hợp lý, cần chấp nhận. Lẽ ra phải chia đều di sản thừa kế bằng hiện vật, tương đương với giá trị từng phần được hưởng nhưng các đồng thừa kế đã thống nhất thỏa thuận và lập văn bản gửi cho Tòa án đề ngày 21/9/2025, C trừ bà H và 03 con. Tại văn bản này các đồng thừa kế đã thống nhất thanh toán công sức cho bà H 56,9m2 đất, còn lại chia đều cho 07 suất thừa kế, mỗi suất 80m2 đất là phù hợp. Các đồng thừa kế cũng đã thỏa thuận được được việc sử dụng đất chung, cụ thể là phần thừa kế của bà C5 (do Anh V1 được hưởng) là 80m2, Anh V1 tự nguyện cho bà H 40m2, còn lại 40m2 cho 03 anh H6, Bình, Sơn. Phần thừa kế của 5 người con còn lại là ông C3, ông Q1, bà C, bà K, bà M tổng là 400m2 thì phân chia cho anh B, anh H6, Anh S đồng sở hữu, sử dụng 200m2 (cộng 40m2 Anh V1 cho tổng 240m2) và đứng tên giấy CNQSDĐ cả 3 người, mục đích dùng để xây dựng nhà từ đường để thờ cúng chung; phần còn lại 200m2 thì bà M, bà C, bà K đồng sở hữu, sử dụng, cùng đứng tên trên một giấy CNQSDĐ. Đối với những người thừa 21 kế khác tự nguyện không hưởng di sản.

Xét thấy, sự thỏa thuận và đề nghị của các đồng thừa kế trên là phù hợp, cần chấp nhận. - Đối với việc chia đất ở: Các đồng thừa kế đã có văn bản thống nhất về việc chia đất nhưng chưa đề cập đến diện tích đất ở của mỗi suất thừa kế được hưởng bao nhiêu nên cần chia đều diện tích đất ở cho 07 suất thừa kế là phù hợp. Diện tích đất ở của thửa đất 323 là 300m2, mỗi suất thừa kế được hưởng 42,85m2 đất ở. Ngày 22/9/2025, anh B và anh H6 đại diện cho các đồng thừa kế có văn bản đề nghị Tòa án chia cho suất của ông N10 70m2 đất ở (bao gồm cả phần đất ở suất bà C5 mà Anh V1 cho), phần còn lại 230m2 chia cho anh B, anh H6, Anh S 130m2 đất ở để làm nhà từ đường; cho bà M, bà C, bà K 100m2 đứng tên chung bìa đỏ. Xét thấy lời đề nghị của các đồng thừa kế là phù hợp, cần chấp nhận. - Đối với suất thừa kế của ông N10 gồm bà H và 03 con nhưng các con đều nhất trí cho bà H sở hữu, sử dụng toàn bộ, đây là sự tự nguyện của các đương sự, cần chấp nhận.Như vậy, bà H được chia di sản thừa kế suất của ông N10 80m2, phần Anh V1 cho 40m2 và phần diện tích thanh toán công sức 56,9m2, tổng là 176,9m2 (trong đó có 70m2 đất ở, 106,9m2 đất cây lâu năm). - Đối với vị trí đất chia thừa kế:

Căn cứ vào Bản vẽ đo đạc hiện trạng do Tòa án tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ thì hiện nay phần nhà cấp 4 của hai cụ còn tồn tại nhưng xuống cấp không sử dụng được, ngoài ra còn phần đất trống có thể phân chia. Theo nguyện vọng của tất cả các con cháu thừa kế trừ vợ con ông N10 muốn được làm nhà từ đường thờ cúng chung trên vị trí nhà cấp 4 này nên cần chia cho anh B, anh H6, Anh S phần đất có nhà là phù hợp; vị trí tiếp theo là của bà M, bà C, bà K (cũng có 1 phần nhà cấp 4) và cuối cùng là phần đất bà H được hưởng. Do nhà cấp 4 đã xuống cấp trầm trọng nên các đồng thừa kế thống nhất dỡ bỏ. Cả 03 phần đất này đều có cạnh tiếp giáp đường giao thông xóm đảm bảo lối đi vào phần đất được chia. Vị trí, C giới đất, kích thước cạnh thửa phần đất cụ thể các đồng thừa kế được chia thể hiện tại Bản đo vẽ hiện trạng kèm theo Bản án, được đánh dấu là S1 (phần anh B, anh H6, Anh S được hưởng), S2 (phần bà M, bà C, bà K được hưởng), S3 (phần bà H được hưởng). - Về cây cối trên đất: Trên phần đất chia cho anh B, anh H6, Anh S cùng đứng bìa; phần đất chia cho bà M, bà C, bà K cùng đứng bìa có 1 số cây cối do bà H trồng nhưng anh B nhất trí thanh toán cho bà H giá trị toàn bộ cây cối mà bà H trồng trên cả thửa đất là 6.407.050đồng (bao gồm cả cây cối bà H trồng 22 trên đất bà được chia), anh không yêu cầu ai phải thanh toán tiền, cây trên đất của ai thì người đó hưởng xét thấy là phù hợp. 2.5. Đối với đề nghị của bà H: Tại phiên tòa, bà H đồng ý chia thừa kế theo quy định pháp luật nhưng phần di sản của bà C, bà K, bà M, anh N3, anh D4, anh T4 được hưởng phải chia cho bà vì những người này đã đồng ý cho bà tại Văn bản thỏa thuận ngày 24/8/2017. Xét thấy đề nghị này của bà H là C được chấp nhận đối với phần của anh T4, anh N3, anh D4 do các anh vẫn nhất trí cho, còn bà M, bà C, bà K đến nay không đồng ý cho nữa nên phải giải quyết theo quy định của pháp luật.Văn bản công chứng năm 2017 đã vô hiệu nên các bà này có quyền thay đổi ý kiến và tự định đoạt phần di sản họ được hưởng. 2.6. Về án phí và chi phí tố tụng: Các thừa kế phải chịu án phí đối với phần di sản được chia và chi phí tố tụng khác theo quy định của pháp luật, trừ các trường hợp được miễn án phí do là người cao tuổi gồm bà M, bà C, bà K, bà N1.

Tuy nhiên, ngày 21/9/2025, các đồng thừa kế đã thống nhất thỏa thuận để anh B chịu toàn bộ án phí, chi phí tố tụng tại Tòa án (trừ suất thừa kế của ông N10) và anh B cũng tự nguyện chịu nên cần ghi nhận. Đối với suất thừa kế của ông N10, của Anh V1 cho, phần công sức đóng góp thì bà H phải chịu án phí. Đối với chi phí tố tụng lẽ ra bà H phải chịu và thanh toán lại cho anh B nhưng anh B tự nguyện không lấy nên cần ghi nhận. 2.6. Kiến nghị đối với việc công chứng của Văn phòng công chứng Q4(nay là Văn phòng công chứng T7): Như đã phân tích tại mục 2.2, công chứng viên của công chứng viên Văn phòng công chứng Q4(nay là Văn phòng công chứng T7) có sai phạm trong quá trình thực hành nghề công chứng, vi phạm pháp luật công chứng. Sai phạm này ảnh hưởng đến quyền lợi của những người thừa kế, là nguyên nhân gây ra việc khiếu kiện, gây mất uy tín đối với hoạt động hành nghề công chứng của các Văn phòng công chứng nói chung và các Văn phòng công chứng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ nói riêng.

Vì vậy, kiến nghị Sở tư pháp tỉnh Phú Thọ xem xét, xử lý đối với sai phạm này của Văn phòng công chứng T7 và công chứng viên. Sau khi xử lý, đề nghị Sở tư pháp phản hồi kết quả đến Tòa án nhân dân khu vực 1 - Phú Thọ. 23