Bản án 195/2026/DS-PTTranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất

Xét đơn kháng cáo của bà Lê Thị K là bị đơn nộp trong thời hạn quy định của pháp luật. Về tố tụng, quan hệ tranh chấp, thời hiệu khởi kiện và thẩm quyền giải quyết đã được cấp sơ thẩm xác định và thực hiện đúng theo quy định pháp luật. Xét các yêu cầu kháng cáo của bà Lê Thị K, Hội đồng xét xử thấy rằng:

[1] Kháng cáo về việc không đồng ý chia thừa kế phần đất bà K đã được cấp giấy CNQSDĐ: [1.1] Bà K cho rằng bà đứng tên giấy CNQSDĐ là do bà Lê Thị Yến N chuyển nhượng cho bà 04 công tầm lớn, với diện tích là 5.184m2, giá 04 cây vàng 24k và bà N tặng cho bà 1,5 công tầm lớn để sau này bà K nuôi bà N, vì bà N không chồng con. Nguồn gốc phần đất của bà N do được mẹ tặng cho theo “Tờ di chúc” nhưng chưa chuyển tên cho bà N nên khi bà N chuyển nhượng cho bà K tránh chuyển tên 02 lần từ cụ H5 sang bà N và từ bà N sang bà K nên đã chuyển thẳng từ cụ H5 sang cho bà K và anh em bà N, ông T2 làm thủ tục từ chối nhận di sản thừa kế. Sau đó, bà K được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với tổng diện tích là 7.041m2 gồm thửa số 769, tờ bản đồ 33, diện tích là 5.614m2 và thửa số 678, tờ bản đồ 033, diện tích là 1.427m2. Quá trình giải quyết vụ án, bà K có cung cấp cho Tòa án bản phô tô tờ di chúc ngày 19/10/2001, bà K cho rằng bản gốc bà N giữ, bà N thì cho rằng bà không có giữ bản gốc. Do không có bản gốc hoặc bản sao có công chứng, chứng thực nên không xác định là chứng cứ để xem xét tính hợp pháp của “Tờ di chúc”, theo quy định tại khoản 1 Điều 95 Bộ luật tố tụng dân sự. [1.2] Tại Công văn số: 476/CVVPĐKĐĐ, ngày 16/9/2024 của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện C xác định: Cụ Tống Thị H5 được Ủy ban nhân dân huyện C cấp giấy CNQSDĐ với diện tích là 19.960m2. Đến ngày 25/10/2001 cụ H5 chuyển quyền cho bà Lê Thị M1 diện tích là 6.120m2, diện tích còn lại sau biến động là 13.840m2. Đến ngày 31/3/2014, bà K nhận thừa kế từ cụ H5 phần đất có diện tích là 7.041m2, phần diện tích còn lại trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của cụ H5 là 6.799m2 và cung cấp toàn bộ hồ sơ cấp giấy CNQSDĐ cho bà K. 7 [1.3] Xét hồ sơ cấp giấy CNQSDĐ cho bà K là không hợp pháp. Bởi lẽ, tại văn bản phân chia di sản thừa kế ngày 01/11/2013 thể hiện ông M được nhận thừa kế với diện tích là 6.799m2 và bà K được nhận thừa kế với diện tích là 7.041m2; ông T2 và bà N từ chối nhận tài sản thừa kế. Trong khi đó, cụ A và cụ H5 có 08 người con chung, còn lại 04 người con chung chưa ký tên từ chối nhận di sản là ông T, bà T1, ông T4 và con bà H6 (vì bà H6 đã chết trước cụ H5).

Do đó, cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật của các nguyên đơn, là có căn cứ.

[2] Về việc chia thừa kế: Cấp sơ thẩm xác định có 05 người hưởng thừa kế của cụ A và cụ H5 là không đúng. Hàng thừa kế thứ nhất theo pháp luật của cụ A và cụ H5 gồm có 08 người: Ông Lê Văn T2 (đã chết), bà Lê Thanh T1, bà Lê Thị Yến N, ông Lê Văn T4, ông Lê Văn T, bà Lê Thị K, ông Lê Văn M và bà Lê Thị H6 (đã chết, chồng đã chết). [2.1] Cấp sơ thẩm tiến hành làm việc với ông Lê Văn T4 và các con ông T2 (vợ ông T2 đã chết) là ông Lê Văn H, bà Lê Thị B, bà Lê Thị T3, ông Lê Văn N1, bà Lê Thị L1, bà Lê Thị H1, ông Lê Văn Q, ông Lê Văn Ú và bà Lê Thị D1, đều không có yêu cầu chia thừa kế, lý do đã được chia đất. [2.2] Đối với các con của bà Lê Thị H6, ngày 05/9/2025 Tòa án cấp sơ thẩm có phối hợp với chính quyền địa phương lập biên bản về việc các con bà H6 từ chối làm việc với Tòa án, không đồng ý cho Tòa án làm việc để ghi nhận ý kiến (bút lục 285), nên cấp sơ thẩm không thể ghi nhận ý kiến của các con bà H6 về yêu cầu trong vụ án. Từ căn cứ trên, cấp sơ thẩm xác định các con của bà H6 không yêu cầu nhận di sản thừa kế. [2.3] Nhận thấy bà Lê Thị H6 có 07 người con: Diệp Văn H2, Diệp Văn H3, Diệp C, Diệp C, Diệp Văn B1, Diệp Cẩm N4 và Diệp Văn T5. Tại cấp phúc thẩm đã xác định được 05 trong 07 người con bà H6 có ý kiến, thể hiện: Ông Diệp Văn H3, bà Diệp Cẩm G, bà Diệp Cẩm H4 và ông Diệp Văn B1 có yêu cầu nhận kỷ phần thừa kế do bà Lê Thị H6 được hưởng. Ông Diệp Văn T5 không yêu cầu nhận kỷ phần thừa kế do bà Lê Thị H6 được hưởng. Đối với bà Diệp Cẩm N4, chính quyền địa phương ấp A, xã C, tỉnh Cà Mau xác định tại địa phương có con của bà Lê Thị H6 là bà Diệp Cẩm N4 nhưng bà N4 đã bỏ địa phương đi nơi khác, không thông báo với địa phương nên địa phương không biết hiện tại bà Diệp Cẩm N4 đang sinh sống ở đâu. [2.4] Cấp sơ thẩm xác định các con bà H6 từ chối làm việc với Tòa án, không nêu ý kiến trong vụ án, nên không chia cho các con của bà H6 (là các cháu của cụ A và cụ H5) được hưởng thừa kế thế vị, là thiếu sót. Lẽ ra, nếu không làm việc được, không xác định được địa chỉ của những người con của bà H6 thì cũng phải dành 1 kỷ phần của cụ A và cụ H5 mà các con của bà H6 được hưởng (thừa kế thế vị) và tạm giao kỷ phần đó cho thừa kế khác quản lý, mới bảo vệ được quyền lợi của các con bà H6. 8 [2.5] Tại cấp phúc thẩm xác định bà H6 có 07 người con, trong đó có người yêu cầu được nhận thừa kế, có người từ chối nhận thừa kế, có người chính quyền địa phương xác định hiện không biết sinh sống ở đâu.

Do đó, để giải quyết dứt điểm vụ án, bảo vệ kịp thời quyền và lợi ích của các đương sự khác, cấp phúc thẩm áp dụng tinh thần của Án lệ số 06/2016/AL Được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 06 tháng 4 năm 2016 và được công bố theo Quyết định số 220/QĐ-CA ngày 06 tháng 4 năm 2016 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, để sửa 1 phần bản án sơ thẩm theo hướng chia di sản thừa kế của cụ A và cụ H5 làm 6 kỷ phần (1 kỷ phần cho những người thừa kế thế vị của bà H6). Do phần đất thuộc kỷ phần thừa kế mà các con bà H6 được hưởng có 1 phần đất (67,4m2) trên đất có 1 phần nhà của bà N mà bà N giao cho ông T quản lý, nên tạm giao kỷ phần thừa kế mà các con bà H6 được hưởng cho ông T quản lý (tại phiên tòa phúc thẩm, đại diện theo ủy quyền của ông T xác định phần đất 67,4m2 nếu sau này các con của bà H6 yêu cầu thì ông sẽ giao). Khi nào có ý kiến của tất cả những người con của bà H6 về kỷ phần thừa kế thế vị của bà H6, thì ông T có nghĩa vụ giao lại kỷ phần thừa kế thế vị của bà H6 cho các con bà H6 (Nếu các bên không thỏa thuận được, sẽ được giải quyết bằng vụ án dân sự khác).

[3] Xét kháng cáo về việc bà N phải trả cho bà K 04 lượng vàng trước khi chia thừa kế và kháng cáo việc bà N từ chối thừa kế thì sẽ không còn tài sản để trả nợ: [3.1] Tại khoản 1 Điều 620 Bộ luật dân sự quy định “1. Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác”. Trong vụ án này, bà N không từ chối nhận di sản thừa kế nhưng bà giao phần đất là kỷ phần thừa kế của bà cho ông T nhận và đứng tên, trong khi bà còn phải thực hiện nghĩa trả nợ cho bà K, là nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ, là không đúng quy định pháp luật.

Tuy nhiên, tại Biên bản làm việc ngày 15/8/2025 về việc ghi nhận ý kiến của bà Lê Thị K về yêu cầu khởi kiện của các nguyên đơn, bà K trình bày: “… Đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn thì tôi không đồng ý. Nếu giải quyết chia thừa kế hủy giấy CNQSDĐ của tôi thì bà N phải trả giá trị đất cho tôi theo kết quả định giá do hủy hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa tôi và bà N. Tôi yêu cầu nhận thừa kế phần đất theo quy định pháp luật…” (bút lục 264). [3.2] Tại phiên tòa phúc thẩm, đại diện theo ủy quyền của bà N đồng ý nhận kỷ phần thừa kế bằng tiền theo giá đã được định giá, như yêu cầu của bà K. [3.3] Tại phiên tòa phúc thẩm, đại diện theo ủy quyền của ông Lê Văn T đồng ý trả cho bà N giá trị của phần đất thừa kế mà bà N được hưởng, với số tiền 300.000.000 đồng. Nhận thấy sự tự nguyện của ông T về việc trả giá trị phần đất bà N được hưởng là cao hơn nhiều so với giá được thẩm định, có lợi cho đương sự (giá định: đất ODT = 176.000đ/m2; đất CLN = 95.000đ/m2; đất NTS = 71.000đ/m2), do đó Hội đồng xét xử công nhận sự tự nguyện của ông T. Ông T có trách nhiệm trả cho bà N số tiền là 300.000.000 đồng là giá trị phần đất thừa kế mà bà N được hưởng. 9 [3.4] Từ những căn cứ, nhận định trên, Hội đồng xét xử chấp nhận một phần kháng cáo của bà K, sửa một phần bản án sơ thẩm.

[4] Các đương sự được nhận kỷ phần thừa kế như sau: Tổng diện tích phần đất thừa kế là 15.246,2m2, trừ diện tích khu mộ các đương sự thống nhất giao cho ông T quản lý là 518,7m2 = 14.727,5m2 14.727,5m2 : 6 kỷ phần = 2.454,6m2/1 kỷ phần. [4.1] Bà Lê Thị K được nhận 01 kỷ phần thừa kế phần đất 2.454,6m2 (theo vị trí M3, M4, M5, M5’, M3’, thuộc bản vẽ trích đo hiện trạng ngày 06/3/2026). [4.2] Các đồng thừa kế thế vị của bà Lê Thị H6 được hưởng thừa kế phần đất 2.454,6m2 (theo vị trí M3’, M5’, M6’, E, M3’’, thuộc bản vẽ trích đo hiện trạng ngày 06/3/2026). Tạm giao phần thừa kế này cho ông Lê Văn T quản lý. [4.3] Ông Lê Văn T được hưởng 04 kỷ phần 9.818,3m2 đất (bao gồm các kỷ phần đất của ông M, bà N và bà T1), theo vị trí M1, M2, M3’’, E, M6’, M6, F, M9, M10, M11, M12, M13, M14 và được giao quản lý phần di sản thờ cúng (đất khu mộ) = 518,7m2, theo vị trí M7, M8, M9, F. [4.4] Ông Lê Văn T có nghĩa vụ giao cho bà Lê Thị Yến N 300.000.000 đồng là giá trị kỷ phần thừa kế mà bà N được hưởng.

[5] Về nghĩa vụ trả vàng và chia thừa kế. Đây là 2 vấn đề cần giải quyết trong cùng vụ án.

Tuy nhiên, Tòa án không thể buộc thực hiện nghĩa vụ trả vàng trước rồi mới được chia thừa kế như bà K yêu cầu. Vấn đề này sẽ được Cơ quan Thi hành án giải quyết.

[6] Đề nghị của Đại diện Viện kiểm sát tại phiên tòa phúc thẩm về việc hủy bản án sơ thẩm, giao hồ sơ về cấp sơ thẩm để xét xử lại nhằm giải quyết việc các con bà H6 yêu cầu chia thừa kế. Như nhận định trên, để giải quyết dứt điểm vụ án, bảo vệ kịp thời quyền và lợi ích của các đương sự khác, Hội đồng xét xử chỉ cần sửa bản án sơ thẩm, dành 1 kỷ phần mà các con của bà H6 được hưởng thừa kế thế vị, không cần thiết phải hủy bản án sơ thẩm.

[7] Chi phí tố tụng: Tổng chi phí đo, định giá là 26.278.000 đồng (ông T đã nộp). Ông T phải chịu 5 phần (gồm phần chi phí theo kỷ phần của bà H6) = 21.898.000 đồng. Bà K phải trả lại cho ông T 1/6 chi phí = 4.380.000 đồng.

[8] Án phí dân sự: Các đương sự được miễn án phí dân sự sơ thẩm và phúc thẩm do đều là người cao tuổi.

[9] Các quyết định khác của bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.