Bản án 26/2026/DS-PTTranh chấp quyền sử dụng đất

Sau khi xem xét các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ đã được xem xét tại phiên tòa, kháng cáo của nguyên đơn, kết quả tranh tụng tại phiên tòa, ý kiến của đại diện Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng tham gia phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định: - Về thủ tục tố tụng:

[1] Ngày 11/6/2025 Toà án nhân dân huyện Nam Sách (nay là Toà án nhân dân khu vực 9 - Hải Phòng) xét xử sơ thẩm vụ án và đến ngày 16/6/2025 nguyên đơn (ông T) đã có Đơn kháng cáo là còn trong thời hạn kháng cáo theo quy định tại khoản 1 Điều 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Về quan hệ pháp luật có tranh chấp và thẩm quyền giải quyết: Nguyên đơn khởi kiện tranh chấp về mốc giới sử dụng đất và Hợp đồng đổi đất. Bị đơn là cá nhân có địa chỉ nơi cư trú tại thôn Uông Hạ, xã Minh Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương (nay là thôn Trâm Kiều, xã Nam Sách, thành phố Hải Phòng), nên Tòa án nhân huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương thụ lý giải quyết và xác định đây là vụ án tranh chấp về dân sự theo quy định tại khoản 9 Điều 26, điểm a khoản 1 Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự là chính xác. - Về nội dung: Về nguồn gốc các thửa đất:

[3] Đối với thửa đất của gia đình ông Tấn: Trên cơ sở lời trình bày của các đương sự, biên bản xác minh tại địa phương, lời khai người làm chứng, giấy tờ mua bán viết tay, bản đồ địa chính các thời kỳ, có cơ sở xác định phần diện tích đất tranh chấp gia đình ông Tấn sử dụng gồm có hai phần, cụ thể: 01 phần là đất ao (thùng) ông T và gia đình đã sử dụng từ lâu để trồng rau, theo bản đồ 1993 là thửa đất số 247, tờ số 9, diện tích 94m2. Phần còn lại là thửa đất gia đình ông Tấn mua của ông 7 Nguyễn Đức B. Trước đó, đất này ông B đã mua của cụ Vũ Văn M. Khi đo đạc bản đồ 1993, mảnh đất này thuộc 02 thửa là thửa 262 tờ bản đồ số 9, là đất ao diện tích 1.016m2; thửa 261 tờ bản đồ số 9, là đất thổ cư, diện tích 19m2. Quá trình sử dụng, một phần diện tích đất ao (thùng) và một phần diện tích đất ao ông T mua của cụ B, gia đình đã tự nguyện hiến để làm đường. Gia đình ông Tấn đã sử dụng ổn định từ lâu (trước năm 1993), liên tục và đóng thuế đầy đủ. Do vậy, có cơ sở xác định hai phần đất trên thuộc quyền sử dụng hợp pháp của gia đình ông Tấn.

[4] Đối với thửa đất của gia đình ông Quý: Trên cơ sở lời trình bày của các đương sự, bản đồ địa chính các thời kỳ, biên bản xác minh với địa phương, lời khai người làm chứng, có cơ sở để xác định phần diện tích đất của gia đình ông Quý, bà H có nguồn gốc do bố mẹ ông Q để lại. Khi bố mẹ ông Q chết, anh chị em trong gia đình ông Quý đã thống nhất để vợ chồng ông Q sử dụng. Ông Q, bà H đã sử dụng ổn định, lâu dài nhiều năm nay và đã được cấp GCNQSDĐ đứng tên ông Q, bà H. Do vậy, đây là đất hợp pháp của gia đình Quý, bà H.

[5] Về ranh giới đất cũ của hai gia đình ông Tấn và ông Q: Quá trình làm việc cả phía ông T và phía ông Q đều xác định phần diện tích hai gia đình sử dụng ổn định từ trước đến nay, không có tranh chấp mốc giới và đều thừa nhận phần móng bờ ao là ranh giới giữa hai gia đình, do gia đình ông Quý xây dựng từ năm 1992.

[6] Tại buổi xem xét, thẩm định tại chỗ do Toà án cấp sơ thẩm tiến hành đã thể hiện: Khi thực hiện việc đào đất phần móng tường ao cũ vẫn còn, thể hiện trên bản đồ là đoạn nối các điểm B9, B8, B7, B6, B3, B1, A13. Do vậy, có cơ sở xác định phần ranh giới cũ của hai thửa đất là phần móng bờ ao trên, hiện đang nằm toàn bộ trong phần đất vườn mà gia đình ông Tấn đang trực tiếp quản lý và sử dụng.

[7] Về yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn (ông T): Ông T cho rằng do thời điểm đổi đất ông không xem xét bản đồ, không biết gia đình ông Quý đã được cấp GCNQSDĐ nên không biết được vị trí đất của gia đình mình thế nào nên đã đồng ý đổi đất theo hiện trạng mà hai gia đình đang sử dụng. Sau này khi làm thủ tục cấp GCNQSDĐ thì ông mới đối chiếu với bản đồ 1993 và GCNQSDĐ đã cấp cho gia đình ông Quý nên mới biết việc đổi đất như vậy là thiệt hại cho gia đình ông. Ông đề nghị xem xét dựa trên bản đồ 1993 và GCNQSDĐ đã cấp cho gia đình ông Quý, bà H để buộc gia đình ông Quý, bà H phải trả lại đất cho gia đình ông Tấn.

[8]

Xét thấy, phần diện tích đất của hai gia đình sử dụng ổn định từ lâu, quá trình sử dụng hai bên đã xây dựng bờ bao để làm ranh giới và không có tranh chấp. Thực tế đến thời điểm ký hợp đồng đổi đất (năm 2010) thì hai bên vẫn thống nhất xác định về ranh giới đất giữa hai bên. Do vậy, cần xác định phần chân móng bờ ao cũ (được xây dựng vào năm 1992) chính là mốc giới lịch sử sử dụng đất giữa hai gia đình.

[9] Tại các biên bản xác minh thể hiện bản đồ 1993 được đo vẽ sau thời điểm hai bên xác định ranh giới. Diện tích, hình thể đo tại các thời kỳ có sự sai lệch về số liệu. Khi đo đạc cũng không có đầy đủ các bên để xác định mô mốc. GCNQSDĐ cấp cho gia đình ông Quý cũng được cấp hàng loạt dựa trên bản đồ 1993, không có sự chứng kiến của các hộ giáp ranh. Trước thời điểm xây dựng bản đồ 1993, giữa hai bên cũng không có thỏa thuận về đổi đất. Do vậy, yêu cầu của ông T đề nghị xác định ranh giới đất cũ giữa gia đình ông Tấn và gia đình ông Quý dựa trên bản đồ năm 1993 và GCNQSDĐ đã cấp cho 8 nhà ông Q là không đủ cơ sở để chấp nhận, mà cần dựa vào ranh giới lịch sử là chân móng bờ ao giữa hai gia đình để xác định mốc giới sử dụng đất giữa hai gia đình.

[10] Các tài liệu có trong hồ sơ vụ án và ý kiến trình bày của các đương sự đều xác định: Năm 2010 gia đình ông Quý và gia đình ông Tấn đã thỏa thuận đổi cho nhau một số diện tích đất và có làm giấy đổi đất lập ngày 20/4/2010. Theo đó, ông Q xây lùi vào phía nhà ông Q theo hiện trạng 2,5m x chiều dài 32m = 65,6m2. Nhà ông T trả cho nhà ông Q một phần thửa đất 247 giáp đường xã diện tích 52,1m2. Hai bên đã trực tiếp ra đo đạc, chỉ mốc. Gia đình ông Quý đã xây tường bao theo đúng thỏa thuận; gia đình ông Tấn cũng lấp ao, lập vườn. Cả hai bên đều sử dụng đất ổn định từ đó đến gần đây mới xảy ra tranh chấp. Do vậy cần xác định, mặc dù khi đổi đất hai bên chưa hoàn tất các thủ tục pháp lý tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhưng thực tế hai bên đã tự nguyện thoả thuận bằng văn bản, có chỉ mốc và đổi đất trên thực tế và đã xây dựng các công trình trên đất, sử dụng ổn định, phù hợp với quy hoạch đất đai. Do vậy, thỏa thuận đổi đất này là có hiệu lực và cần được công nhận. Cần ghi nhận ranh giới đất của gia đình ông Vũ Văn T và gia đình ông Vương Văn Q như hiện trạng hiện nay là bờ tường gia đình ông Quý xây mới thể hiện bởi đoạn nối các điểm từ A11, A12, A13, A14, A15, A16 (Theo sơ đồ kèm theo Bản án sơ thẩm).

[11] Phần ranh giới đất giữa hai gia đình hiện nay phù hợp với ranh giới lịch sử và thỏa thuận đổi đất giữa hai bên gia đình. Do vậy, ông T khởi kiện cho rằng gia đình ông Quý đã lấn chiếm đất và yêu cầu gia đình ông Quý phải trả 93m2 đất là không có đủ cơ sở để chấp nhận như nội dung phán quyết của Toà án cấp sơ thẩm.

[12] GCNQSDĐ của ông Q được cấp không phù hợp với thực tế. Quá trình sử dụng đất gia đình ông Quý và ông T cũng đã có sự đổi đất cho nhau; tặng cho đất và hiến đất làm đường. Do vậy, ông T và ông Q cần liên hệ với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thực hiện các thủ tục điều chỉnh, đăng ký biến động đất đai và cấp GCNQSDĐ theo quy định của pháp luật phù hợp với hiện trạng ranh giới đất giữa hai gia đình như nhận định của Toà án cấp sơ thẩm là có căn cứ.

[13] Về chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ, định giá tài sản: Yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn không được chấp nhận nên nguyên đơn phải chịu toàn bộ các chi phí xem xét thẩm định tại chỗ và chi phí định giá tài sản. Tổng số tiền chi phí xem xét thẩm định tại chỗ là 9.900.000 đồng. Ông T đã nộp đủ 9.900.000 đồng.

[14] Về án phí phúc thẩm: Do kháng cáo không được chấp nhận nên nguyên đơn phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. Xét nguyên đơn (ông T) là người cao tuổi nên được miễn án phí dân sự phúc thẩm theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14, ngày 30/12/2016 của Uỷ ban thường vụ Quốc hội quy định về án phí và lệ phí Tòa án.